سکوت مثنوی معنوی الهیات سلبی خواجه قشیری مولانا بیان ناپذیری خدای متعال سخن گفتن از خدا الاهیات عرفانی کارکردهای الاهیاتی سکوت بوطیقای خاموشی خاموشی و نجات سکوت و رازپوشی رهایی از عالم مادی حفظ وحدت پرهیز از پریشانی رازپوشی بیان ناپذیری خدا دیوان کبیر مولوی خاموشی عارف دلیل دعوت به سکوت ظرفیت زبان کلیات شمس خداشناسی (کلام) صفات الهی زبان دین (مسائل جدید دین شناسی) شخصیت ها قاسم کاکایی مولوی Persian تهران دانشگاه تهران پاییز و زمستان/ 1388 سکوت یکی از مهم‌ترین بن‌مایه‌های الاهیّات عرفانی، به‌نحو اعم، و الاهیّات سلبی،به‌‌نحو اخص، است. سکوت آخرین مرحله کوشش عارف و الهی‌دان عرفانی در تلاش برای سخن‌گفتن از خداست. در این مرحله، تمام ترفندها و روش‌های زبانی عارف رنگ می‌بازند. در نوشته پیش‌رو به کارکردهای الاهیّاتی سکوت در آثار مولانا می‌پردازیم. در ابتدا به نقش محوری سکوت در آثار وی اشاره می‌کنیم. سپس به دلایل اخلاقی‌ـ ‌روانی و نیز دلایل زبانی ‌ـ ‌معرفتی دعوت به سکوت در آثار این عارف می‌پردازیم. رابطه معکوس عقل و سخن‌گفتن، نجات‌بخشیِ خاموشی، پرهیز از پریشانی ضمیر و نیل به جمعیت خاطر به مدد خاموشی، مراعات حال مخاطب، رازپوشی، پرهیز از خاصیّت تخدیری سخن‌وری، و پرهیز از کبر از مهم‌ترین دلایل اخلاقی‌ـ‌روانی دعوت به سکوت است و ظرفیّت محدود زبان در بیان حقایق، بیان‌ناپذیری خدا و تلاش برای حفظ وحدت و رهایی از عالم مادّی، به طور اعم، و زبان بشری، به طور اخص، از دلایل زبانی ‌ـ ‌معرفتی فراخواندن به خاموشی به شمار می‌آید. در بخش آخر این مقاله نیز چرایی سخن‌گفتن به رغم فراخواندن به سکوت را بررسی می‌کنیم. از مهم‌ترین دلایل و علل سخن‌گفتن عارف و الهی‌دان، به رغم دعوت به سکوت، به مواردی هم‌چون به سخن در آمدن عارف از جانب خدا، سخن‌گفتن به واسطه اضطراری درونی، سخن‌گفتن از سر عشق‌ورزی به خدا و خلق، جنبه تعلیمی سخن و ارائه قرینه‌ای بر بیان‌ناپذیری اشاره می‌توان کرد. text کاکایی , قاسم ( استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران .) Author بحرانی, اشکان (دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام دانشگاه شیراز؛ دانش‌آموخته دکتری «دین پژوهی - تاریخ و نظریه‌های انتقادی دین» دانشگاه وندربیلت «Vanderbilt University» (وندی) در شهر نشویل ایالت تنسی امریکا؛ پژوهشگر تاریخ تصوف؛ پژوهشگر پست‌داک دین‌پژوهی در دانشگاه موناش در ملبورن استرالیا), 1363ش.# 1363ش.# Author مولوی , جلال الدین محمد بلخی (فیلسوف، عارف، شاعر؛ حنفى؛ اهل بلخ، صاحب کتاب «مثنوی معنوی» و «دیوان شمس»، از بزرگترین عرفای اسلام، عارف قرن هفتم هجری), 604 #672 604 #672 Descriptor میبدی, ابوالفضل رشید الدین (نویسنده و مفسر قرآن در نیمه اول قرن ششم، نویسنده کشف الاسرار و عدة الابرار ) , 530# 530# Descriptor قاسم کاکایی، اشکان بحرانی Author article 2008-9422 specialized https:/jitp.ut.ac.ir 1394-06-14 1396-05-25