نوبختیان معتزله نبوت ایمان خداشناسی تشبیه عین ثابت نفس استطاعت (کلامی) جهان شناسی اسلامی الخلود فی الجنة و النار مباحث لطیف الکلام مباحث جلیل الکلام (مباحث اعتقادی) حرکت عالم معیار ایمان علم امام تحریف ناپذیری قرآن وعد و وعید کلام معتزله شناخت فطری علم اکتسابی کفر موجب خلود ارتباط امام با فرشتگان ائمه پس از مرگ معجزات ائمه جهانشناسی شیخ مفید درباره شیخ مفید لطیف الکلام شیعه اثنی عشری شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ سید مرتضی‏: علی بن حسین بن موسی حسن بن موسی نوبختی: ابومحمد حسن بن موسی نوبختی ابوسهل نوبختی: اسماعیل بن نوبخت عقاید معتزله معتزله (اهل سنت) اصل عدل عدل الهی شیعه شناسی شخصیت ها هشام بن حَکَم شیخ مفید سید مرتضی ابوسهل نوبختی حسن بن موسی نوبختی علم کلام ویلفرد مادلونگ ابن شهر آشوب سید علی حسینی‏ زاده ابوالقاسم بلخی کعبی ابو علی جبایی Persian قم انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه قم پاییز / 1392 مقایسه اندیشه های کلامی نوبختیان و شیخ مفید در بستر میراث کلامی امامیه و معتزله ، علاوه بر تبیین نقاط اختلاف آرای نوبختیان و شیخ مفید، نقش هر یک از آنان در این تطور اندیشه ای را نمایان می کند. این پژوهش نشان می دهد نمی توان میزان هم نوایی و نزدیکی نوبختیان با معتزله را بیش از قرابت اندیشه های شیخ مفید با معتزلیان دانست، بلکه هر یک از آنان در موضوعات مختلف کلامی به فراخور مبانی و پیش فرض های کلامی خود دیدگاهی را ارائه کرده اند که گاه با معتزله وگاه با متکلمان امامی کوفه همسان است. از این رو، همان گونه که در آرایی مانند برخی فروعات وعده و وعید نوبختیان هم رای معتزله اند، شیخ مفید در مباحثی مانند معرفت و استطاعت، آرایی نزدیک به اندیشه معتزله را برگزیده است. هم چنین بنا بر این تحقیق، اگر چه در برخی اندیشه ها نوعی هم رایی بین نوبختیان و شیخ مفید با معتزلیان مشاهده می شود، اما ریشه این اندیشه ها در آرای منقول از متکلمان امامی در مدرسه کوفه یافت می شود؛ از این رو این هم رایی با معتزله الزاما به معنای تاثیر پذیری و وام گیری از معتزله و جدایی از پیشینه کلام امامیه نیست. text حسینی‌زاده , سیدعلی (دانشیار گروه علوم تربیتی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) Author شیخ مفید, ابو عبدالله محمد بن محمد بن نُعمان (متکلم، فقیه و عالم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق) , 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) Descriptor هشام بن حکم , (از اعلام قرن دوم هجری، متکلم شیعی، متکلم امامی عصر حضور ائمه؛ از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع)، دانشمند علوم عقلی، از نخستین متکلمین مسلمان و شیعه، متهم به تجسیم و رهبری فرقه مجسمه «هشامیه» از سوی مخالفان مخصوصا معتزله و بعد اشاعره), 113ق.کوفه،عراق#179 ق.کوفه،عراق 113ق.کوفه،عراق#179 ق.کوفه،عراق Descriptor ابن شهرآشوب, محمد بن علی (معروف به ابن شهر آشوب، فقیه، مفسّر، محدّث و عالم شیعه ساروی مازندرانی در قرن ششم هجری قمری، نویسنده کتابهای مناقب آل ابی طالب و معالم العلماء.), 488ق. ساری یا بغداد#588ق. حلب، سوریه (آرامگاه: حلب) 488ق. ساری یا بغداد#588ق. حلب، سوریه (آرامگاه: حلب) Descriptor علم الهدی, سید مرتضی (شریف مرتضی، فقیه و متکلم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق), 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق Descriptor مادلونگ, ویلفرد (اسلام‌شناس آلمانی، خاورشناس), 1930م.اشتوتگارت، آلمان#2023م. 1930م.اشتوتگارت، آلمان#2023م. Descriptor نوبختی , ابو محمد حسن بن موسی (فیلسوف و منجم و متکلم شیعی ایرانی), - #م 310 ق - #م 310 ق Descriptor ابو سهل نوبختی , اسماعیل بن علی (متکلم شیعه امامی، از یاران خاصّ امام عسکری علیه السلام، از پیشوایان و حامیان بلند مرتبه امامیه بغداد در دوره غیبت صغری، صاحب کتاب «التنبیه فی الامامه» مندرج در مقدمه کتاب کمال الدین شیخ صدوق، ملقب به شیخ المتکلّمین), 237ق. بغداد، عراق#311ق. بغداد، عراق 237ق. بغداد، عراق#311ق. بغداد، عراق Descriptor قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. Descriptor ابوالقاسم کعبی بلخی, عبدالله بن احمد بن محمود (فقیه، ادیب، مفسر و از متکلمان مشهور معتزله بغداد، راس شاخه کعبیه = بلخیه از معتزله، از طبقه هشتم معتزله، نزدیک به تشیع امامی، یکی از حلقه‌های مهم پیوند اعتزال و تشیع، شاگرد خیاط معتزلی), 273؟ق. بلخ، خراسان بزرگ#319ق. بلخ، خراسان بزرگ 273؟ق. بلخ، خراسان بزرگ#319ق. بلخ، خراسان بزرگ Descriptor ابوعلی جُبّائی بصری , محمد بن عبد الوهاب (فیلسوف، متکلم معتزلى), 235 ه‍.ق (جبا خوزستان)#303 ه‍.ق (بصره (محل دفن: جبا)) 235 ه‍.ق (جبا خوزستان)#303 ه‍.ق (بصره (محل دفن: جبا)) Descriptor علی حسینی زاده Author article Comparative 0 specialized tkalam.ir 1394-06-09 1395-11-03