رابطه علم الهی واراده انسان اضلال الهی انحصار اراده خدا به ایمان حب تشریعی هدایت الهی در قرآن اضلال الهی در قرآن محمد بن یعقوب کلینی ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی جبر و اختیار(کلام) صفات الهی اشاعره (اهل سنت) معتزله (اهل سنت) هدایت الهی امتناع اراده الهی به قبیح امر بین امرین علم ازلی الهی عمومیت اراده الهی اراده تشریعی اراده تکوینی خلق افعال خلق کفر اراده الهی به شر قضا و قدر امام خمینی (روح الله الموسوی الخمینی) علامه طباطبایی محمد بن یعقوب کلینی امام خمینی فخر رازی ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) حسن نقی زاده Persian شیراز دانشگاه شیراز بهار/ 1389 دیری است که متکلمان مسلمان در خصوص تعلق اراده خداوند به افعال انسان به منازعه برخاسته اند و این نزاع در کاوش های تفسیری نیز به ظهور رسیده است. در این میان، رویکرد دو مکتب اشعری و شیعی در نگاه دو مفسر، «فخر رازی» و «طبرسی» نسبت به موضوع یادشده در خور تامل است. از نظر فخر رازی، خداوند خالق همه کائنات و از جمله اعمال انسان و تحقق بخش همه آن هاست و بی آن که فرقی بین اعمال خوب یا بد انسان باشد، همه آن ها مشمول قضا و اراده الاهی واقع شده اند. اما طبرسی تعلق اراده خدا به شرور (و از جمله اعمال ناپسند انسان) را مطلقا نفی می کند. جای این پرسش است که آیا اختلاف پدیدآمده لفظی است یا واقعی، اگر به فرض، مراد اشاعره از تعلق اراده خدا به کفر و ایمان، اراده تکوینی باشد و مراد طبرسی از عدم تعلق اراده خدا به کفر، اراده تشریعی، کلام هر دو در جای خود صحیح خواهد بود. این مقاله، ضمن بحثی کلامی ـ قرآنی، به تبیین و تحلیل دیدگاه های دو مفسر پرداخته است. text نقی زاده , حسن ( استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد) Author ده پهلوان, اکرم (کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم) Author فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان Descriptor شیخ طبرسی, ابوعلی فضل بن حسن (مولف تفسیر مجمع البیان، ملقّب به امین الاسلام، مفسّر، محدّث، فقیه، متکلّم، ادیب، لغوی، ریاضیدان و از عالمان شیعی در قرن ششم هجری قمری), 468ق. مشهد#548ق. سبزوار 468ق. مشهد#548ق. سبزوار Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor شیخ کلینی , محمد بن یعقوب (فقیه و محدث بزرگ امامیه، مولف "کافی" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه؛ متکلم امامی دوره غیبت صغری), ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق Descriptor خمینی, روح الله (امام خمینی، فقیه، عارف و فیلسوف معاصر،اولین رهبر و بنیان‎گذار جمهوری اسلامی ایران), 1281ش.خمین#1368ش.تهران 1281ش.خمین#1368ش.تهران Descriptor حسن نقی زاده، اکرم ده پهلوان Author article Comparative 2251-6123 specialized http:/jrt.shirazu.ac.ir 1394-06-09 1396-10-24