ملاهادی سبزواری فخر رازی علامه طباطبایی غلامحسین ابراهیمی دینانی علیت سنخیت علت و معلول تسلسل معلول (درمقابل علت) سنخیت عقل‌گرایی ابن رشد امام محمد غزالی مشیت الهی اصالت اراده لوازم علیت تسلسل علل فاعلی بطلان تسلسل علی شک دستوری قرآن ابن ‌سینا دکارت برهان علامت صنعتی ارادة الهی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی ابن سینا: ابوعلی سینا اراده اجمالی علامه طباطبایی غلامحسین ابراهیمی دینانی ابن سینا اصطلاحنامه فلسفه تسلسل ابوحامد غزالی طوسی ابن رشد حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian قم موسسه فرهنگی تحقیقاتی إسراء زمستان/ 1390 مسئلهٔ علیت، یکی از مسائل مهم فلسفه است و انتظار می‌رود حداقل هر فیلسوف عقلگرایی به آن معتقد و پایبند باشد. هدف این نوشتار، بررسی جایگاه علیت از نظر دو فیلسوف عقلگرا، ابن‌سینا و دکارت است. مقالهٔ حاضر، ابتدا به چگونگی پیشبرد مسئلهٔ علیت در آثار هر یک از این دو فیلسوف بزرگ می‌پردازد؛ به این صورت که بیان می‌دارد ابن‌سینا و دکارت، هر دو معتقد به اصل علیت هستند و آن‌را می‌پذیرند؛ بنابراین انتظار می‌رود که به لوازم این اصل (ضرورت و سنخیت) نیز معتقد باشند و سپس به بیان این مسئله می‌پردازد که ,quot;آیا این دو فیلسوف در روند بحث علیت هم عملا به لوازم آن معتقدند؟,quot; در نهایت با پیگیری بحث، به این نتیجه می‌رسد که ابن سینا هم معتقد به اصل علیت و هم لوازم آن، یعنی ضرورت و سنخیت است؛ اما دکارت، که بنیانگذار فلسفهٔ جدید در غرب است، با طرح اراده و مشیت الهی، در واقع مقدمات زیر سؤال بردن لوازم مهم علیت، یعنی ضرورت و سنخیت و در نتیجه اصل علیت را فراهم می‌کند. بنابراین دکارت، در مبانی اعتقاد خود به علیت، عقایدی غیر از ابن‌سینا دارد که پایبندی او به نتایج و لوازم علیت را مورد تردید قرار می‌دهد. text طاهری , سیدصدرالدین (عضو هیئت علمی گروه فلسفه،دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی،دانشگاه علامه طباطبائی،تهران،ایران) Author حسن پور , مریم (کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی) Author قائمی راد , مهدی Author ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor گاسندی, پی یر, ۱۵۹۲- ۱۶۵۵ م ۱۵۹۲# ۱۶۵۵ م Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. Descriptor غزالی طوسی , ابو حامد محمد‎ بن محمد Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy(امام محمد غزالی، از معروفترین علمای اسلام، متکلم اشعری، ضد فلسفه، طرفدار منطق، شافعی مذهب، از متصوفه و عرفای قرن پنجم هجری، جامع معقول و منقول، رئیس جامع نظامیه بغداد) , 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی Descriptor ابراهیمی دینانی, غلامحسین (استاد تمام بازنشسته گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، از شاگردن علامه طباطبایی، مشهور به طرح پرسش های جدید از فلسفه اسلامی), -1313 ش.# -1313 ش.# Descriptor ابن رشد (فیلسوف), محمد بن احمد (Averroes؛ ابن رشد الحفید، فیلسوف ارسطویی), ۵۲۰ق. قرطبه (کوردوبای کنونی)، اندلس (اسپانیا)#‎۵۹۵ق. شهر مراکش، کشور مراکش (مغرب) ۵۲۰ق. قرطبه (کوردوبای کنونی)، اندلس (اسپانیا)#‎۵۹۵ق. شهر مراکش، کشور مراکش (مغرب) Descriptor صدرالدین طاهری، مریم حسن پور، مهدی قائمی راد Author article 2383-2916 specialized http:/hikmat.isramags.ir 1394-06-12 1396-02-31