جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ماشینی: تحقیق در موضوع آموزش و پرورش چیزی جدید در عرصه فلسفه محسوب نمی‌شود، چرا که از گذشته به طور دقیق توسط پیشروان تفکر فلسفی و شاخصان مطالعات آموزشی بررسی شده است و همواره جایگاهی ثابت در مباحث فلسفی در طول تاریخ داشته است. با این حال، با توجه به سرعت و تغییراتی که به ویژگی بارز این عصر تبدیل شده و همزمان با انقلاب‌های علمی اوایل قرن بیستم، این امر نیاز به هوشیاری مستمر و تلاش ذهنی مداوم را برای دانشمندان ضروری کرده است، و این برای مربیان و فعالان تربیتی به مراتب ضروری‌تر است چرا که نیاز به توسعه و اصلاحات آموزشی بیشتر از همیشه احساس می‌شود. این جهش علمی ایجاب می‌کند که نگاه خود را به حوزه آموزش و پرورش نیز نو کنیم و توجه ویژه‌ای به رابطه مدرسه با جامعه داشته باشیم. با پذیرش این نگرش، تربیت فرآیندی پویا خواهد بود که مستلزم به‌روز‌رسانی، پیشرفت و ارزیابی دوباره محتوای آموزشی، روش‌ها و شیوه‌هاست و اتخاذ دیدگاهی جدید در برخورد با ذات کار تربیتی مدارس در عرصه جهانی ضروری است. در نتیجه، جوامع شروع به بازنگری در خود با نگاهی دقیق و انتقادی کرده و نظام‌ها و ارزش‌های تربیتی سنتی خود را باز ارزیابی می‌کنند تا با روح زمانه همراه باشند. و از همین جا ضرورت و اهمیت داشتن یک فلسفه تربیتی اجتماعی در مدرسه ظاهر شد، و این نیاز به فلسفه تربیتی که بر پایه‌های علمی و دموکراتیک باشد، بیشتر در آمریکا نمود پیدا کرد تا با مشکلات جامعه آمریکایی که پر از تضاد است روبرو شود. پس نمونه زنده‌ای از این اصلاح تربیتی اجتماعی بود از طریق مدرن‌سازی مدرسه و توجه ویژه به آن، زیرا پیشرفت آن چیزی جز نتیجه تکیه بر یک نظام تربیتی موثر نبود که توسط مهم‌ترین چهره‌های تفکر تربیتی نوین و معاصر، فیلسوف آمریکایی «جان دیویی»، هدایت می‌شد؛ کسی که رویکرد اجتماعی جامع داشت و فلسفه تربیتی مدرسه‌ای با برنامه مثبت در مواجهه با مشکلات جامعه ارائه کرد. پس مهم‌ترین اصلاحاتی که او برای مدرن‌سازی مدرسه ارائه داد و ارتباط آن با روند توسعه اجتماعی چه بود؟ و چگونه فلسفه ابزارگرایانه او در این زمینه نمود یافت؟

در این مقاله سعی داریم سهم جان دیویی را در فلسفه تعلیم و تربین نل نادینگز با تمرکز بر مفاهیمی مثل تعلیم و تربیت، دموکراسی، اخلاق، برنامه درسی، مدرسه و عواطف نشان دهیم. از اینرو بعد از بیان تفاوت و تشابه اندیشه جان دیویی و نل نادینگز در موضوع تعلیم و تربیت، به بررسی سه موضوع محوری پرداخته ایم. در بخش نخست نسبت اخلاق و تعلیم و تربیت را در اندیشه نادینگز از دریچه اندیشه دیویی پرداخته ایم و نشان می دهیم که هدف اخلاقی تعلیم و تربیت امری مشترک در هر دو متفکر است لیکن نادینگز قائل به اصول علانی اخلاقی نیست و درعوض بر عواطف تأکید دارد. در بخش دوم این مقاله کوشیده ایم نشان دهیم که پیدایش یک فرد اخلاقی درنظام تربیتی به عنوان یک هدف منجر به پیدایش جامعه دمکراتیک می شود. در نهایت در قسمت سوم این مقاله بر این امر تأکید داریم که برنامه درسی سنتی مدارس برای رسیدن به غایات مورد نظر نادینگز که در دو قسمت قبلی اشاره شد، ناکافی و ناکامل هستند و باید در برنامه درسی عنصر عواطف و انگیزه ها و نیز نقش خانه و جامعه و رفتار اجتماعی همزمان گنجانده شوند.

در این مقاله تلاش می‌کنیم ذیل یک پژوهش تطبیقی میان نظام فلسفی کروچه و دیویی، به مفاهیم و آرای کلیدی آنها در زمینه زیبایی‌شناسی وضوح ببخشیم. فرضیه اصلی پژوهش آن است که ایده کلیدی فلسفه دیویی، تحت عنوان «تجربه بی‌واسطه»، تقریری پراگماتیستی از ایده نزدیک «شهود» در زیبایی‌شناسیِ کروچه است. بدین ترتیب، هر دو فیلسوف بر نقش زیبایی‌شناسی به‌عنوان نوعی کیفیت پیشینی که وحدت و انسجام تجربه و معرفت را تأمین می‌کند، تأکید دارند. تمایز تعین‌گر در آن است که کروچه در قالب ایده «شهود‌ـبیان» بر وجه معرفت‌شناختیِ زیبایی‌شناسی‌ تأکید کرده و دیویی همین کیفیت پیشینی را در زمینه اونتولوژیکال (فرایند تکوین تجربه) افاده می‌کند. به دیگر سخن، زیبایی‌شناسی به‌عنوان یک کیفیت پیشینی ناظر بر شرط وحدت و کلیت در فرآیند تکوین ادراک است و ضامن حصول تجربه شهودی. به‌عبارتی، تنها با فرض نوعی غایتِ زیبایی‌شناختی (غائیتِ بدونِ غایت) است که ماهیت بس‌گانه و پویای ادراک در تجربه‌ای بی‌واسطه و شهودی وحدت یافته و امکان «زیستن» میسر می‌شود. مقایسه آرای دیویی و کروچه ـ‌که به دو سنت فکری متضاد تعلق دارند‌ـ نشان می‌دهد که فرضیه مذکور ـ‌یعنی فرضیه‌ای که بر نقش زیبایی‌شناسی به‌عنوان یک کیفیت پیشینی در فرایند شهود و تکوین تجربه تأکید دارد‌ـ فارغ از اینکه عزیمت‌گاهِ آن قلمرو عین (تجربه) باشد یا قلمرو ذهن (شهود)، به نتیجه‌ای واحد ختم شده و می‌توان با اطمینان درباره صدق آن سخن گفت.

دکارت در ساختارِ شناختی خود قصد دارد تا بر مبنای ریاضیات، روشی مؤثر از جنس یقین را برای تحقیق و پژوهش ساماندهی نماید. ازنظر او ریاضیات، مجموعه‌ای از حقایق ضروری و فراگیر است که مابین حالات مختلف ذهن، نظم و ارتباط ایجاد می‌کند. طبق معرفت‌شناسی دکارت، انسان تبدیل به محقق و کاشفی شده است که باید به کشف خودش بپردازد. ازنظر دکارت شناختِ یقینی امکانپذیر است. در سبک ‌شناختی ساختارگرایانۀ او، عمل تابع صورت است درحالی‌که سبک شناخت دیویی عملکردگرایی است که در آن صورت تابع عمل و رفتار است. دیویی با بررسی پیامدهای نگاه داروینی به جهان دیدگاه دکارت را نقد نموده و بیان می‌کند که شناخت درگرو تجربۀ انسان است و پرسشی که از امکان شناخت و معرفت آدمی می‌شود اساساً نادرست بوده است. دیویی در رویکرد پراگماتیستی خود با نگاهی دوباره به امر مطلق، نامشروط و یقینی، آن را تنها به‌عنوان ابزاری پذیرفته که در صورت داشتن نتایج موفقیت بار به کار بسته می‌شود. شناخت، سازمان‌دهی ذهنی از حقیقتی ابدی و مطلق نیست، بلکه فناوری، روش و تکنیک است و بایستی ابزاری برای اصلاحات اجتماعی، تنظیم و بهبود رفتار انسان و جامعه باشد.

دیویی به عنوان سخنگوی روح آمریکایی در فلسفه مورد استقبال و تحسین قرار گرفته است. در این داوری تا اندازهای حقیقت وجود دارد به شرطی که به روشنی فهمیده شود او برای چه بخشی از آمریکا سخن میگفت و در چه دوره ای از تکامل ،ملی اندیشههای او بازتاب می یافت دیویی مسلما بیانگر دیدگاه ثروتمندترین خاندانها .نبود از سوی دیگر به نحو صریح و دقیقی احساس یگانگی با پرولتاریا چونان طبقه ی خاص را رد میکرد فلسفه ی دیویی بیان نظری دیدگاه خرده بورژوازی پرورش یافته در عصر صعود سرمایه داری به فرمانروایی جهانی و انتقال دموکراسی بورژوایی به ارتجاع امپریالیستی بود این تعریف کلید فهم جوهر جامعه شناختی تفکر ،دیویی کارکرد تاریخی ،آن اهمیت طبقاتی و نیز نابسندگی ها و ناکامی نهایی آن را به دست میدهد

دیویی به عنوان سخنگوی روح آمریکایی در فلسفه مورد استقبال و تحسین قرار گرفته است. در این داوری تا اندازهای حقیقت وجود دارد به شرطی که به روشنی فهمیده شود او برای چه بخشی از آمریکا سخن میگفت و در چه دوره ای از تکامل ،ملی اندیشههای او بازتاب می یافت دیویی مسلما بیانگر دیدگاه ثروتمندترین خاندانها .نبود از سوی دیگر به نحو صریح و دقیقی احساس یگانگی با پرولتاریا چونان طبقه ی خاص را رد میکرد فلسفه ی دیویی بیان نظری دیدگاه خرده بورژوازی پرورش یافته در عصر صعود سرمایه داری به فرمانروایی جهانی و انتقال دموکراسی بورژوایی به ارتجاع امپریالیستی بود این تعریف کلید فهم جوهر جامعه شناختی تفکر ،دیویی کارکرد تاریخی ،آن اهمیت طبقاتی و نیز نابسندگی ها و ناکامی نهایی آن را به دست میدهد