ال صفات الهی صفات خبریه استواء الهی (صفات خبریه الهی) آیات صفت استوا سلفیه (فرق اسلامی) ابن تیمیه(حرانی)، احمدبن عبدالحلیم Arabic text یکی از شخصیتهای بزرگ زیدیه در یمن که دارای تفکراتی سلفی بوده و آثارش اهمیت فراوانی در نزد سلفیون داشته و دارد، محمد بن علی شوکانی می باشد. وی در سال 1172 هجرى در يمن متولد گرديد. در نزد پدر و علماى زيدى مذهب يمن درس خواند و پس از اندك زمانى به تدريس علومِ فراگرفته، پرداخت. در سال 1209 هجرى قاضى يمن شد، ولى از تدريس و تأليف باز نايستاد، تا اين كه در سال 1250 هجرى در صنعاء از دنيا رفت. وى حدود يكصد اثر در فقه، اصول فقه، حديث، تفسير و تاريخ دارد، كه اكثر آنها به چاپ رسيده است. وكاني قبل از اينكه زيدي باشد، يك سلفي تمام‌عيار است. او در بحث صفات خبري به تجسيم و تشبيه متمايل شده و درباره كرسي مي‌نويسد: «ظاهر اين است كه كرسي جسمي است كه آثار خاص خود را دارد ـ و دليلي بر عدول از معناي حقيقي وجود ندارد. اختلاف سلف درباره اثبات جهت براي خداوند معروف است. معيار ما كتاب و سنت است و شكي نيست كه اين لفظ بر ظاهرِ غالب خود بايد حمل گردد». شوكاني در رساله«التحف علي مذهب السلف»، درباره صفات خبري مي‌نويسد: «حق اين است كه فهم سلف بهتر از خلف بوده و اصحاب و تابعين آيات و روايات را بر ظاهرش حمل كرده و از قيل و قال پرهيز مي‌كردند. بنابراين بايد همان راه سلف را رفت و از تفكر آنها تبعيت كرد. سلف مي‌گويد: ما استواء را براي خدا قائليم، ولي از كيفيت آن خبر نداريم». دكتر عبدالله نومْسوك در كتاب«منهج الامام الشوكانى فى العقيده»، در دو جلد به آراء و افكار اعتقادى شوكانى كه بر اساس عقايد سلفيه شكل گرفته است، پرداخته و درباره نگاه شوكانى به علم كلام مى نويسد: «شوكانى قائل است كه علم كلام فقط حيرت انسان را بيشتر كرده، بنابراين هر كس مى خواهد در اين راه قدم بردارد بايد بعد از رسوخ در كتاب و سنّت و اطلاع از اين دو منبعِ وحى، به علم كلام بپردازد تا بتواند صحيح را از سقيم تشخيص دهد و به خزعبلات متكلمان گرفتار نشود...». شوكاني كه راه ابن‌تيميه را در پيش گرفته بود، رساله‌اي در تحريم بناي قبور نوشته و نام آن را«شرح الصدور في تحريم رفع القبور» نهاده است. وي در اين زمينه ادعاي عجيبي كرده و مي‌نويسد: «تمام مردم، از سابق و لاحق، اول و آخر، از زمان صحابه تاكنون اتفاق دارند كه رفع قبور و بناي بر آنها بدعت است و پيامبر وعده عذاب بر فاعل آن داده است و هيچ‌يك از مسلمانان در اين زمينه مخالفتي نكرده است، ولي گويا امام يحيي بن حمزه مقاله‌اي نوشته و بناي بر قبور را جايز دانسته است و كسي غير از ايشان اين مطلب را بيان نكرده و تمام كساني كه در فقه، اين را قبول كرده‌اند به او اقتدا كرده‌اند».[9] شوكاني در اين مسئله خود را به تجاهل زده و عمل صحابه در بقاي بنای قبور انبياء در ايران و شام را ناديده گرفته است. قبر حضرت ابراهيم در شام، قبر حضرت دانيال در شوش، قبر سلمان در مدائن، نشانه توجه مسلمين به اين قبور بوده است. ثانياً تمام علماي شيعه و تمام انديشمندان عرفان و تصوف و اكثر علماي اهل سنت اين كار را جايز، بلكه مستحب دانسته اند. يقيناً خود شوكاني مقابر بزرگاني مثل الهادي الي الحق و ديگر انديشمندان زيدي كه بنا بر قبور آنها ساخته شده است را ديده و خود مي‌داند كه بسياري از بزرگان بر قبور آنها وارد شده و سوره‌اي از سور قرآن را خوانده‌اند و اشکالی بر مقبره ی آنها ننموده اند، ولي عجيب است كه وی اين‌گونه منكر جواز، آن هم به اتفاق تمام علماي مسلمين می گردد. احتمالاً منظور از تمام مسلمين يعني ابن‌تيميه و پيروان آن، زيرا شايد ديگران را مسلمان نمي‌داند. مبناي اصحاب حديث و ابن‌تيميه عدم تأويل است، ولي اگر حديث يا آيه‌اي مخالف اعتقادات آنها باشد، تأويل آن اشكالي ندارد و اين تناقضي آشكار در افكار و آراي سلفيه، از جمله شوكاني است. محمد بن علی شوکانی (متكلم، فيلسوف، منطقى), 1173 ه‍.ق (هجره شوكان خولان يمن). 1250 ه‍.ق (صنعاء (يمن) (محل دفن: خزيمه)) 1173 ه‍.ق (هجره شوكان خولان يمن)#1250 ه‍.ق (صنعاء (يمن) (محل دفن: خزيمه)) Author ابن تیمیه, احمد بن عبد الحلیم (Ibn Taymiyya؛ موسس مکتب سلفیه و بنیان‌گذار نظری وهابیت، مخالف فلسفه، منطق، عرفان و تصوف), 661ق/1263م. ##728ق/1328م. 661ق/1263م. ##728ق/1328م. Descriptor محمد بن علي الشوكانی Author article 1395-06-14 1396-12-16