جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در این مقاله سعی داریم نشان دهیم که فلسفه های معاصر و جریان های فلسفی اصلی آن ریشه در اندیشه های فیلسوفان شاخص مدرن دارد و نفوذ این فیلسوفان کماکان با فراز و نشیب هایی هنوز در قرن حاضر نیز قابل فهم است هرچند نقدهای کوبنده ای به فلسفه های مدرن از جانب فیلسوفان معاصر صورت گرفته است. در این نوشته به نقش اندیشه های فلسفی کانت، هگل، نیچه، مارکس، داروین در تکوین فلسفه های معاصر مثل پساختارگرایی، اگزیستانسیالیسم، پدیدارشناسی و پراگماتیسم آمریکایی به طور خلاصه اشاره می کنیم. فهم مبانی فلسفی فلسفه های معاصر مستقیماً در ارتباط با مبانی فلسفی فیلسوفان مذکور قابل فهم است. می توانیم در سه محور نقش این فیلسوفان در فلسفه های معاصر را ارزیابی کنیم. نخست به می توان به جنبه های تاریخ گرایانه تفکر این فیلسوفان و استقبال معاصرین از چنین نگرشی اشاره کرد. تقریباً اکثر فیلسوفان تأثیرگذار بر فلسفه معاصر در این نوشتار در فلسفه های به نقش زمان و تاریخ اشاره کرده اند و در این میان هگل به عنوان شاخص ترین فیلسوف تاریخ گرا فضایی برای تفکر تاریخ گرایی در روزگار ما گشوده است. دوم این که این فیلسوفان بانفوذ مدرن مورد

در فلسفه­های تعلیم و تربیتِ مبتنی بر معرفت دینی، دو مفهوم مهم و بنیادین خدا و گناه به مثابه‌ی دو عنصر انگیزشی و بازدارنده بالاترین کارکرد تربیتی را در این نظام­ها دارند.. اگرچه از نظر نیچه خدا و هر مفهوم دیگر در ارتباط با او برساختۀ اندیشه‌های بیمارگونۀ انسان­های حقیر و به منظور تخدیر و تحمیق نوع بشر است، اما او با نفی ارزشگذاری­های پیش از خود ارزش­هایی را بنیاد نهاد که بر اساس آن ارادۀ به قدرت گرانیگاه آن است. ابرانسان نیچه نه به مثابۀ محصول که بر قامت یک فرهنگ، صدر و ساقۀ تعلیم و تربیتی است که نه بر بنیاد رام‌سازی که بر اصولی چون ایثار، انضباط و فرمان دهی استوار است. در فرهنگ پیشنهادی نیچه، خدا سرچشمۀ قدرت و سرشاری است و قرب به او، نفی من ضعیف و یافتن خود در منی برتر است. در پژوهش پیش­رو نخست با روش تحلیل مفهومی، معنای گناه و خدا ابتدا در تفکر مسیحیت و سپس در منظومۀ فکری نیچه بررسی شده است و در گام بعدی با توجه به چرخش فکری که نیچه در معنای این دو واژه دارد با استفاده از روش استنتاج، هدف غایی خلق ارزش­های جدید، اصل تبدیل ارادۀ معطوف به بقا به ارادۀ معطوف به قدرت و همچنین توصیه­های عملی فرمان­دهی درونی و توجه به همۀ ابعاد زندگی استخراج شد.

اندیشه‌های اخلاقی در غرب، بیشتر آرمان‌گرایانه بوده است. اما با ظهور نیهیلیسم، این رویکرد تغییر کرد و تهی شدن ارزش‌ها، آنگونه که نیچه مطرح می‌کند، آشکار گردید. انسانی که همواره در سایه‌ی ارزش‌های امر قدسی زندگی کرده، ناگهان خویشتن را در بی‌اساس بودن ارزش‌ها می‌یابد. چنین انسانی دیگر نه می‌تواند زندگی‌اش را با مُثل افلاطونی معنی بخشد و نه با آرمان‌های اخلاقی مسیحیت. این بی‌معنایی زندگی، در نقد نیچه به متافیزیک،‌ دین و اخلاق مسیحی، بیش از پیش نمایان می‌شود. نیچه هم به عقل‌گرایی افراطی در متافیزیک یونانی می‌تازد و آن را سرکوب‌گر احساسات آدمی می‌داند، و هم، دین را به خاطر ترویج آنچه او اخلاق بردگی می‌نامد، نقد می‌کند. این امر منجر به بی‌اعتمادی انسان مدرن نسبت به اخلاق الهیاتی شده و در نهایت، انسان به جای خدا، خود، ارزش‌گذار زندگی‌اش می‌شود. پیامدهای این نیهیلیسم را از جنبه‌های مختلف می‌توان بررسی نمود. البته نگاه نیچه به اخلاق دینی، مبتنی بر آموزه‌های مسیحیت بوده اما برخی، نتایج نقد او را به هر گونه اخلاق مبتنی بر دین، تعمیم داده‌اند. اندک تأملی در آموزه‌های اخلاق توحیدی اصیل، نشان خواهد داد که انتقادات نیچه به اخلاق مسیحی، نمی‌تواند اساس اخلاق دینی را که بر معنی‌بخشی حیات آدمی تأکید می‌ورزد، هدف گیرد.

