00000na 22 1 450368052تهران۱۳۹۴ش.‌ حکمتفضای فكری و فلسفی ايران - خواه از سر نفی، خواه از باب اثبات - علاقه‌مندی خاصی به پيگيری آراء هايدگر نشان داده است. عمده اين شناخت متوجه كتاب «هستی و زمان» است كه به حق بايد آن را يكی از مهم ترين آثار فلسفي قرن بيستم دانست. اما برای شناخت فلسفه هايدگر نمی توان تنها به اين كتاب بسنده كرد و از پيش زمينه ها، بستر و روند كلی انديشه او از جمله در باب زبان فلسفه غافل شد. اهميت كتاب «درآمدی بر هايدگر» و مزيت ترجمه آن به قلم دكتر شهرام باقری را می‌توان به طور خلاصه در موارد زير برشمرد:
اول. كتاب:
الف. كتاب «درآمدی بر هايدگر» كه نخستين بار در سال ١٩٩٢ منتشر شده است، دقيقاً برای فهم مباني انديشه های او و تصويری نسبتاً جامع از وجوه مختلف آرای او راه گشاست و حتی در حوزه آلمانی زبان نيز با بارها تجديد چاپ، همواره منبع درجه اولی برای فهم انديشه هايدگر بوده است. اين كتاب بارها به درس گفتارهايی بازمی گردد كه هايدگر انديشه ها، مفاهيم و معانی مذكور در «هستی و زمان» را در آن ها پرورانده و توضيح داده است. نويسنده در يادداشتی كه برای ترجمه فارسي اين كتاب نگاشته، چنين می‌نويسد:
«هدفِ این كتاب این بوده است كه اندیشه‌ها و دیدگاه‌های پایه‌ای هایدگر را پیش روی خواننده بنهد؛ البته این نوشته در پی این نیست كه خواننده را از تك‌تكِ مرحله‌های بسیاری كه فلسفۀ هایدگر پشت‌سر نهاده، آگاه كند، بلكه می‌خواهد آن پرسش و مسأله‌ای را نشان دهد كه همۀ مرحله‌های فلسفۀ هایدگر بر گردِ آن سامان یافته اند. خواستِ این نوشته این نیست كه بارِ مطالعۀ مستقل و سنجش‌گرانۀ نوشته‌های هایدگر را از دوش خواننده بردارد، بلكه به دنبال این است كه انگیزه بخش برای چنین مطالعه‌ای باشد و آن را آسان كند.»
ب. جذابيت كتاب «درآمدی بر هايدگر» اما در اين است كه بسياری از برداشت های رايج از آرای اين فيلسوف آلمانی در حوزه فارسی زبان را - چه از نظر تفسير و چه از نظر ترجمه - به چالش خواهد كشيد. به همين جهت می توان اميدوار بود كه اين كتاب زمينه واكاوی تفاسير و ترجمه های پيشين از نظريات هايدگر را فراهم آورد و موجب رونق مباحثات فلسفی در اين زمينه گردد.
دوم. نويسنده:
الف. پرفسور گونتر فيگال، استاد تمام فلسفه در دانشگاه فرايبورگ است. او كه صاحب كرسی هايدگر و هوسرل و به نوعی جانشين ايشان در اين دانشگاه تلقی می شود، از شناخته شده ترين هايدگرشناسان روز آلمان است كه از سال ٢٠٠٣ تا ژانويه ٢٠١٥ رياست جامعه هايدگر را نيز عهده دار بود. گونتر فيگال در حوزه های هرمنوتيك، فلسفه باستان و مدرن صاحب آثار متعددی است كه نظراتش به ويژه در مورد هرمنوتيك و همچنين تفسير و شرح انديشه های هايدگر موجب شهرت بين المللی او شده است.
