تقوا تزکیه نفس آدمی هوای نفس شیطان (ابلیس) نفس اماره خود قرآن روح نفس لوامه ناخودآگاه نهاد خود و فراخود تعالی انسان زشتی گرایی نفس از نظر قرآن زشتی گرایی نفس از نظر مکتب تحلیل روانی امیال شهوانی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری ابن سینا: ابوعلی سینا تزکیه (افعال انبیاء) شیطان مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا اصطلاحنامه علوم قرآنی قرآن کریم تقوا هوای نفس زگموند فروید حضرت آدم(ع) محمدجواد نجفی Persian اصفهان حوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان پاییز و زمستان/1393 فلسفه دین انسان در طول حیات دنیوی خویش از سویی به نیکی و زیبایی و از سوی دیگر به زشتی‌ها می‌گراید. از این رو، خداوند در قرآن خطرات و خطورات پلید نفسانی را به انسان یادآور شده‌است و نفس امّاره را به مثابه خاستگاه زشتی‌گرایی روان، فریبنده توصیف و شناخت مهالک نفسانی را مقدمه وصول به حیات طیبه قرآنی معرفی کرده است. یکی از وظایف دانش روان‌شناسی کشف و تبیین خاستگاه زشتی‌گرایی نفس و عوامل مؤثر بر انحراف حیات بشری است. از میان مکاتبی که در روان‌شناسی با نگاهی ژرف به این مسأله پرداخته، باید به مکتب تحلیل روانی اشاره نمود. از میان روان‌شناسان این مکتب، دیدگاه‌های زیگموند فروید (مؤسس مکتب) و کارل گوستاو یونگ نیازمند بررسی تطبیقی با دیدگاه قرآنی، اسلامی است. این نوشتار نخست به تبیین مفهوم نفس و ویژگی‌های آن پرداخته، سپس فرایند تأثیرگذاری نفس امّاره را بیان نموده است. همچنین خاستگاه زشتی‌گرایی نفس از منظر فروید و تأثیر نیروهای شیطانی از منظر یونگ را توصیف کرده و به بررسی تطبیقی این دیدگاه‌ها با نگرش قرآنی پرداخته است. خاستگاه زشتی‌گرایی نفس در لسان قرآن، نفس امّاره و در نظریه فروید نهاد خوانده شده است. از منظر قرآن، نفس امّاره متأثر از گرایش‌های منفی درونی (هوای نفس) و محرک نامرئی بیرونی (شیطان) آدمی را به ارتکاب زشتی فرامی‌خواند. از این رو، قرآن شیطان را به عنوان دشمن و موجب سقوط انسان معرفی نموده و حاوی برنامه عملی مبارزه با شیطان است. روان‌شناسی تحلیلی یونگ نیز بر نقش تأثیرات شیطانی در زشتی‌گرایی انسان تأکید نموده و راه رهایی و تعالی انسان را مبارزه با شیطان می‌داند. text بنائیان اصفهانی, علی (عضو هیأت علمی دانشگاه معارف قرآن، اصفهان، ایران) Author نجفی, محمدجواد (دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم) Author نشاط دوست, حمید طاهر ( استاد گروه روان‌شناسی داﻧﺸﮕﺎه اﺻﻔﻬﺎن) Author طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor فروید , زیگموند (Sigmund Freud، عصب‌شناس اتریشی،روانشناس و پدر علم روانکاوی، یهودی تبار، منکر وجود خدا), #1856م.پریبور، جمهوری چک-1939م.لندن, انگلیس #1856م.پریبور، جمهوری چک-1939م.لندن, انگلیس Descriptor ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران Descriptor حضرت آدم علیه السلام, - Descriptor علی بنائیان اصفهانی، محمد جواد نجفی و حمید طاهر نشاط دوست Author article Comparative 2322-3421 specialized http:/uijs.ui.ac.ir/coth 1394-06-09 1396-10-23