اسلام در سرزمین ایران تصوف ایرانی خوارج ایران دین اسلام (دامنه ادیان پیشرفته) تاریخ ایران (بعد از اسلام) تاثیر ایران بر تمدن اسلامی تغییرات ایران پس از ورود اسلام گسترش تشیع در ایران جامعه اسماعیلی ایران اهل سنت در ایران فاقد چکیده Arabic مصر/ قاهره 2005 م کتاب حاضر با عنوان «اسلام‌ در ایران‌: از هجرت‌ تا پایان‌ قرن‌ نهم‌ هجری‌» توسط «کریم کشاورز» به فارسی ترجمه و منتشر شده است. text پطروشفسکی‌ ، ایلیاپاولوویچ‌ ، خاورشناس‌ روس‌. در 1277 ش‌/1898 در شهر کیِف‌ در خانواده‌ای‌ کارمند به‌ دنیا آمد. در1305 ش‌/1926 همزمان‌ از دو رشتة‌ تاریخ‌ و ادبیات‌ فارغ‌التحصیل‌ شد. از 1308 ش‌/1929 به‌ مدت‌ دو سال‌ در انستیتوی‌ تاریخ‌ و مردم‌شناسی‌ آذربایجان‌ شوروی‌ به‌ کار پرداخت‌ و سپس‌ در انستیتوی‌ دولتی‌ قفقازشناسی‌ مشغول‌ به‌کار شد. در 1314 ش‌/ 1935 ریاست‌ فرهنگستان‌ علوم‌ اتحاد شوروی‌، به‌ دلیل‌ مجموع‌ آثارش‌ در رشتة‌ تاریخ‌، درجة‌ دکتری‌ به‌ او اهدا کرد. پطروشفسکی‌ در 1315 ش‌/ 1936 به‌ سن‌پترزبورگ‌ رفت‌ و کارمند ارشد علمی‌ انستیتوی‌ تاریخ‌ شد. او در 1320 ش‌/ 1941 به‌ درجة‌ فوق‌ دکتری‌ نایل‌ آمد و در زمان‌ جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ در دانشگاه‌ دولتی‌ آسیای‌ میانه‌ در تاشکند به‌ تدریس‌ پرداخت‌. سپس‌ از 1325 ش‌/ 1946 به‌ مدت‌ 31 سال‌ در دانشگاه‌ سن‌پترزبورگ‌ تدریس‌ کرد. او در 1326 ش‌/ 1947 به‌ مقام‌ استادی‌ رسید و از 1329ـ1333 ش‌/ 1950 تا 1954 و از 1340 ش‌/ 1961 تا زمان‌ مرگش‌ در 1356 ش‌/ 1977 ریاست‌ کرسی‌ تاریخ‌ کشورهای‌ خاورمیانه‌ را در دانشگاه‌ سن‌پترزبورگ‌ بر عهده‌ داشت‌ و در حدود سی‌ واحد درسی‌ از تاریخ‌ سرزمینهای‌ خاورمیانه‌ در دورة‌ باستان‌ و میانه‌، جغرافیا و دین‌ ارائه‌ کرد ( ) «به‌ مناسبت‌ شصتمین‌ سال‌ تولد پروفسور پطروشفسکی‌» ( ، ص‌5؛ ) فرهنگ‌ زندگینامه‌ ـ کتابنامه‌ای‌ خاورشناسان‌ شوروی‌ ( ، ص‌432؛ د.ازبکستان‌ ، ج‌ 8، ص‌ 529؛ ) دایرة‌المعارف‌ بزرگ‌ شوروی‌ ( ، ج‌ 19، ص‌ 517؛ دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌ 143ـ146).