«یک زندگی...» در مقامِ کتاب گزینشِ برخی از اساسی‌ترین آثار دلوز با نظر به مبانیِ تفکر او و دقایقِ ملتهب آن است. این گزیده از مقاله‌ها، نشست‌ها، گپ‌وگفت‌ها، یا نامه‌هایی تشکیل شده که نقشِ مهمی در فهمِ حیاتِ فلسفی او بازی می‌کنند. اما «یک زندگی...» در مقامِ مفهوم نشانگرِ سعادتِ تمام‌وکمال است. جغرافیای کتاب حاضر، از یازده فصل تشکیل شده است. فصل‌های اول تا پنچم به فیلسوفانی چون: اسپیونزا، نیچه، فوکو، هیوم، برگسون و فوکو اختصاص یافته‌اند. سه فصل بعدی به به بکت، اسکیزوکاوی و لایبنتس می‌پردازند. در فصول بعدی مؤلف به مواردی مانند موقعیت مهم و حیاتی فلسطین، وصیت نامة فلسفی «دلوز» و ... اشاره می‌کند.ولگردی بدنام که همه از او متنفرند، در حالی که دراز افتاده و به حال مرگ است، پیدا می‌شود. همگان برای کوچک‌ترین نشانه‌ی زندگی در وی از خود اشتیاق، احترام و حتی عشق بروز می‌دهند. همه به تقلا می‌افتند تا وی را نجات دهند، تا آنجا که این مفلوک در عمیق‌ترین حالت بیهوشی نیز چیزی لطیف و شیرین را حس می‌کند که در جانش می‌نشیند. ولی وقتی که به زندگی باز می‌گردد، نجات‌دهندگانش سردتر می‌شوند، و خودش نیز دوباره فرومایه و زننده. میان زندگی و مرگ او دقیقه‌ای است که تنها به یک زندگیِ در حالِ بازی با مرگ تعلق دارد.

کتاب پیش رو، گزینش برخی از اساسی‌ترین آثار «دلوز» با نظر به مبانی تفکر او و دقایق ملتهب آن است. این گزیده از مقاله‌ها، نشست‌ها، گپ و گفت‌ها و نامه‌هایی تشکیل شده که نقش مهمی در فهم حیات فلسفی او بازی می‌کنند. این کتاب از نظر مفهوم نشانگر سعادت تمام و کمال است. جغرافیای کتاب حاضر، از یازده فصل تشکیل شده است. فصل‌های اول تا پنچم به فیلسوفانی چون: اسپیونزا، نیچه، فوکو، هیوم، برگسون و فوکو اختصاص یافته‌اند. سه فصل بعدی به به بکت، اسکیزوکاوی و لایبنتس می‌پردازند. در فصول بعدی مؤلف به مواردی مانند موقعیت مهم و حیاتی فلسطین، وصیت نامة فلسفی «دلوز» و ... اشاره می‌کند.

کتاب «خواست نیستی» درباره تبارشناسی اخلاق تأثیرگذارترین کتاب نیچه است که همچنان به عنوان یک معمای باقی مانده است، به ویژه در ادعای اصلی خود: ابداع اخلاق مسیحی یک عمل انتقام جویانه است، و به این ترتیب است که باید سوء ظن انتقادی را برانگیزد. برنارد رجینستر در «خواست نیستی» با الهام از ادعای نیچه مبنی بر اینکه اخلاق «نشانه‌ها» یا «نشانه‌های» حالات عاطفی فاعل‌های اخلاقی هستند، تلاش تازه‌ای برای درک این ادعا و اهمیت آن انجام می‌دهد. رابطه بین اخلاق و عواطف به‌جای بیانی، به‌عنوان کارکردی در نظر گرفته می‌شود: هدف تبارشناسی اخلاق مسیحی این است که نشان دهد چگونه برای برآوردن نیازهای عاطفی خاص به خوبی مناسب است. یک نیاز عاطفی خاص، که در عاطفه کینه آشکار می شود، نقش برجسته ای در تحلیل اخلاق مسیحی ایفا می کند. این نیاز به این است که جهان اراده فرد را منعکس کند، که ریشه در میل خاص به سمت قدرت یا خم کردن جهان به خواست خود دارد. انتقام به طور قابل قبولی به عنوان هدف تقویت یا بازگرداندن قدرت درک می شود، و اختراع ارزش های جدید روش خاصی برای انجام این کار است: با تغییر اراده عامل (ارزش های او)، آنچه را که برای او قدرت محسوب می شود تغییر می دهد. با آشکار ساختن اینکه چگونه ایفای چنین نقش کارکردی در اقتصاد عاطفی عوامل اخلاقی مناسب است، تحقیقات تبارشناسی شک انتقادی را نسبت به اخلاق مسیحی برمی انگیزد. استفاده از این دیدگاه اخلاقی به عنوان ابزاری برای انتقام، مشکل ساز است، نه به این دلیل که غیراخلاقی است، بلکه به این دلیل که از نظر عملکردی خود را تضعیف می کند.

