معتزله خداشناسی اشاعره تنزیه شهرستانی الهیات سلبی ازلیت عالم ذات و صفات خدا شیئیت عدم مکتب مشبهه تنزیه مطلق کن فیکون حکمای پیش سقراطی عبادبن سلیمان صیمری صفات خدا مدل تنزیهی نوافلاطونیان علم خدا به عالم جهان‌ شناسی‌ توحید خداشناسی (کلام) اسمای الهی شخصیت ها فلوطین(افلوطین) محمد بن عبدالکریم شهرستانی عباد بن سلیمان صیمری ناصر گذشته قاضی عبد الجبار Persian تهران دانشگاه تهران بهار و تابستان/ 1384 عبادبن سلیمان صیمری یکی از دانشمندان ایرانی است که درقرن دوم قمری در مکتب معتزله پرورش یافت و بالید.مهم ترین ویژگی مکتب معتزله این بودکه در برابر مشبهه که به خدایی شبیه به انسان باور داشتند، با عنایت به اندیشه های نو افلاطونی ،خدایی تنزیهی را درخلال دستگاهی کلامی طرح کردند که هیچگونه صفتی ندارد و صفات خدا رابه ذات باز می گرداندند. به عبارت دیگر ،آنان به خدایی باور داشتند که هیچ گونه شباهتی با آفریده هایش نداشت و « دیگر» بود. عباد بن سلیمان در خداشناسی تنزیهی خویش ،چند فراتر از همقطاران اعتزالیش رفته و به تنزیه مطلق روی آورده است . او باالهام از حکمیان یونان باستان ، جهان رادر دو ساحت می بیند، نخست، ساحت پیش از وجود که اشیاء و ماهیات بودند ولی فاقد وجود بودند و این اشیاء از ازل همبود با خداوند بودند . ساحت دوم عالم ، ساحتی است که با فرآیند خلقت به وجود آمده است، این فرآیند اینگونه بوده که خداوند با پدیدآوردن گفتاری آفرینشگر یا « کن » ندایی به اشیاء درداد که پدید آیند و آنان نیز پدیدآندند و بدین سان جهان کنونی که مشاهده می کنیم و جهان تکون ،حدوث وخلقت نام دارد ، پدید آمد . خدا هیچ گونه ارتباطی حتی ارتباط معرفتی با ساحت دوم عالم ندارد . عباد با ترسیم چنین جهانی ، این غایت را جستجو می کند که هر گونه ارتباط خداوند رابا این عالم و به دنبال آن ،هر گونه مشابهت وی رابا عالم نفی کند و خدارا « به کلی دیگر» بینگارد. این عقیده بالطبع لوازم گوناگونی دارد که یکی از لوازم آن این است که وی می بایست عالم را ازلی بداند و ازلی دانستن عالم اندیشه ایست که وی از زمره متکلمان دور ساخته و به فیلسوفان نزدیک کرده است . text گذشته, ناصر (استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران) Author صیمری بصری, عبّاد بن سلیمان (متکلم معتزلی متمایل به اعتزال بصره، از معتزلیان شاذ، از اصحاب هشام فوطی، مولف کتاب "الانکار ان یخلق الناس افعالهم" در پذیرش انگارۀ خلق افعال), #قرن 3ق. #قرن 3ق. Descriptor فلوطین, افلوطین (فیلسوف نوافلاطونی), 204م. لیکوپولیس#270م. کامپانیا، ایتالیا 204م. لیکوپولیس#270م. کامپانیا، ایتالیا Descriptor شهرستانی , محمد بن عبدالکریم (متکلم، مورخ، محدث، فقیه شافعی، اصولی، مکتب اشعری، مولف کتب «الملل والنحل» و «نهایة الاقدام فی علم الکلام» و «مصارعة الفلاسفة» و «تفسیر مـفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار»، ازطرفداران اسماعیلیه؟), 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ Descriptor ناصر گذشته Author article 1010-4968 specialized https:/jmb.ut.ac.ir 1394-06-15 1396-06-12