جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ماشینی: تمرکز این تحقیق بر عدالت است و بر اختلاف نظرهای شدید پیرامون خود قضیه، و شاید شاهد مثال آن مناظره مشهور بین دو فیلسوف بزرگ، «جان رولز» و «یورگن هابرماس» باشد. عدالت مهم‌ترین مسئله فلسفی و خواسته‌ای است که تمامی جوامع به دنبال آن هستند. عدالت یک فضیلت اخلاقی است که ارزش آن در کاربردهای عملی و تجسم آن در واقعیت مشخص می‌شود، و به سختی می‌توان اصل دیگری یافت که اهمیتش برای صلاح فرد و در پی آن صلاح جامعه با عدالت برابری کند. وقتی تعادل آن بهم می‌خورد، مردم از ظلم شکایت می‌کنند و نزاع‌ها پدید می‌آید؛ به همین دلیل انقلاب‌های متعددی رخ داده‌اند که به دنبال اجرای عدالت اجتماعی برای رسیدن به الگوی نهایی انصاف و عدالت هستند. اهمیت این موضوع در روشن کردن مهم‌ترین مسائل پیرامون مفهوم عدالت نهفته است، چرا که این مفهوم یکی از مهم‌ترین موضوعات فلسفی با جنبه‌های سیاسی و اجتماعی است؛ موضوعی که «رولز» به طور نظری و «هابرماس» به طور ارتباطی به آن پرداخته‌اند، به گونه‌ای که به تفکر رولز متصل می‌شود.

چکیده ماشینی: این مقاله به فلسفه عدالت جان رولز می‌پردازد، به عنوان یکی از مهم‌ترین فعالان فلسفه سیاسی معاصر. او در نظریه‌اش از نقد گرایش فایده‌گرایی در سیاست و اخلاق شروع کرده که به وضوح در جامعه لیبرال خودنمایی می‌کرد و باعث بیشتر بحران‌هایی بود که بشر در عصر مدرن تجربه کرده است. سپس تصور شخصی خود از عدالت را بر اساس در نظر گرفتن آن به عنوان ارزش ارزش‌ها بنا کرد و این تصور را با مجموعه‌ای از عناصر تقویت کرد که می‌توانند عدالت را در جوامع امروزی محقق کنند: مانند اخلاق قدرت، اخلاق جمعی و اخلاق مبتنی بر اصول. کلمات کلیدی: رولز – عدالت – ارزش – جامعه – انصاف – وضعیت اصلی – پرده جهل

برساخت‌گرایی، مفهومی است که در تفسیر کانتی از اخلاق ریشه دارد و جان رالز، فیلسوف آمریکایی، آن را در بنیادگذاری اصول عدالت و نظریۀ «عدالت به‌مثابۀ انصاف» بسط و سامان فلسفی بخشید. برساخت‌گرایی اخلاقی بر این باور است که اصول اخلاقی نه واقعیت‌هایی مستقل و پیشین، بلکه محصول توافق عقلانی میان فاعل‏های اخلاقی در فرایندی فرضی یا آرمانی‌اند. این پژوهش می‌کوشد با تکیه بر صورت‌بندی رالز از نظریۀ برساخت‌گرایی، امکان به‌کارگیری آن را در تحلیل مسایل اصول فقه اسلامی بررسی کند. روش تحقیق، تحلیلی ـ مفهومی و تطبیقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برخی مسائل اصولی، همچون نظریۀ تصویب، إجزاء، عدول از فتوا و اجتهاد در فرض انسداد، قابلیت تفسیر برساخت‌گرایانه دارند؛ بدین معنا که در این موارد، حکم شرعی نه امری از پیش موجود، بلکه متکی بر فرایند عقلانی اجتهاد است. هدف نهایی مقاله، گشودن افقی نو برای گفت‌وگوی میان‌فرهنگی میان فلسفۀ اخلاق مدرن و سنت فقهی اسلامی است.

یکی از بنیادی‌ترین و ارزشمندترین فضیلت‌های انسانی، عدالت می‌باشد که همواره در کنار مفاهیمی چون آزادی، امنیّت و دموکراسی، به عنوان یکی از دغدغه‌های جامعه‌ی انسانی، کانون توجه بوده است. در میان حاکمان تاریخ، امام علی (ع) توجه بیشتری به موضوع عدالت داشته است که با مطالعه نهج‌البلاغه می توان حسّاسیّت خاصِّ ایشان را نسبت به حکومت و عدالت دریافت. بعد از ایشان اندیشمندان و متفکّرانی به بیان نظرات خود درباره عدالت و راه‌های رسیدن به آن پرداختند. از جمله فلاسفه معاصر در فلسفه اسلامی که به عنوان یک متفکّر عدالت خواه به این مفهوم پرداخته است، شهید مطهری می باشد. در غرب نیز جان راولز در سال 1971 با نگاشتن کتاب نظریه عدالت، سرآمد نظریه‌پردازان پیرامون مفهوم عدالت می باشد. یافته های پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی، حاکی از آن است که شهید مطهری از درون انسان مبحث عدالت را به پیش می کشد و اعطا کردن حق به ذی حق را عدالت می‌داند. برای شهید مطهری، عدالت باید از دو زاویه بررسی گردد: عدالت توزیعی و عدالت انصافی. عدالت توزیعی به معنای توزیع مناسب حقوق و تعهدات است و عدالت انصافی به معنای برابری در رفتار با دیگران است؛ اما در اندیشه فکری راولز، بحث عدالت، خارج از وجود انسان می باشد. در نظر راولز، عدالت توزیعی، برابری در توزیع منابع و فرصت‌های زندگی است. او باور دارد که جوامع باید بر اساس اصل بیعادله «عدالت توزیعی» عمل کنند؛ به این معنی که توزیع منابع باید برای تضمین برابری فرصت‌ها و منابع در زندگی به کار گرفته شود. در این پژوهش ضمن تبیین و بررسی مفهوم عدالت در منظومه فکری شهید مطهری با تکیه بر نهج‌البلاغه، اشتراکات و افتراقات این مفهوم با جان راولز مقایسه می گردد.

