00000na 22 1 450263463
[۱] الغيبة : ص ۲۸۵.
[۲] ر . ك : كمال الدين: ص ۴۸۴؛ الغيبة: ص ۲۹۱.
[۳] استاد معظّم ، آية اللَّه سيّد موسى شبيرى زنجانى - دام ظلّه - ، اشاره دارد كه معلوم نيست التأديب ، چه كتابى است و مؤلّف آن چه كسى است (جرعه اى از دريا: ج ۱ ص ۱۷۵)؛ ولى به نظر مى رسد كه اين كتاب ، همان التأديب ، نوشته محمّد بن احمد بن عبد اللَّه بن مهران ، معروف به «ابن خانبه» است كه از آن به نام «يومٌ و ليلة» نيز نام برده شده است و به نقل نجاشى ، وقتى گروهى از شيعيان ، در نامه اى از امام عسكرى(ع) درخواست نگارش يا ارسال كتابى كردند كه مبناى عمل آنان باشد ، ايشان ، كتابى را فرستاد و بعد با مقابله با كتاب «ابن خانبه» ، معلوم شد همان است (رجال النجاشى: ص ۹۱ و۳۴۶ ، فهرست كتب الشيعة و اُصولهم: ص ۶۳ - ۶۴) و همين مى توانسته زمينه بررسى جناب حسين بن روح را فراهم سازد. ابن خانبه ، از غلامان يونس بن عبد الرحمان بود و خود يونس نيز كتابى با عنوان يومٌ و ليلة داشته كه بر امام عسكرى(ع) عرضه شده و ايشان پس از ملاحظه ، همه آن را تأييد كرده است؛ كتابى كه به تأييد امام جواد(ع) نيز رسيده بوده است (ر.ك: وسائل الشيعة: ج ۱۸ ص ۷۲ - ۷۱ ، ح ۷۴ ، ۷۵ و ۸۰) .
[۴] جرعه اى از دريا: ج ۱ ص ۱۷۴ - ۱۷۳.
[۵] ر.ك: كمال الدين: ص ۹۳.
[۶] از جمله ر. ك: ج ۴ ص ۳۷۸ ح ۷۲۸ .
[۷] قاسم بن علا ، كسى است كه عمرى دراز كرده و با امام هادى(ع) و امام عسكرى(ع) ديدار داشته و وكيل ولىّ عصر(ع) در منطقه خود بوده است. وى افتخار ديدار با امام(ع) را يافته و روز رحلتش را از امام(ع) نشيده بود.
[۸] ر. ك: ج ۴ ص ۴۱۱ ح ۷۴۳ .
[۹] ر. ك: حياة الشيخ محمّد بن يعقوب الكلينى: ص ۲۹۷.
[۱۰] ر . ك : ج ۳ ص ۳۴۸ ح ۶۲۷.
[۱۱] براى آگاهى از تلاش حكومت براى دستيابى به ناحيه مقدّسه ، براى نمونه ر. ك: الكافى: ج ۱ ص ۵۲۵ ، ح ۳۰ . نيز ، براى مواظبت زياد نايبان در پنهان داشتن مكان امام(ع) ، ر . ك : ج ۵ ص ۵۷ ح ۷۹۱ ، الكافى: ج ۱ ص ۳۳۳.
[۱۲] چنان كه استاد محترم ، آية اللَّه سيّد موسى شبيرى زنجانى ، در باره توجيه يكى از توقيع ها خاطرنشان كرده است كه : امام(ع) نمى خواسته جواب واقعى پرسش را بدهد و در جواب سؤالات مكتوب كه به دست افراد مختلف مى افتاده است ، خيلى احتياط مى شد ، كه يك وقت مشكلى براى اشخاص پيدا نشود. لذا ايشان در آن پاسخ ، تعبير صريح نكرده است و نمى خواسته جواب بدهد (ر.ك: كتاب النكاح: ج ۸ ص ۲۴۸۰).
[۱۳] ر.ك: ج ۳ ص ۳۲ ح ۴۹۵.
[۱۴] ر . ك : ج ۳ ص ۳۶۷ ح ۶۳۷ .
[۱۵] ر . ك : ج ۳ ص ۳۹۳ ح ۶۵۳.
[۱۶] ر . ك : ج ۳ ص ۳۹۱ ح ۶۵۱.
[۱۷] ر . ك : ج ۴ ص ۳۸۵ ح ۷۲۹.
[۱۸] ر . ك : الغيبة : ص ۲۹۵ - ۲۹۶.
[۱۹] ر.ك: الكافى: ج ۱ ص ۵۱۴ - ۵۲۵.
[۲۰] ر.ك: الكافى: ج ۱ ص ۳۲۹ - ۳۳۰.
[۲۱] الغيبة: ص ۳۵۴.
[۲۲] الاحتجاج: ج ۱ ص ۱۴.
[۲۳] بحار الأنوار: ج ۱ ص ۲۸.
[۲۴] وسائل الشيعة: ج ۳۰ ص ۱۹۱ و ۱۹۳.
[۲۵] ر.ك: وسائل الشيعة: ج ۳۰ ص ۱۴۳.
[۲۶] جناب عثمان بن سعيد از يازده سالگى در خدمت امام هادى(ع) بوده و طبعاً فرزندش محمّد را - كه بعداً بيش از چهل سال وكالت ولىّ عصر(ع) را بر عهده داشت - ، بايد خانه زاد آن بزرگواران و از نزديك ترين افراد به آنان شمرد.
[۲۷] جرعه اى از دريا: ج ۱ ص ۱۷۳.
[۲۸] المعتبر: ج ۲ ص ۶۲.
[۲۹] ر . ك : ج ۳ ص ۳۳۸ ح ۶۱۸ .
[۳۰] جرعه اى از دريا: ج ۱ ص ۱۷۳.
[۳۱] چنان كه به رغم اعتقاد و اعتماد عمومى جامعه شيعى ، بويژه عالمان و فقيهان به استناد توقيعات ولىّ عصر(ع) ، يكى از معاصران در باره يك توقيع كه وجود دو روايت در موضوع پرسش شده و نوعى ترديد اوّليه را مى رساند ، نظر داده است كه در اين توقيع و موارد مشابه ، جناب حسين بن روح در مواقعى كه به امام(ع) دسترس نداشته ، بر پايه احاديث موجود ، فتوا مى داده است(!) (ر.ك: بحار الأنوار: ج ۸۲ ص ۱۸۲ ، پانوشت مصحّح).
[۳۲] ر.ك: الغيبة: ص ۳۶۳.
ویژگى هاى کلّى توقیعات فقهى چیست؟question and answerPersian