مرگ مرگ‌اندیشی عمر خیام نیشابوری حقیقت مرگ بهشت و جهنم جهان شمولی مرگ قطعی بودن مرگ فنای فی الله مرگ طبیعی عطار نیشابوری مرگ ارادی منطق الطیر عطار مرگ عارفانه وادی حیرت اعتقاد به جهان آخرت کوزه گر دهر غنیمت شمردن دم حیرت از مرگ غلامحسین ابراهیمی دینانی غلامحسین ابراهیمی دینانی قاسم کاکایی عمر خیام ابن عربی ب. امام اول(حضرت امام علی ع) سقراط Persian شیراز دانشگاه شیراز پاییز/1393 اندیشیدن درباره­ ی مرگ و سخن‌گفتن از آن یکی از بن­مایه ­های رایج در ادبیات و جریان اندیشگانی یک قوم است. ادبیات هر ملت زمینه‌ای مناسب برای بازتاباندن و شناسایی اندیشه­های ایشان درباره­ی مرگ خواهد بود. از سوی دیگر به دلیل ناشناخته‌بودن ماهیت این پدیده، پیوسته، دیدگاه­های اندیشمندان مختلف با یکدیگر متفاوت و گاه متناقض بوده است. بررسی تطبیقی نگرش اندیشمندان گوناگون درباره‌ی مرگ، حقایق بسیاری را بر ما آشکار می­کند که در بررسی جداگانه­ی اندیشه­ی ایشان، کمتر مجال بروز می­یابد. در این جستار کوشیده‌ایم با رویکردی تطبیقی، به بررسی این پدیده، از دیدگاه خیام، رباعی‌سرای توانمند قرن پنجم هجری و عطار نیشابوری، شاعر و عارف توانمند قرن ششم بپردازیم. بررسی تطبیقی دیدگاه­های این دو شاعر درباره­ی مرگ نشان‌دهنده‌ی این نکته است که اگرچه هر دو در برخی مسائل، مانند همگانی دانستن مرگ برای همه­ ی افراد، سرگشتگی دو شاعر در برابر مرگ، تأکید بر ناتوانی بشر از ارائه­ی راه چاره برای مرگ و... اندیشه­های همگون دارند، در برخی موضوعات نیز با یکدیگر اختلاف دیدگاه دارند؛ برای نمونه عطار افزون بر مرگ طبیعی، به دو نوع مرگ ارادی و مرگ عارفانه‌عاشقانه قائل است؛ نومیدی مطرح‌شده در اشعار خیام، در اندیشه­ی عطار جایگاهی ندارد؛ مرگ‌اندیشی عطار بیشتر التزام به توبه و به‌ندرت، التزام به لذت­جویی را بایسته می­داند، در حالی که در اندیشه­ی خیام، بیشتر تأکید بر لذت­جویی و کمتر التزام به توبه است. text کاکایی , قاسم ( استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران .) Author جباره ناصرو, محبوبه ( استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران) Author عمر خیام (خیام نیشابوری), عمر بن ابراهیم (دانشمند، ریاضیدان، فیلسوف، شاعر؟، ایرانی، معاصر ابن سینا و دارای مکاتبات علمی با او), 432#517 ق. 432#517 ق. Descriptor عطار نیشابوری, محمد بن ابراهیم (شاعر، نویسنده و عارف قرن ششم و سال‌های نخستین قرن هفتم هجری قمری، شاگرد و مرید شیخ مجدالدین بغدادی از مریدان و شاگردان شیخ نجم الدین کبرا), 537ق.نیشابور#627ق.نیشابور 537ق.نیشابور#627ق.نیشابور Descriptor فروغی (ذکاءالملک), محمدعلی (نویسنده کتاب سیر حکمت در اروپا), 1254.#1321. 1254.#1321. Descriptor ابراهیمی دینانی, غلامحسین (استاد تمام بازنشسته گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، از شاگردن علامه طباطبایی، مشهور به طرح پرسش های جدید از فلسفه اسلامی), -1313 ش.# -1313 ش.# Descriptor سقراط , معلم افلاطون (فیلسوف یونانی), 469#399 ق.م 469#399 ق.م Descriptor ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor ابن عربی , شیخ اکبر؛ محیی الدین محمدبن علی (Ibn Arabi؛ شاعر، فیلسوف و عارف مشهور قرن هفتم هجری، از اولاد حاتم طائی، متولد اندلس، صاحب کتب «فتوحات مکیه» و «فصوص الحکم»، نظریه وحدت وجود), 560ق/1165م.#638ق/1240م. 560ق/1165م.#638ق/1240م. Descriptor نجم رازی , عبد الله بن محمد , 570 -654 ق. 570 #654 ق. Descriptor بهرام ساسانی پنجم, شاه ایران, - 438؟م.4، موضوع Descriptor لمب, هرولد, 1892 - 1962م. Descriptor ذوالقرنین, - Descriptor مترلینگ , موریس , 1862 -1949 م 1862 #1949 م Descriptor ابو العلاء معری , احمد بن عبد الله (شاعر و فیلسوف بدبین و شکاک نابینای عرب، گیاهخوار، مخالف زنان و ازدواج، مشابه خیام در جهان عرب، صاحب دیوان لزومیات), 363ق. شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه#449ق. شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه 363ق. شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه#449ق. شهر معره نعمان در نزدیکی شهر حلب در سوریه Descriptor قاسم کاکایی، محبوبه جباره ناصرو Author article Comparative 2251-6123 specialized http:/jrt.shirazu.ac.ir 1394-06-09 1396-11-24