زبان دینی زبان تمثیل دین نمادگرایی زبان دین زبان‌ دین معرفت زایی زبان دین نظریه نمادین بودن زبان دین زبان دین و اسطوره شناسی معناداری زبان دین معرفت بخشی زبان دین کارکرد زبان دینی واقع گرایی زبان دین زبان دین (مسائل جدید دین شناسی) زبان اخباری دین زبان نمادین دین زبان شعری دین زبان دین (فلسفه دین) Persian text با وجود ديدگاه هاي متعددي در حوزه زبان ديني، كه هم در فلسفه غرب و هم در فلسفه اسلامي و تا حدي در اين نوشتار مطرح است، به تحليل برخي از اين ديدگاه ها، بخصوص ديدگاه هاي موجود در حوزه فلسفه غرب پرداخته شد. لازم به يادآوري است كه هيچ يك از اين ديدگاه ها بيان كننده كامل زبان ديني نيست; زيرا نمي توان صرفاً زبان ديني را «شناختاري» و يا «غير شناختاري» دانست و ادعا كرد: زبان گزاره اي ديني ـ براي مثال ـ نمادين، تمثيلي يا واقع نماست، بلكه زبان ديني به دليل متعالي بودنش، در درون خويش از زبان هاي متعددي استفاده كرده است; تركيبي از زبان هاي شناختاري و غير شناختاري است و در نوع خود يك زبان منحصر به فرد است. همان گونه كه زبان شناسان معاصر مانند آستين بر اين عقيده اند، اين حقيقت را نمي توان انكار كرد كه يك متن و يا يك گزاره مي تواند داراي اين ويژگي باشد كه همزمان متعلّق كاركردهاي متعددي واقع شود. بر اين مبنا، زبان ديني داراي ويژگي چند ساحتي است. گزاره هاي اخباري آن در عين توصيفي بودن، واجد ويژگي برانگيزندگي و تحريك هستند; همچنان كه گزاره هاي انشايي آن در عين ايجاد تأثير رواني، واجد خصيصه حكايت از واقع هستند و ساختار متن و محتواي آن ضمن بيان حقايق، اقناع عقل و قلب آدمي را نشان مي دهد و از اين لحاظ، بنا به دلايل متعدد، ميان زبان دين اسلام و زبان ساير اديان، تفاوت چشمگيري وجود دارد و اين تفاوت از تمايز متن دين اسلام از متون ساير اديان ناشي مي شود. با اين توضيح، زبان ديني به نوعي، هم ناظر به واقع است و هم داراي ويژگي كاركردگرايي. علاوه بر اين، متن مقدّس ديني تركيبي از زبان هاي متعدد است; هر گزاره ديني به طور جداگانه هم مي تواند ناظر به واقع باشد و هم دربردارنده زبان نمادين يا بيانگر احساسات گوينده و يا داراي كاركرد اخلاقي. براي نمونه، گزاره «خداوند جهان را آفريده است»، هم حكايت از واقعيت خارجي مي كند، هم بيانگر احساسات فرد متديّن است و هم مي تواند كاركرد اخلاقي داشته باشد و به نوعي بيانگر توكّل است. به طور كلي، مي توان گفت: زبان تمام گزاره هاي ديني شناختاري است و بيانگر اخبار و گزارش هايي از واقع و نفس الامر. بدين دليل كه متن ديني، بخصوص متن دين اسلام ذوبطون است ـ براي مثال، آنجا كه خداوند متعال از احكام و دستورات سخن به ميان مي آورد و به بيان امر و نهي و وعد و وعيد مي پردازد ـ در عين امر و نهي كردن، به نوعي گزارش از واقع را مي توان از آن استنباط كرد. سالاری راد, معصومه (استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران / عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور واحد کرمان ) Author معصومه سالاري راد Author article 1400-12-01 1400-12-01