جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مقاله حاضر به بررسی سه مسئله بنیادی در حوزه آماده‌سازی معلمان می‌پردازد که هر یک نقش مهمی در شکل‌گیری هویت و اثربخشی حرفه‌ای معلمان ایفا می‌کنند. نخستین مسئله به تناقض میان تحقق خود و تعین‌گرایی سخت اشاره دارد. از آنجا که فرایند معلم شدن مستلزم امکان تحقق و پرورش فردیت و خودآگاهی است، این سؤال مطرح می‌شود که آیا نظام تربیت معلم بستری برای رشد قابلیتها و ویژگیهای منحصر به فرد داوطلبان معلمی فراهم می‌کند یا اینکه صرفاً با تکیه بر معیارهای بیرونی و استانداردهای ثابت، فرایند معلم شدن را پیش می‌برد و به تفاوتها و ترجیحات فردی بی‌اعتنایی می‌کند. مسئله دوم به تقابل ارزشهای معلمان و دانش‌آموزان می‌پردازد که موجب شکل‌گیری موقعیتی مبهم و بعضاً چالش برانگیز در فضای آموزشی می‌شود؛ چراکه در بستر تضاد نظامهای ارزشی، معلمان در ایجاد تجربه فرهنگی مشترک با محدودیت مواجه‌اند و قلمرو عمل آنها دستخوش عدم قطعیت می‌شود. مسئله سوم نیز نسبت میان متقاعدسازی و گفتگوی اصیل را در تعاملات آموزشی بررسی می‌کند و این دغدغه را مطرح می‌سازد که آیا هدف تربیت، صرفاً پذیرش ارزشها از سوی دانش‌آموزان است یا شکل‌دهی به بستری برای گفتگو و تبادل واقعی دیدگاهها. بدین ترتیب، تناقضهای مذکور در درون نظام و عمل تربیتی ریشه داشته و بی‌توجهی به آنها می‌تواند فرآیند تربیت معلم را با ناکارآمدی و تعارض مواجه کند.

حقیقت‏گرایی و به عبارتی ماهیت متافیزیکی حقیقت، به عنوان یکی از مهم‏ترین و تاثیرگذارترین محور از قلمرو فلسفه و فلسفیدن، اثرات شگرفی بر دیگر بخش‏های فلسفه از جمله معرفت‏شناسی و ارزش‏شناسی به جای گذاشته است، چنانکه مدعیان فلسفه نیز برای توجیه باورهای معرفت‏شناختی مورد نظر خود، به مضامین اونتولوژیک حقیقت روی می‏آورند و با استناد به قوت باورهای اونتولوژیک خود، به مضامین و باورهای معرفت‏شناختی خود اعتبار می‏بخشند و به همین جهت می‏توان بیشترین تاثیر حقیقت‏گرایی اونتولوژیک را بر مساله معرفت و معرفت‏شناسی ردیابی نمود. این تاثیر را می‏توان در قالب ظهور گزاره‏ای به نام « باور صادق موجه» در مباحث معرفت‏شناسی فلسفه‏های کلاسیک و مدرن شاهد بود. از سویی دیگر اسناد بالا دستی نظام تعلیم و تربیت ایران نیز که از ذات حقیقت‏گرایانه متافیزیکی برخوردار است، نیز بالتبع به دانشی ارجاع می‏دهند که باید در پداگوژی‏ها از جمله در نظام تربیت معلم نیز مد نظر قرار گیرد و باید به این نکته اشاره نمود که دانشی که در قالب برنامه‏های درسی و پداگوژی به معلمان داده می‏شود، دانشی متاثر از اقتضائات حقیقت گرایانه متافیزیکی متعلق به فلسفه اسلامی است. در این مقاله اشاره خواهیم داشت دانش برآمده از مبنای اونتولوژیک - متافیزیکی فلسفه اسلامی که در قالب مبانی نظری اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت، حاکم بر سیاست‏گذاری در حوزه تربیت معلم است، مبتنی بر چه رویکردی است و این رویکرد از دانش، چه پیامدهایی را بر پداگوژی تربیت معلم به جای خواهد گذاشت و چه نقدی بر آن وارد است.

نهاد تربيت معلم در ايران كه در دارالمعلم ها و سپس دانشسرايعالي تجلي داشت، در پيوند با فلسفه اجتماعي تلاش براي خروج از عقب ماندگي از طريق رشد تعليمات عمومي شكل گرفت و با توجه به جوان بودن نهادهاي آموزش عالي از خدمات علمي مهمترين شخصيت هاي علمي و امتيازات ويژه استخدامي براي فارغ التحصيلانش بهره مند بود. اما مرور تاريخ دانشسرا و دانشگاه در ايران، روندي نزولي را در جايگاه نهاد تربيت معلم در طول دهه­هاي1330 و 1340 نمودار مي­سازد كه تا امروز فرصت صعود مجدد نيافته است و نوعي درهم شكستگي در اين نهاد را مي­نماياند. اين مقاله با روش بررسي تاريخي - تحليلي در پي بررسي جايگاه و فلسفه حاكم بر نهاد تربيت معلم در ايران و تلاش براي يافتن عوامل فروكاهش اين جايگاه است. يافته هاي پژوهش حاكي از آن است كه برآيند عوامل زير موجب ضعف و انحلال اين نهاد شد و عنصر حقارت را در فلسفه تربيت معلم نهادينه ساخت؛ تاسيس دانشگاه تهران با تبديل دانشسرايعالي به يك موسسه ضميمه و انتقال سرمايه هاي مادي و معنوي آن به دانشكده هاي ادبيات و علوم؛ تصميم مشاوران آمريكايي سازمان برنامه مبني بر غير انحلال دانشسراهاي مقدماتي شبانه روزي سه ساله به نفع دوره هاي يكساله تربيت معلم با هدف تمركز بر توسعه اقتصادي كشور.