عنوان‌ نخستین‌ پژوهش‌ پطروشفسکی‌ ) «دربارة‌ اعتقادات‌ کشاورزان‌ قره‌باغ‌ علیا قبل‌ از مسیحیت‌» ( (1309 ش‌/ 1930) بود. از آن‌ پس‌، وی‌ تحقیق‌ دربارة‌ تاریخ‌ مشرق‌ زمین‌، بویژه‌ ایران‌ و قفقاز را به‌طور جدی‌ پی‌ گرفت‌ و حدود 120 پژوهش‌ علمی‌ انجام‌ داد ( ) «به‌ مناسبت‌ شصتمین‌ سال‌ تولد پروفسور پطروشفسکی‌» ( ، ص‌ 197ـ203؛ ) فرهنگ‌ زندگینامه‌ ـ کتابنامه‌ای‌ خاورشناسان‌ شوروی‌ ( ، ص‌ 432ـ433؛ کتابشناسی‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150ـ154)، از جمله‌ ) «دربارة‌ تاریخ‌ مبارزة‌ قهرمانانة‌ مردم‌ آذربایجان‌ در سده‌های‌ 13 و 14» ( (1941)؛ ) «مناسبات‌ فئودالی‌ در آذربایجان‌ و ارمنستان‌ از قرن‌ 16 تا ابتدای‌ قرن‌ 19» ( (1949)؛ ) «آذربایجان‌ در سده‌های‌ شانزدهم‌ و هفدهم‌ میلادی‌» ( (1949)؛ ) «در تاریخ‌ نهاد سیورغال‌» ( (1949)؛ ) «جامعة‌ فئودالی‌ رشیدالدین‌» ( (1951)؛ ) «قزلباشها» ( (1965)؛ ) از تاریخ‌ مسیحیت‌ در آسیای‌ میانه‌، سدة‌ 13 تا 15» ( (1966)؛ ) «تاریخچة‌ مزدکیان‌ در عصر حکومت‌ اسلامی‌» ( (1970) (دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌143ـ144؛ کتابشناسی‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150).بخش‌ مهمی‌ از پژوهشهای‌ پطروشفسکی‌ را منبع‌شناسی‌ تشکیل‌ داده‌ است‌. مقالاتی‌ از قبیل‌ ) «مآخذ ایرانی‌ راجع‌ به‌ تاریخ‌ آذربایجان‌ در سده‌های‌ شانزدهم‌ تا هجدهم‌ میلادی‌» ( ، ) «حمدلله‌ قزوینی‌، به‌ عنوان‌ منبع‌ تاریخ‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ قفقاز شرقی‌» ( (1937)، ) «منبع‌ تازة‌ فارسی‌ دربارة‌ تاریخ‌ حملة‌ مغول‌» ( (1946)، ) «دربارة‌ صحّت‌ مکاتبات‌ رشیدالدین‌» ( (1948)، ) «اثر سیفی‌، همچون‌ منبعی‌ در تاریخ‌ خراسان‌ شرقی‌» ( (1955)، و ) «نشر منابع‌ و اسناد فارسی‌ و تاجیکی‌ در اتحاد شوروی‌» ( (1966) گواه‌ آن‌ است‌ که‌ وی‌ تا چه‌ اندازه‌ به‌ منابع‌ دست‌ اول‌ توجه‌ داشته‌ است‌ ( تاریخ‌ ایران‌ ، مقدمة‌ کشاورز، ص‌ «هفت‌»؛ دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌ 144).ایران‌ از جملة‌ موضوعات‌ اساسی‌ پژوهشهای‌ پطروشفسکی‌ بوده‌ و تعدادی‌ از کارهای‌ ارزشمند وی‌ به‌ فارسی‌ نیز ترجمه‌ و چاپ‌ شده‌ است‌؛ از جمله‌ اسلام‌ در ایران‌: از هجرت‌ تا پایان‌ قرن‌ نهم‌ ؛ نهضت‌ سربداران‌ خراسان‌؛ کشاورزی‌ و مناسبات‌ ارضی‌ در ایرانِ عهدِ مغول‌ در دو مجلد (ترجمة‌ کریم‌ کشاورز)؛ تاریخ‌ ایران‌ (ترجمة‌ سیروس‌ ایزدی‌)؛ ایرانشناسی‌ در شوروی‌ ؛ دولت‌ در عهد ایلخانان‌ ؛ فقه‌ اللغه‌ ایرانی‌؛ تاریخ‌ اجتماعی‌ ـ اقتصادی‌ ایران‌ در دورة‌ مغول‌ (ترجمة‌ یعقوب‌ آژند). پطروشفسکی‌ نخستین‌ کسی‌ بود که‌ دربارة‌ سربداران‌ خراسان‌ پژوهشی‌ کامل‌ انجام‌ داد (پطروشفسکی‌، 1351 ش‌، مقدمة‌ کشاورز، ص‌6). از دیگر مقالات‌ مهم‌ ترجمه‌ نشدة‌ وی‌ دربارة‌ ایران‌ عبارت‌اند از: ) «شورش‌ کشاورزان‌ گیلان‌ در سال‌ 1629» ( (1941)؛ ) «تاریخچة‌ شروان‌ در پایان‌ قرن‌ 15» ( (1944)؛ ) «مسائل‌ اساسی‌ خاص‌ و زمان‌بندی‌ پیشرفت‌ فئودالیسم‌ در ایران‌ در سده‌های‌ سیزدهم‌ و پانزدهم‌ میلادی‌» ( (1948)؛ ) «جنبشهای‌ مردمی‌ در ایران‌ در سدة‌ چهاردهم‌ میلادی‌» ( (1953)؛ ) «رسالة‌ فارسی‌ پیرامون‌ فن‌ زراعت‌ در عهد غازان‌خان‌» ( (1957)؛ ) «استفاده‌ از کار بردگان‌ در ایران‌ و کشورهای‌ همجوار در پایان‌ قرون‌ وسطی‌» ( (1960؛ کتابشناسی‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150ـ 154؛ دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌ 143). مشهورترین‌ اثر پطروشفسکی‌ در ایران‌، اسلام‌ در ایران‌ ، در واقع‌ متن‌ درسهای‌ نویسنده‌ برای‌ دانشجویان‌ تاریخ‌ بوده‌ است‌ (ص‌11). مهمترین‌ موضوعات‌ این‌ کتاب‌ ظهور اسلام‌، ورودِ آن‌ به‌ ایران‌، قرآن‌ مجید، منابع‌ حقوق‌ اسلامی‌، تدوین‌ فقه‌، مجادلات‌ فرقه‌ای‌، کلام‌، اسماعیلیان‌، قرمطیان‌، عرفان‌، و پیروزی‌ شیعه‌ در ایران‌ است‌. با اینهمه‌، در این‌ اثر نارساییهایی‌ در موارد فقهی‌ و حقوقی‌ و جایگاه‌ شیعیان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد که‌ در ترجمة‌ فارسی‌، حاشیة‌ محمدرضا حکیمی‌ به‌ توضیح‌ و تبیین‌ آن‌ اختصاص‌ یافته‌ است‌ (ص‌ 6، 401 به‌ بعد؛ دربارة‌ این‌ کتاب‌ رجوع کنید به حدادعادل‌، ص‌ 11ـ 15).پطروشفسکی‌ در بسیاری‌ از همایشهای‌ علمی‌، از جمله‌ سومین‌ کنگرة‌ باستانشناسی‌ و هنر ایرانی‌ (سن‌پترزبورگ‌ ـ مسکو، 1935)، نخستین‌ همایش‌ خاورشناسان‌ اتحاد شوروی‌ (تاشکند، 1957)، بیست‌ و پنجمین‌ و بیست‌ و هفتمین‌ کنگرة‌ جهانی‌ خاورشناسان‌ (مسکو، 1960؛ امریکا، 1967) حضور فعال‌ داشت‌ ( ) فرهنگ‌ زندگینامه‌ ـ کتابنامه‌ای‌ خاورشناسان‌ شوروی‌ ( ، ص‌ 432؛ د.