ب. فيگال در تمام ساليان گذشته كوشيده است تا بين شخص هايدگر و تفكرات او مرزی بكشد و از اين طريق، فلسفه او را از زير سايه سابقه سياسی او رها سازد. فضای آلمانی زبان به واسطه خاطره تلخ و سياهی كه از دوره حكومت هيتلر دارد، كمتر توانسته است در مواجهه با فلسفه هايدگر، نسبت به سابقه همكاری او با حزب ناسيونال سوسياليسم چشم پوشی كند. با اين همه فيگال همچنان بر رويه خود اصرار داشت تا اين كه انتشار دفترچه يادداشت های روزانه هايدگر - معروف به دفترچه سياه - در اواخر سال ٢٠١٤ و اشاراتی كه اتهام يهودی ستيزی را بيش از پيش متوجه او می سازد، موجب شد تا فيگال با ابراز انزجار از اين تعبيرات از رياست جامعه هايدگر كناره گيری كند.
سوم. ترجمه:
الف.طبيعی است كه زبان پيچيده، دشوارفهم و گاه شعرگونه هايدگر در هر ترجمه ای، بخشی از بار معنايي خود را از دست بدهد. در اين ميان، كتاب مذكور مستقيماً از زبان آلمانی ترجمه شده است و از اين جهت نسبت به ساير آثاری كه از ترجمه های انگليسی يا فرانسوی برگردانده شده اند، مزيت دارد.
ب. ترجمه با مشورت و نظارت نويسنده صورت گرفته و می توان مطمئن بود كه نكته ای مبهم يا غلط منتقل نشده است. نويسنده در يادداشتي كه براي ترجمه فارسي نگاشته، به گفتگوهاي مستمر و دقيق خود با مترجم اشاره كرده و از آن ها با وصف انديشه برانگيز و نكته آموز ياد كرده است كه گواهی بر اشراف مترجم بر محتواي كتاب و همچنين زبان آلماني است.
ج. مترجم در برگردان برخی از واژگان بنيادين فلسفه هايدگر، در راستای انتقال دقيق و نيز ساده سازی اين واژگان دست به نوآوری زده است. اين نوآوری ممكن است برای خواننده فارسی زبانی كه به اصطلاحات و معادل های فارسي رايج از آرای هايدگر خو كرده است، خوشايند نباشد. اما مترجم در مواردی تأكيد دارد كه معادل های پيشين بيش از انتقال معنا رهزن بوده اند و از جمله به توضيحات خود هايدگر در برخی از مصاحبه هايش نسبت به تعدادی از اين اصطلاحات ارجاع می دهد كه تنها برای محقق مسلط به زبان آلمانی قابل دسترسی است. باقری در سخن مترجم می نويسد:
«سرتاسر انديشه هايدگر رنگ پذيرفته از اين باور ريشه ای اوست كه زبان، واژگان و اصطلاح های جاافتاده در فلسفه، بيشتر از آنكه نكته ای را روشن كنند، روی آن را می پوشانند. برای همين، او همواره در پی اين بوده كه از بيان و زبان جاافتاده در فلسفه فراتر رود، و برای اين فراتررفتن، كوشيده كه از همه امكان ها و مايه هايی كه زبان آلماني فراديد می نهد، بهره گيرد تا اين زبان را از نو برای كار فلسفی گويا و توانمند سازد؛ و البته همين نكته گاه فهم زبان او را دشوار می گرداند [...] ساختن واژه ها و اصطلاح های تازه، بهره گيری از معنا و كاربرد كهن و ريشه ای كلمه ها، به كارگيری واژه های زبان روزمره، ترجمه لفظی اصطلاح های فلسفه يونان و روی آوردن به زبان شاعرانه و پرهيز از واژگان فنی دارای تعريف مشخص، همه راه هايی هستند كه او در دوره های گوناگون انديشه ورزی اش پيموده تا به هدف خود برسد.»
مجموعه موارد فوق، كتاب «درآمدی بر هايدگر» را در شمار كتب مهم فلسفی منتشرشده در سال ٩٤ می نشاند و هر علاقمند به فلسفه ای را به خواندن آن فرامی خواند. «درآمدي بر هايدگر» به قلم گونتر فیگال و ترجمه شهرام باقریگونتر فیگال؛ ترجمه: شهرام باقریMetadataTranslation effectgateway for and charactersportal_libMetadataTranslation effectgateway for and charactersportal_libMetadataTranslation effectgateway for and charactersportal_libMetadataTranslation effectgateway for and charactersportal_libPersian