فصوص الحکم نظریه تعطیل سنخیت تشبیه تنزیه اشتراک معنوی وجود وجود شناسی صفات تشبیه و تنزیه تشکیک وجود معناشناسی صفات قرآن نظریه صدور معنای صفات الهی از نظر ابن عربی معنای صفات الهی از نظر ملاصدرا معنای صفات الهی از نظر علامه طباطبایی درباره علامه طباطبایی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین محمد بن یعقوب کلینی ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق فیض کاشانی: ملا محسن فیض کاشانی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی صفات الهی تشبیه تنزیه الهی صفات خدا علامه طباطبایی محمد بن یعقوب کلینی وحدت تشکیکی وجود قرآن مجید ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) رضا برنجکار (دانشگاه تهران) ابن عربی عرفان نظری ب. امام اول(حضرت امام علی ع) رضا برنجکار (دانشگاه قرآن و حدیث) ملاصدرا شیرازی ملا محسن فیض کاشانی Persian فلسفه دین معناشناسی اسما و صفات الهی از مباحث مهم اعتقادی در حوزة فلسفة دین، فلسفه، کلام، عرفان، و دین‌پژوهی معاصر است. این بحث در حوزة علوم اسلامی بیش‌تر با عنوان تشبیه و تنزیه مطرح می‌شود. ابن ‌عربی تشبیه را در عین تنزیه و تنزیه را در عین تشبیه می‌داند. از دید وی، شباهت صفاتِ خداوند و ممکنات در این است که صفات خداوند تجلیات او و صفات ممکنات نمودهای صفات اویند. به اعتقاد او تشبیه در اصل وجود و تنزیه در حدودِ تجلیات است، اما ملاصدرا، بر اساس نظریة صدور و سنخیتِ علّی و معلولی، کمالات مخلوق را، به کامل‌ترین نحو، در خداوند موجود می‌داند. از این‌رو، او با درپیش‌گرفتن رویکرد اثباتی (بر اساس سه اصل بنیادین در این مکتب، یعنی اصالت وجود، اشتراک معنوی در مفهوم وجود، و تشکیک در حقیقت وجود) قائل به اشتراک معنوی و تشکیک در باب وجود و صفات الهی شده است و بدین‌طریق، می‌کوشد تا خود را از دو محذور تعطیل و تشبیهِ مطلق رها کند.,lt;br /,gt; علامه طباطبایی در برخی مواضع همان نظریة ملاصدرا را بیان می‌کند، اما در برخی مواضع دیگر، معانی صفات را قابل انطباق بر خدا نمی‌داند، زیرا بر این باور است که محدودیت‌ها، از جمله عدم عینیت صفات با هم و نیز با ذات، را نمی‌توان از آن سلب کرد.,lt;br /,gt; با بررسی و نقد این دیدگاه‌ها خواهیم دید که همة این دیدگاه‌ها مبتنی‌بر مبانی وجودشناختی‌ای‌اند که هرچند تشبیه مطلق را نفی می‌کنند، اجازة کنارگذاشتن مطلقِ تشبیه را نمی‌دهند، البته دیدگاه دوم علامه تشبیه معناشناختی را رد می‌کند. text برنجکار, رضا (استاد تمام گروه فلسفه پردیس فارابی دانشگاه تهران، رئیس انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه، قائم مقام پژوهشگاه قرآن و حدیث، دارای رویکرد کلامی تا فلسفی، ناقد فلسفه و عرفان با رویکرد کلامی، متکلم معاصر و از مدافعان مبانی مکتب تفکیک), -1342ش.# -1342ش.# Author حجت خواه , حسین (استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ) Author ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor فیض کاشانی, ملامحسن (حکیم فیلسوف، محدث، مفسر و عارف دوره صفوی و از دانشمندان شیعه، شاگرد ملاصدرای شیرازی و داماد بزرگ او، فقیه اخباری), 1007ق. کاشان#1090 ق. کاشان 1007ق. کاشان#1090 ق. کاشان Descriptor شیخ کلینی , محمد بن یعقوب (فقیه و محدث بزرگ امامیه، مولف "کافی" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه؛ متکلم امامی دوره غیبت صغری), ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق Descriptor قیصری, شرف الدین داود بن محمود ساوی( رومی الاصل و یکی از پیروان و شارحان مشهور مکتب ابن عربی در سده هشتم هجری), #751 ق. #751 ق. Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor ابن عربی , شیخ اکبر؛ محیی الدین محمدبن علی (Ibn Arabi؛ شاعر، فیلسوف و عارف مشهور قرن هفتم هجری، از اولاد حاتم طائی، متولد اندلس، صاحب کتب «فتوحات مکیه» و «فصوص الحکم»، نظریه وحدت وجود), 560ق/1165م.#638ق/1240م. 560ق/1165م.#638ق/1240م. Descriptor رضا برنجکار، حسین حجت‌خواه Author article Review comments 2383-0697 specialized http:/wisdom.ihcs.ac.ir 1394-06-09 1396-05-18