تاویل قرآن هرمنوتیک محمدهادی معرفت نصر حامد ابوزید نواندیشی دینی علی الله بداشتی اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) معرفت‌شناسی دینی مصطفی سلطانی Persian فهرست مطالب عنوان ‏‎ ‎‏ صفحه چکیده ‏‌د فهرست مطالب ‏‌ه فصل اول: کلیات و مفاهیم ‏2‏ مقدمه ‏3‏ گفتار اول: کلیات ‏5‏ ‏1ـ1ـ1ـ بیان مسأله ‏5‏ ‏1ـ1ـ2ـ پیشینه تحقیق ‏7‏ ‏1ـ1ـ3ـ پرسش‌های تحقیق ‏11‏ ‏1ـ1ـ3ـ1ـ پرسش اصلی ‏11‏ ‏1ـ1ـ3ـ2ـ پرسش‌های فرعی ‏11‏ ‏1ـ1ـ4ـ فرضیه‌های تحقیق ‏11‏ ‏1ـ1ـ4ـ1ـ فرضیه اصلی ‏11‏ ‏1ـ1ـ4ـ2ـ فرضیههای فرعی ‏12‏ ‏1ـ1ـ5ـ اهمیت و ضرورت تحقیق ‏12‏ ‏1ـ1ـ6ـ روش تحقیق ‏14‏ گفتار دوم: مفاهیم ‏15‏ ‏1ـ2ـ1ـ نصر حامد ابوزید (1943-2010)‏ ‏15‏ ‏1ـ2ـ2ـ محمد هادی معرفت ( 1309-1385 )‏ ‏21‏ ‏1ـ2ـ3ـ تأویل ‏24‏ ‏1ـ‏2ـ3ـ1ـ تأویل در لغت ‏24‏ ‏1ـ‏2ـ3ـ2ـ تأویل در اصطلاح ‏26‏ ‏1ـ2ـ3ـ2ـ1ـ نظریه‌ تأویل عرفانی ‏27‏ ‏1ـ2ـ3ـ2ـ2ـ نظریه تأویل کلامی ‏30‏ تحلیل ‏32‏ ‏1ـ2ـ4ـ تفسیر ‏33‏ ‏1ـ‏2ـ4ـ1ـ تفسیر در لغت ‏33‏ ‏1ـ‏2ـ4ـ2ـ تفسیر در اصطلاح ‏34‏ ‏1ـ2ـ5ـ هرمنوتیک ‏37‏ ‏1ـ‏2ـ5ـ1ـ هرمنوتیک در لغت ‏37‏ ‏1ـ‏2ـ5ـ2ـ هرمنوتیک در اصطلاح ‏38‏ ‏1ـ‏2ـ6ـ باورهای دینی ‏41‏ گفتار سوم: پیشینه تاریخی بحث تأویل ‏43‏ گفتار چهارم: جایگاه تأویل در قرآن ‏48‏ ‏1ـ4ـ1ـ تأویل و علوم قرآنی ‏49‏ ‏1ـ4ـ2ـ ظاهر و باطن در قرآن ‏50‏ ‏1ـ4ـ2ـ1ـ تأویل و حجیت یا عدم حجیت ظاهر ‏50‏ ‏1ـ4ـ2ـ2ـ تعریف ظاهر و باطن ‏53‏ ‏1ـ4ـ2ـ3ـ تأویل و باطن قرآن ‏53‏ ‏1ـ4ـ3ـ متعلَّق تأویل: تأویل در چه آیاتی جایز است ‏57‏ ‏1ـ4ـ4ـ آیات تأویل: آیاتی که به تأویل اشاره دارند ‏ ‏59‏ تحلیل ‏66‏ نتیجه ‏69‏ فصل دوم: تأویل از دیدگاه نصر حامد ابوزید و آیت الله معرفت ‏74‏ ‏ ‏ 2ـ1ـ تعریف تأویل از دیدگاه ابوزید ‏75‏ ‏ ‏ 2ـ1ـ1ـ تفاوت تأویل و تفسیر ‏76‏ ‏ ‏ 2ـ1ـ2ـ تفاوت تأویل و هرمنوتیک ‏79‏ ‏ ‏ 2ـ2ـ تعریف تأویل از دیدگاه آیت الله معرفت ‏80‏ ‏ ‏ 