نفس حیوانی نفس نباتی نفس انسانی ادراک باطنی قوه حافظه قوه متصرفه خیال‌شناسی‌ قوای ادراک ظاهری قوای ادراک باطنی لوح النفس قوه واهمه علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی علامه طباطبایی اصطلاحنامه فلسفه حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian [1]<br />. شیخ الرئیس ابن سینا، الالهیات من کتاب شفا، مصحح، حسن زاده آملی، حسن، فصل دوم، مقاله چهارم، ص 175 و 176، الطبعة الاولی، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی، قم، 1418ق، 1376ش.<br />۲. طباطبائی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، ج 3، ص 757 و 756، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1404ق.<br />[3]. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد بن حسن، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، ج 2، ص، 405 تا410، نشر البلاغة، قم، چاپ اول، 1375ش.<br />[4]. «و الطبیب لا یمیز بین المدرک و الحافظ و لا یتعرض لاثبات الوهم و انما یمیز هذه التمییزات الحکیم». شرح اشارات، ج 2، ص 349.<br />[5]. البته معمولا حکیمان قوۀ عاقله را در شمار قوای نفس نمی‌آورند؛ حال یا به این جهت علو درجه آن که نباید در کنار قوای دیگر آورده شود و یا از این جهت که نفس انسانی در نظر آنها همان عقل و نیروی عاقله است. به عبارت دیگر عاقله همان مرتبه بالای نفس است که قوای دیگر را تحت تسخیر خود قرار می‌دهد و دارای وجود جمعی و عین نفس است.<br />[6]. منظور از صورت، ‌تمامی چیزهایی است که می‌توان آنها را با حواس ظاهری درک کرد. شرح اشارات ج 2، ص 331.<br />[7]. ابی جعفر رازی، قطب الدین محمد بن محمد، شرح الشرح، پاورقی شرح اشارات، ج 2، ص 331.<br />[8]. شرح اشارات، ج 2، ص 332.<br />[9]. خواجه نصیر الدین طوسى، آغاز و انجام (به ضمیمه تعلیقات)، ص 186، وزارت ارشاد، تهران، چاپ چهارم، 1374ش.<br />[10] سبزواری، ملا هادی، اسرار الحکم، مصحح، فیضی، کریم، ص 294 و 295، مطبوعات دینی، قم، چاپ اول، 1383. ابن سینا در شفاء می‌گویند: اگر در حیوان قوه‌ای که در او همه محسوسات جمع هستند وجود نداشته باشد، حیات و زندگی حیوان ممکن نخواهد بود. (النفس من کتاب الشفاء، ص 228)<br />[11]. کتاب النفس من الشفا، ص 236.<br />[12] ابن سینا، النفس من الشفا، ص 235 و 239؛ حسن زاده آملی، حسن، سرح العیون، ص 392، سال 1371، امیر کبیر، تهران.<br />[13]. سرح العیون، ص 392 و 393.<br />[14]. اشارات، ج 2، ص 341، کتاب النفس من الشفاء ص 23 ؛ صدرا، محمد بن ابراهیم، الاسفار الاربعة، ج 8، ص 215، مصطفوی، قم، چاپ اول، 1368؛ اسرار الحکم، ص 307.<br />[15]. اسرار الحکم، ص 308 و 309؛ شرح اشارات، ج 2، ص 346؛ کتاب النفس من الشفاء، ص 231 و 232؛ اسفار ج 8، ص 218.<br />[16]. النفس من کتاب الشفاء، ص 230؛ شرح اشارات ج 2، ص 345؛ اسرار الحکم ص 310.<br />[17]. صدر المتألهین، الاسفارالاربعۀ، ج 9، ص 81، منشورات مصطفوی، قم، بی‌تا.<br />[18]. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به: مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 25، ص 343؛ ج 18، ص85؛ ج 70، ص 266؛ ج 69، ص 279؛ دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403 ق.<br />[19]. البته برخی از حکیمان براین باورند که اوهام در روایات به معنای عقول است. ر. ک: حسن زاده آملى، حسن، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم، ص 481، وزارت ارشاد، تهران، چاپ اول، 1378ش.<br />[20]. بحار الأنوار، ج 3، ص 47 و 143.<br />[21]. همان، ص 80 و 96.<br />[22]. همان، ‌ص 290 و 298 و 299؛ ج 4، ص 33.<br />[23]. مثلا در روایتی چنین آمده است: «حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ ص عِشْرِینَ حَجَّةً مُسْتَسِرّاً مِنْهَا عَشْرَةُ حِجَجٍ أَوْ قَالَ سَبْعَةٌ الْوَهَمُ‏ مِنَ الرَّاوِی قَبْلَ النُّبُوَّةِ وَ قَدْ کَانَ صَلَّى قَبْلَ ذَلِکَ وَ هُوَ ابْنُ أَرْبَعِ سِنِینَ وَ هُوَ مَعَ أَبِی طَالِبٍ فِی أَرْضِ بُصْرَى وَ هُوَ مَوْضِعٌ کَانَتْ قُرَیْشٌ تَتَّجِرُ إِلَیْهِ مِنْ مَکَّةَ». بحار الأنوار، ج 21، ص 399. text طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. Descriptor Author question and answer gateway for meanings adult specialized 1395-08-07 1396-10-25