مبناگرایی (معرفت شناسی) نَفسُ الاَمر معرفت شناسی ملاصدرا نظریه توجیه فیلسوفان صدرایی فیلسوفان دکارتی وضوح و تمایز معیار درونی صدق ایده تام بداهت تصورات جهل مرکب جایگاه خدا در معرفت انسان ضامن حقیقی معرفت تصورات فطری رویت در خدا درون گرایی اصول موضوعه معرفت اصول متعارفه معرفت معرفت‌شناسی (اپیستمولوژی) نظریه‌های صدق ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری ابن سینا: ابوعلی سینا معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا حسن حسن زاده آملی اصطلاحنامه فلسفه ابونصر فارابی قاسم کاکایی گوتفرید لایب نیتس باروخ اسپینوزا ملاصدرا شیرازی حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian شیراز دانشگاه شیراز تابستان/ 1392 فیلسوفان حکمت متعالیه از میان نظریه‌های صدق، به مطابقت معتقدند. آنان گزاره‌ای را صادق می‌شمارند که با عالم واقع، اعم از ذهن و عین، و به عبارتی با نفس الامر مطابق باشد. در میان فیلسوفان دکارتی، تنها اسپینوزا از نظریه‌ی مطابقت دفاع می‌کند و سایر دکارتیان ملاک صدق را وضوح و تمایز می‌دانند. در باب توجیه معرفت، معرفت‌شناسان نظریه‌های توجیه را در دو قالب درون‌گرایی و برون‌گرایی تقسیم می‌کنند. فیلسوفان صدرایی و دکارتی، هر دو به درون‌گرایی معتقدند، با این تفاوت که صدراییان صرفاً از نظریه‌ی مبناگرایی، چونان ملاک توجیه نام می‌برند.,lt;br /,gt; با تمام این اوصاف، فیلسوفان دکارتی از جایگاه والای خدا در توجیه و صدق معرفت نام می‌برند و فیلسوفان حکمت متعالیه نیز نقش برجسته‌ای را در معرفت‌شناسی خویش برای خداوند قائل هستند. چنان‌که دکارت وجود خداوند و فریبکار نبودن او را ملاک توجیه معرفت می‌داند و ملاصدرا نیز الهام و اشراق خداوند را یقینی‌ترینِ معارف انسان می‌داند. نویسندگان در این مقاله تلاش دارند تا نظریه‌ی صدق و توجیه معرفت را در معرفت‌شناسیِ این دو گروه از فیلسوفان، با نگاه مقایسه‌ای، تبیین و تشریح نمایند و وجوه اختلاف و اشتراک آنان را نمایان سازند. text کاکایی , قاسم ( استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران .) Author رهبر , حسن (استادیار فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان) Author حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. Descriptor گاسندی, پی یر, ۱۵۹۲- ۱۶۵۵ م ۱۵۹۲# ۱۶۵۵ م Descriptor واتلس, جفری Descriptor اسپینوزا, باروخ (فیلسوف هلندی یهودی تبار، پیرو همه‌خدایی یا پان‌تئیسم), #۱۶۳۲م.آمستردام، هلند-۱۶۷۷م.لاهه، هلند #۱۶۳۲م.آمستردام، هلند-۱۶۷۷م.لاهه، هلند Descriptor سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. Descriptor طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor لایبنیتس, گوتفرید (فیلسوف مسیحی، ریاضیدان و فیزیک‌دان آلمانی), #1646م.لایپزیگ، آلمان-1716م.هانوور، آلمان #1646م.لایپزیگ، آلمان-1716م.هانوور، آلمان Descriptor فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م -257ق/ 870م#339ق/950م Descriptor مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران Descriptor ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor قاسم کاکایی، حسن رهبر Author article Comparative 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir 1394-06-09 1396-05-25