چگونگی تحقق حکم اخلاقی از مباحث مهم در فلسفه اخلاق است که نظریه قراردادگرایی رالز نیز به آن می‌پردازد. براین‌اساس پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، امکان حکم اخلاقی از توافق جمعی در نظریه قراردادگرایی رالز را بیان نموده و اعتبار آن را مورد بررسی قرار داده است. برخی از یافته‌ها و نتایج آن بدین شرح است: امکان تحقق حکم اخلاقی از توافق جمعی، با لحاظ دو مبنای منافع جامعه و تحقق خواسته‌های افراد ثابت است؛ اما اعتبار تحقق حکم اخلاقی در نظریه قراردادگرایی رالز با نقدهایی مواجه است. از جمله اینکه توافق جمعی ادعایی رالز به‌نحو فرضی و خیالی است؛ چرا که در عالم واقع امکان ندارد، یک فرد در وضع نخستین، خود را از همه وابستگی‌ها عاری کند. همچنین پلورالیسم و کثرت‌گرایی با توافق جمعی در احکام اخلاقی امکان ندارد و دارای پیامدهایی از جمله: سلب مسئولیت اخلاقی، بی‌ثمری احکام اخلاقی، شکاکیت اخلاقی است.

عدالت توزیعی از دیرباز جزء مهم‌ترین دغدغه‌های دولت‌ها بوده و تاکنون دیدگاه‌های گوناگونی نیز دربارة آن ارائه‌ شده است. یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان در این زمینه، جان‌رالز(اقتصاددان آمریکایی قرن بیستم) است که این پژوهش می‌کوشد ضمن مقایسة اقتصاد سیاسی دو دورانِ خلیفة سوم و امام علی (ع)، به‌تحلیل آن دوران بر اساس چارچوب نظری برگرفته از عدالت توزیعی مورد نظر جان‌رالز نیز بپردازد. مواردی، چون تصدیق حق مساوی برای همه، نادیده‌گرفتن بخشی از حق ثروتمندان به‌نفع مصالح همگان، دخالت دولت عدالت‌گر با ابزار و برنامه ازجمله دیدگاه‌هایی است که در کتاب نظریة عدالت او بیان‌شده است. دورة خلیفة سوم، شاهد شکاف روزافزون طبقاتی، تمرکز ثروت در طبقه‌ای خاص و ظهور پدیدة انحصار (رانت) هستیم. امام علی(ع) می‌کوشند تا ضمن اصلاح شیوة توزیع درآمدها، به‌اصلاحات بر مبنای کرامت انسانی و نه عشیره‌ای، ترجیح مصالح عمومی بر منافع فردی و طبقاتی نیز دست زنند. یافته‌های تحقیق ضمن آنکه بر تفاوت فاحش اقتصاد سیاسی این دو دوره تأکید می‌کند، عدالت توزیعی امام علی (ع) را نیز در ابعادی فراتر از نظریات جان‌رالز نشان می‌دهد. نتایج به‌دست آمده می‌تواند بیانگر این امر باشد که در میراث تمدنی اسلام از اسوه‌های برجسته‌ای برخورداریم که اندیشه و عملکرد آنان می‌تواند در سطح بسیار عالی‌تری از نظریه‌پردازان معاصر مورد توجه قرارگرفته و الگویی مناسب برای آسیب‌شناسی اقتصادی در عصر حاضر باشد.

چکیده رساله: نظریه اعتباریات علامه طباطبایی، نظریه ای در تبیین سازوکار آن دسته از ادراکات آدمی است که ما بازایی در خارج نداشته و مجعول قوای فعاله انسان اند. دسته ای از این ادراکات، ادراکات حسن و قبح یا خوبی وبدی هستند. اعتباری دانستن حسن و قبح این فرضیه را به ذهن نگارنده متبادر کرده که نظریه اعتباریات در بنیان نظریه ای قراردادگرا است. در این پژوهش کوشیده ایم نظریه اعتباریات را با یکی از نظریه های اخلاقی قرار دادگرای معاصر، یعنی نظریه عدالت به مثابه انصاف جان رالز مورد مقایسه قرار دهیم، نکات مشترک این دو نظریه را مشخص کنیم و به سبب این مقایسه به درک بهتری از نظریه اعتباریات و قراردادگرایانه بودن یا نبودن آن دست یابیم. در این پژوهش با روشی تحلیلی پیشفرض ها، استدلالات و لوازم دو نظریه مذکور را مورد بررسی قرار داده ایم. مدعای ما این است که در هر سه بخش مذکور موارد مشترکی در نظریه اعتباریات علامه طباطبایی و نظریه عدالت رالز وجود دارد. موارد مشترکی که به نحو موجهی از فرضیه پژوهش پشتیبانی می کند.