ازبکستان‌ ، ج‌ 8، ص‌ 529؛ دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌145).استفاده‌ از منابع‌ دست‌ اول‌ و نتیجه‌گیریهای‌ مستند و مدلّل‌ و توجه‌ او به‌ مسائلی‌ از قبیل‌ ویژگیهای‌ جامعة‌ فئودالی‌ در ایران‌ و کشورهای‌ همجوار، بر اعتماد و نفوذ آثار پطروشفسکی‌ افزوده‌ و منجر به‌ ترجمه‌ و نشر آنها شده‌ است‌ (سواژه‌، ص‌305، 331، 333). برخی‌ از آثار وی‌ به‌ آلمانی‌ و انگلیسی‌ و فرانسوی‌ و هلندی‌ ترجمه‌ شده‌ است‌ (دیاکف‌ و خاراتشویلی‌، ص‌ 143).منابع‌: ایلیا پاولوویچ‌ پطروشفسکی‌، اسلام‌ در ایران‌: از هجرت‌ تا پایان‌ قرن‌ نهم‌ هجری‌ ، ترجمة‌ کریم‌ کشاورز، تهران‌ 1354 ش‌؛ همو، نهضت‌ سربداران‌ خراسان‌ ، ترجمة‌ کریم‌ کشاورز، تهران‌ 1351 ش‌؛ تاریخ‌ ایران‌: از دوران‌ باستان‌ تا پایان‌ سدة‌ هیجدهم‌ میلادی‌ ، نوشتة‌ ن‌. و. پیگولوسکایا... ] و دیگران‌ [ ، ترجمة‌ کریم‌ کشاورز، تهران‌ 1363 ش‌؛ غلامعلی‌ حدادعادل‌، «اسلام‌ مسلمانان‌ و اسلام‌ مستشرقان‌»، نگین‌ ، سال‌ 9، ش‌ 108 (اردیبهشت‌ 1353)؛ ژان‌ سواژه‌، مدخل‌ تاریخ‌ شرق‌ اسلامی‌ ، ترجمة‌ نوش‌آفرین‌ انصاری‌ (محقق‌)، تهران‌ 1366 ش‌؛ کتابشناسی‌ خاورشناسان‌: ایرانشناسان‌ و اسلامشناسان‌، روسیه‌ و جمهوریهای‌ اتحاد شوروی‌ سابق‌ ، با مقدمة‌ عنایت‌الله‌ رضا و با همکاری‌ گروه‌ مولفان‌ و مترجمان‌، تهران‌: الهدی‌'، 1372 ش‌؛Bio-bibliografic § eskiy slovar sovetskikh vostokovedov , Moscow: Nauka, 1976; N. N. Diyakov and G. S. Kharatishvili, "Professor I. P. Petrushevskiy", Vestnik sankt- peterburgskogo universiteta. ser2 , no.3 (1998); Great Soviet encyclopedia, New York 1973-1983, s.v. "Petrushevski, Il'ia Pavlovich"; "K 60-letiya so dnya roz § deniya professora I. P. Petrushevskogo", in Uc § yoniye zapiski leningradskogo Gosudarstvennogo universiteta, seriya vostokovedc § eskikh nauk vip. ll, no. 282, Leningrad 1959; Uzbek Savet Ensiklopediyasi , Tashkent 1971-1980. پطروشفسکی, ایلیا پاولوویچ (خاورشناس روس), ۱۸۹۸م.#‎۱۹۷۷م. ۱۸۹۸م.#‎۱۹۷۷م. Author سباعی, محمد (مترجم عرب) Translator ایلیا پاولوویچ پطروشفسکی؛ مترجم: محمد سباعی Author book portal_lib Translation effect general 1395-12-08 1402-07-06