2ـ2ـ1ـ تفاوت تأویل و تفسیر ‏82‏ ‏ ‏ 2ـ2ـ2ـ تفاوت تأویل و هرمنوتیک ‏83‏ تحلیل ‏85‏ ‏2ـ3ـ ماهیت تأویل ‏88‏ ‏2ـ3ـ1ـ دیدگاه نصر حامد ابوزید ‏88‏ ‏2ـ3ـ2ـ دیدگاه آیت الله معرفت ‏89‏ ‏2ـ4ـ انواع تأویل از دیدگاه ابوزید ‏91‏ ‏2ـ4ـ1ـ تلوین ‏91‏ ‏2ـ4ـ2ـ تأویل صحیح ‏93‏ ‏2ـ5ـ انواع تأویل از دیدگاه آیت الله معرفت ‏96‏ ‏2ـ5ـ1ـ تأویل ممدوح ‏96‏ ‏2ـ5ـ2ـ تأویل مذموم ‏100‏ ‏2ـ6ـ کاربردهای تأویل ‏101‏ ‏2ـ6ـ1ـ دیدگاه ابوزید ‏101‏ ‏ ‏ 2ـ6ـ2ـ دیدگاه آیت الله معرفت ‏103‏ ‏ 2ـ7ـ قلمروی تأویل ‏105‏ ‏ 2ـ7ـ1ـ دیدگاه ابوزید ‏105‏ ‏2ـ7ـ2ـ دیدگاه آیت الله معرفت ‏109‏ ‏2ـ8ـ تأویل‌گران ‏114‏ تحلیل ‏115‏ نتیجه‌‏ ‏119‏ فصل سوم: پیامدهای نظریه تأویل در باورهای دینی ‏122‏ ‏ گفتار اول: پیامدهای رویکرد تأویلی ابوزید در باورهای دینی ‏124‏ ‏ ‏3ـ1ـ1ـ تاریخمندی ‏124‏ ‏ ‏3ـ1ـ1ـ1ـ تاریخمندی قرآن کریم ‏127‏ ‏3ـ1ـ1ـ1ـ1ـ تاریخمندی در آموزه‌های قرآن ‏130‏ ‏3ـ1ـ1ـ1ـ2ـ تاریخمندی در قصص قرآن ‏132‏ ‏3ـ1ـ1ـ2ـ تاریخمندی در احکام ‏133‏ تحلیل ‏136‏ ‏3ـ1ـ2ـ بشری شدن دین ‏139‏ ‏3ـ1ـ2ـ1ـ ماهیت دین ‏139‏ ‏3ـ1ـ2ـ2ـ ماهیت و انواع وحی ‏141‏ ‏3ـ1ـ2ـ3ـ قرآن، محصولی انسانی ‏145‏ ‏3ـ1ـ2ـ4ـ تجربه نبوی ‏148‏ ‏3ـ1ـ2ـ5ـ اسطورهزدایی ‏151‏ ‏3ـ1ـ2ـ6ـ خطاپذیری ‏152‏ تحلیل ‏154‏ ‏3ـ1ـ3ـ نسبی‌گرایی ‏156‏ ‏3ـ1ـ4ـ پلورالیسم ‏158‏ ‏3ـ1ـ5ـ سکولاریسم ‏160‏ تحلیل ‏162‏ گفتار دوم: پیامدهای رویکرد تأویلی آیت الله معرفت در باورهای دینی ‏165‏ ‏3ـ2ـ1ـ جاودانگی ‏165‏ ‏3ـ2ـ1ـ1ـ جاودانگی قرآن ‏166‏ ‏3ـ2ـ1ـ1ـ1ـ جاودانگی در آموزه‌های قرآنی ‏168‏ ‏3ـ2ـ1ـ1ـ2ـ جاودانگی در قصص قرآنی ‏172‏ ‏3ـ2ـ1ـ2ـ جاودانگی در احکام دین ‏176‏ ‏3ـ2ـ2ـ الهی بودن دین ‏180‏ ‏3ـ2ـ2ـ1ـ ماهیت و انواع وحی ‏180‏ ‏3ـ2ـ2ـ1ـ1ـ نزول قرآن ‏183‏ ‏3ـ2ـ2ـ2ـ قرآن محصولی الهی ‏185‏ ‏3ـ2ـ2ـ2ـ1ـ شبهه‌ا‌ی که الفاظ قرآن را از پیامبر می‌داند ‏187‏ ‏3ـ2ـ2ـ2ـ2ـ شبهه‌ی عدم امکان وحی ‏190‏ ‏3ـ2ـ2ـ2ـ3ـ شبهه‌ی منبع قرآن کتاب مقدس است ‏191‏ ‏3ـ2ـ2ـ3ـ خطاناپذیری قرآن ‏193‏ ‏3ـ2ـ3ـ عصمت انبیا ‏197‏ ‏3ـ2ـ4ـ واقع‌گرایی ‏202‏ تحلیل ‏205‏ نتیجه‌‏ ‏207‏ گفتار سوم: مقایسه و ارزیابی دیدگاههای ابوزید و آیت الله معرفت ‏209‏ ‏3ـ3ـ1ـ بررسی روش‌شناسی دکتر ابوزید و آیت الله معرفت در تأویل ‏209‏ ‏3ـ3ـ1ـ1ـ روش‌شناسی ابوزید ‏209‏ ‏3ـ3ـ1ـ1ـ1ـ رهیافت ادبی (زبان‌شناسی)‏ ‏211‏ ‏3ـ3ـ1ـ1ـ2ـ قرآن محصولی فرهنگی ‏213‏ ‏3ـ3ـ1ـ2ـ روش‌شناسی آیت الله معرفت ‏215‏ تحلیل ‏218‏ ‏3ـ3ـ2ـ مشترکات و تمایزهای نظرات تأویلی ابوزید و آیت الله معرفت ‏219‏ ‏3ـ3ـ2ـ1ـ مشترکات ‏219‏ ‏3ـ3ـ2ـ2ـ تمایزها ‏221‏ ‏3ـ3ـ2ـ3ـ جدول مشترکات و تمایزها ‏224‏ جدول 1: مشترکات نظریه تأویلی ابوزید و آیت الله معرفت ‏224‏ جدول 2 : تمایزهای نظریه تأویلی ابوزید و آیت الله معرفت ‏225‏ تحلیل ‏226‏ نتیجه‌گیری ‏228‏ ارائه پیشنهاد ‏229‏ فهرست منابع ‏230‏ text ابوزید , نصرحامد (متفکر نواندیش مصری، مکتب نومعتزلی، قرآنیان=قرآنیون اهل سنت، اسلام بدون حدیث، از اندیشمندان معاصر عرب), -1945م.طنطا، استان غربیه، مصر#2010 م.قاهره، مصر -1945م.طنطا، استان غربیه، مصر#2010 م.قاهره، مصر Descriptor معرفت , محمد هادی (مفسر معاصر قرآن و استاد صاحب نظر علوم قرانی), 1309ش.کربلا، عراق #1385 ش.قم، ایران 1309ش.کربلا، عراق #1385 ش.قم، ایران Descriptor ظرافت, رسول (دانشجوی دکتری مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران) Author الله بداشتی, علی (دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم), -1338ش.# -1338ش.# Conductor سلطانی, مصطفی ( استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم دانشکده مذاهب وهابیت‌شناسی، گروه: مذاهب اسلامی (کلامی)) Thesis advisor رسول ظرافت؛ استاد راهنما: علی اله‌بداشتی؛ استاد مشاور: مصطفی سلطانی Author Thesis 1400-12-18 1400-12-27