رجال شیعه جبر اموی اتهامات معتزله به شیعه انتقاد هشام بن حکم از معتزله بررسی انتقادی روایات هشام بن حکم در روایات مناظره هشام و علاف معتزلی تاثیر معتزله بر فرقه نگاری ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ سید مرتضی‏: علی بن حسین بن موسی محمد بن علی کراجکی علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی خداشناسی (کلام) جبریه (مذاهب کلامی) واقفیه (فرق کلامی) معتزله (اهل سنت) امر بین امرین تشبیه خلافت بعد از رسول الله (ص) مجسمه (مشبهه صفاتیه) منزلت بین منزلتین هشام بن حَکَم علامه مجلسی شیخ مفید سید مرتضی محمد بن علی کراجکی توحید(الهیات بالمعنی الاخص)) فقه الحَدیث علم رجال 5- تشیع Shiism (اعم از امامی و زیدی و اسماعیلی، (فرق اسلامی)) ابن تیمیه(حرانی)، احمدبن عبدالحلیم ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) آدام میتز ابوالهذیل علاف ابوالحسین خیاط(خیاط معتزلی) Persian قم موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی بهار و تابستان / 1392 جسیم به‌معنای اطلاق جسم بر خالق هستی، یکی از مفاهیم جنجالی کلام اسلامی است. در باب پیشینة تاریخی تجسیم و نفوذ اندیشه‌هایی از این دست باید گفت تجسیم در اندیشة فرق دیگر مجال بروز و ظهور بیشتری داشته است، اما معتزلیان نخستین به هشام‌بن حکم، متکلم بزرگ عصر امامت نسبت تجسیم داده‌اند. این نسبت کانون توجه فرق‌نگاران غیرشیعی و نیز برخی محدثان شیعی قرار گرفته و آن را در آثار خود آورده‌اند. باتوجه به نوشته‌ها و آثار و مباحثات پیشین کلامی، باید معتزله را نخستین نسبت‌دهندگان دانست. در علل و چرایی این نسبت، برخی محققان به انگیزه‌ها و رقابت و کینه‌جویی معتزله اشاره کرده‌اند. ادعای معتزله علاوه بر منابع غیرشیعی، بر آثار شیعی نیز اثر گذاشته است. پیامد این نسبت را می‌باید ابهام در شخصیت هشام شمرد. برای نمونه دست‌کم بیش از پنج روایت در اصول کافی و روایاتی در ‌توحید صدوق و رجال کشی، در زمینة نسبت تجسیم به هشام وارد شده است. دربارة هشام کمتر نوشته و یا پژوهشی را می‌توان یافت که به اثبات و یا نفی این موضوع نپردازد. text هاشمی, سید هاشم (سطح چهار جامعه المصطفی العالمیه ) Author هشام بن حکم , (از اعلام قرن دوم هجری، متکلم شیعی، متکلم امامی عصر حضور ائمه؛ از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع)، دانشمند علوم عقلی، از نخستین متکلمین مسلمان و شیعه، متهم به تجسیم و رهبری فرقه مجسمه «هشامیه» از سوی مخالفان مخصوصا معتزله و بعد اشاعره), 113ق.کوفه،عراق#179 ق.کوفه،عراق 113ق.کوفه،عراق#179 ق.کوفه،عراق Descriptor ابوالهذیل علاف , محمد بن هذیل (فیلسوف و متکلم معتزلی), 130تا 135ق.بغداد،عراق#226تا235ق.سامرا،عراق 130تا 135ق.بغداد،عراق#226تا235ق.سامرا،عراق Descriptor علم الهدی, سید مرتضی (شریف مرتضی، فقیه و متکلم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق), 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق Descriptor خیاط معتزلی, ابوالحسین (متکلم معتزلى، رئیس معتزله بغداد در قرن سوم هجری), #300 ه‍.ق #300 ه‍.ق Descriptor متز, آدام (Adam Mez؛ خاورشناس آلمانی، مقیم بازل سوئیس؛ استاد زبان‌های شرقی در دانشگاه شهر بازل سوئیس؛ صاحب کتاب «تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، یا، رنسانس اسلامی» با عنوان عربی «الحضارة الاسلامیة فی القرن الرابع الهجری»؛ وی مدعی تأثیر پذیری شیعه در مسائل کلامی از معتزله است), 1869م. فرایبورگ، آلمان#1917م. فرایبورگ، آلمان 1869م. فرایبورگ، آلمان#1917م. فرایبورگ، آلمان Descriptor جاحظ, عمرو بن بحر (فیلسوف، ادیب، متکلم معتزلى و عراقى), 163ق. (بصره)#255ق./870م. (بصره) 163ق. (بصره)#255ق./870م. (بصره) Descriptor نظام , ابواسحاق ابراهیم بن سیار (فیلسوف معتزلی، خواهر زاده ابوهذیل علاف) , 160؟ق.بلخ،افغانستان (بصره،عراق)#221ق.بغداد،عراق 160؟ق.بلخ،افغانستان (بصره،عراق)#221ق.بغداد،عراق Descriptor قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. Descriptor کَراجُکی طرابلسی, ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان (فقیه امامیه، اصولى شیعه، ریاضیدان، ستاره شناس، ادیب، آگاه به علوم حدیث، فلسفه، کلام، نحو، اخلاق، تاریخ، رجال، تفسیر و پزشکى در نیمه اول قرن پنجم هجرى و معاصر با شیخ طوسى), قرن4ق. کراجک، نزدیک واسط، عراق#‎۴۴۹ق/1058م. صور، لبنان قرن4ق. کراجک، نزدیک واسط، عراق#‎۴۴۹ق/1058م. صور، لبنان Descriptor ابن مرتضی یمنی, احمدبن یحیی (منطقى، فقیه، اصولى، ادیب، مورخ، شاعر، متکلم شیعه زیدى و یمنى، زیدی معتزلی), 764ق.هان، یمن# # 840ق./1437م. ظفیر،یمن 764ق.هان، یمن# # 840ق./1437م. ظفیر،یمن Descriptor ابن تیمیه, احمد بن عبد الحلیم (Ibn Taymiyya؛ موسس مکتب سلفیه و بنیان‌گذار نظری وهابیت، مخالف فلسفه، منطق، عرفان و تصوف), 661ق/1263م. ##728ق/1328م. 661ق/1263م. ##728ق/1328م. Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor علامه مجلسی, مولی محمدباقر (فقیه شیعه امامیه در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی، شیخ الاسلام عهد شاه سلیمان، از فقیهان و محدثان مشهور شیعه در قرن یازدهم هجری، نزدیک به اخباریان: اخباری معتدل، صاحب بحارالانوار: بزرگ‌ترین دائرة‌المعارف حدیث شیعه امامیه), 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. Descriptor هاشم هاشمی Author article 0 specialized kalami.nashriyat.ir 1394-06-09 1397-10-10