کتاب «خواست نیستی» درباره تبارشناسی اخلاق تأثیرگذارترین کتاب نیچه است که همچنان به عنوان یک معمای باقی مانده است، به ویژه در ادعای اصلی خود: ابداع اخلاق مسیحی یک عمل انتقام جویانه است، و به این ترتیب است که باید سوء ظن انتقادی را برانگیزد. برنارد رجینستر در «خواست نیستی» با الهام از ادعای نیچه مبنی بر اینکه اخلاق «نشانه‌ها» یا «نشانه‌های» حالات عاطفی فاعل‌های اخلاقی هستند، تلاش تازه‌ای برای درک این ادعا و اهمیت آن انجام می‌دهد. رابطه بین اخلاق و عواطف به‌جای بیانی، به‌عنوان کارکردی در نظر گرفته می‌شود: هدف تبارشناسی اخلاق مسیحی این است که نشان دهد چگونه برای برآوردن نیازهای عاطفی خاص به خوبی مناسب است. یک نیاز عاطفی خاص، که در عاطفه کینه آشکار می شود، نقش برجسته ای در تحلیل اخلاق مسیحی ایفا می کند. این نیاز به این است که جهان اراده فرد را منعکس کند، که ریشه در میل خاص به سمت قدرت یا خم کردن جهان به خواست خود دارد. انتقام به طور قابل قبولی به عنوان هدف تقویت یا بازگرداندن قدرت درک می شود، و اختراع ارزش های جدید روش خاصی برای انجام این کار است: با تغییر اراده عامل (ارزش های او)، آنچه را که برای او قدرت محسوب می شود تغییر می دهد. با آشکار ساختن اینکه چگونه ایفای چنین نقش کارکردی در اقتصاد عاطفی عوامل اخلاقی مناسب است، تحقیقات تبارشناسی شک انتقادی را نسبت به اخلاق مسیحی برمی انگیزد. استفاده از این دیدگاه اخلاقی به عنوان ابزاری برای انتقام، مشکل ساز است، نه به این دلیل که غیراخلاقی است، بلکه به این دلیل که از نظر عملکردی خود را تضعیف می کند.

نیچه را همواره با بدبینی، خموشی و خمودگی شرح و توضیح داده‌ و در بسیاری از مواقع لحظه‌های دهشتناک و بحرانی سده‌ی بیستم را به او نسبت داده‌اند. اما آیا نیچه به‌واقع اینگونه است و باید اینگونه خوانده و فهم شود؟ شارحان و مفسران تازه‌تر نیچه، روایت دیگری ارائه داده‌اند که از نیچه تصویری دیگرگون می‌سازد و عموم انگاره‌های پیشینی پیرامون فلسفه‌ی او و رفتار فکری‌اش را برای ما تغییر می‌دهد. فردریکا اسپیندلر در کتاب «نیچه: تن، هنر، شناخت» با بازخوانی مجدد و یکسره متفاوتش از نیچه، آن اشتیاق و شورمندی خاص فلسفه‌ی او را عیان کرده و از درون آن حجم از جنون سرشار از تعمق و تفکر، عشق به زیستن زندگی را در نظرگاه این فیلسوف بزرگ آلمانی هویدا می‌کند. کتاب اسپلیندر همه‌ی آن پرسش‌های فراموش‌شده که از الزامات زمانه‌ی اکنون هستند را به واسطه‌ی نیچه و همراه و دوشادوش او پیش روی خواننده می‌گذارد، با این هدف که بیایید با دستگاه فکری نیچه مشتاقانه و مشفقانه به جهان و پدیده‌هایش بنگریم. نیچه: تن، هنر، شناخت، کتابی‌ست برای مواجهه با تفکر فلسفی دیوانه‌واری که با ایده‌های گونه‌گون و متضادش، معرف رویکردی در نگریستن به جهان و انسان بود که پیش از او وجود نداشت و امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیازمندیم.