هدفداری عالم فاعلیت الهی عنایت الهی علم عنایی علمی و عینی عنایت فاعلیت بالعنایه صور مرتسمه اراده الهی در مذاهب فاعل بالقصد ابن ‌سینا واجب بالذات فاعلیت بالاراده فاعلیت بالطبع اراده علمی اراده ظنی اراده تخیلی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ ابوالصلاح حلبی: تقی بن نجم بن عبیدالله شیخ طوسی‏: ابوجعفر محمد بن حسن خواجه نصیرالدین طوسی علامه حلی ابن سینا: ابوعلی سینا معتزله (اهل سنت) علم الهی ابن میثم بحرانی فاضل مقداد شیخ مفید خواجه نصیرالدین طوسی ابوالصلاح حلبی شیخ طوسی ابن سینا فلسفه بوعلی علامه حلی ابونصر فارابی افلاطون علی محمد ساجدی ابوالحسین خیاط(خیاط معتزلی) ملاصدرا شیرازی Persian شیراز دانشگاه شیراز پاییز/ 1383 مقالة حاضر غایتمندی نظام آفرینش را از دیدگاه ابن سینا بررسی کرده و می کوشد تا مبانی نظریه فاعلیت بالعنایه سینوی را در دستگاه فلسفی او ریشه یابی کند.,lt;br /,gt; از نظر ابن سینا متکلمان غرض و هدف فعل خدا را در چیزی بیرون از ذات باری تعالی جستجو می نمایند. و رمز عدم توفیق در استدلالشان نیز همین است،,lt;br /,gt; در فلسفه ابن سینا فعل باری قابل تعلیل به اموری از قبیل ,quot;چر ا,quot; و ,quot; به چه علت,quot; نمی باشد زیرا فعل او مقتضای ذات اوست و نه برای انگیزه ای که او ر ا به,lt;br /,gt; سوی فعل برانگیزد، بر خلاف افعال بشری که چنین است. اما مشابهت میان گفته ابن سینا و اشاعره ظاهری است و تفاوت بین آن دو در این مقاله نمایانده شده است. text ساجدی, علی محمد (دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز) Author ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor خیاط معتزلی, ابوالحسین (متکلم معتزلى، رئیس معتزله بغداد در قرن سوم هجری), #300 ه‍.ق #300 ه‍.ق Descriptor شیخ مفید, ابو عبدالله محمد بن محمد بن نُعمان (متکلم، فقیه و عالم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق) , 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) Descriptor شیخ طوسی, ابوجعفر محمد بن حسن (ملقب به شیخ الطائفة، محدث، مفسر، رجالی، متکلم و فقیه بزرگ امامیه, مولف "تهذیب الاحکام" و "الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه، شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى؛ موسس حوزه علمیه نجف), 385ق./996م.طوس،خراسان ## ‎۴۶۰ق./1069م.نجف،عراق 385ق./996م.طوس،خراسان ## ‎۴۶۰ق./1069م.نجف،عراق Descriptor گودل, کورت (Kurt Gödel، ریاضی‌دان، منطق‌دان و فیلسوف اتریشی), ۱۹۰۶ #1978 ۱۹۰۶ #1978 Descriptor علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق Descriptor فاضل مقداد, مقداد بن عبدالله سیوری حلی (فقیه و متکلم شیعی قرن نهم هجری، مقیم نجف، شاگرد شهید اول، مولف کتاب "اللوامع الالهیة فی المباحث الکلامیة" و "النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر" و "الاعتماد فی شرح واجب الاعتقاد"), ۵۹۷ق. قریه سیور از توابع حلّه عراق# # 8۲۶ق.1423م. نجف، عراق ۵۹۷ق. قریه سیور از توابع حلّه عراق# # 8۲۶ق.1423م. نجف، عراق Descriptor ابوالصلاح حلبی, تقى بن نجم (فقیه و متکلم امامی قرن چهارم و پنجم هجری قمری، از شاگردان سید مرتضی و شیخ طوسی، اهل شامات، صاحب کتب «تقریب المعارف» و «دفع شبه الملاحدة» و «شرح ذخیره علم الهدى» در علم کلام), ۳۷۴ق. حلب، سوریه#۴۴۷ق. حلب، سوریه ۳۷۴ق. حلب، سوریه#۴۴۷ق. حلب، سوریه Descriptor ابن میثم بحرانی‌, کمال‌الدین‌ میثم‌ بن‌ علی‌ بن‌ میثم‌ (محدث‌، فقیه‌، متکلم‌ و از دانشمندان شیعه امامی قرن هفتم هجری، صاحب کتب: "شرح نهج البلاغه" و "قواعد المرام فی علم الکلام"), ۶۳۶ق‌./1239م. بحرین# # ۶89ق./1291م. بحرین ۶۳۶ق‌./1239م. بحرین# # ۶89ق./1291م. بحرین Descriptor قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. Descriptor فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م -257ق/ 870م#339ق/950م Descriptor افلاطون, (معلم ارسطو ،بنیانگذار ایدئالیسم، معروف به افلاطون الهی و افلاطون اشراقی در جهان اسلام، تمام فلسفه را حاشیه بر آثار او دانسته اند), 427/428 پ. م#۳۴۸/۳۴۷ پ. م 427/428 پ. م#۳۴۸/۳۴۷ پ. م Descriptor بهمنیار بن مرزبان , ابوالحسن Bahmanyār b. al-Marzubān(فیلسوف مشائی قرن پنجم و شاگرد مشهور ابن سینا), -#458ق. -#458ق. Descriptor ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor علی محمد ساجدی Author article 2251-6123 specialized http:/jrt.shirazu.ac.ir 1394-06-09 1396-01-15