00000na 22 1 450249603 [۱] ر.ك: ص ۱۷۸ ح ۳۲۳ . [۲] سند كمال الدين (ص ۴۱۷ ح ۱) اين گونه است : حدّثنا محمّد بن علىّ بن حاتم النوفلى ، قال : حدّثنا أبو العبّاس أحمد بن عيسى الوشّاء البغدادى ، قال : حدّثنا أحمد بن طاهر القمّى ، قال : حدّثنا أبو الحسين محمّد بن بحر الشيبانى. سند شيخ طوسى در الغيبة (ص ۲۰۸ ح ۱۷۸) چنين است : أخبرنى جماعة عن أبى المفضّل الشيبانى عن أبى الحسين محمّد بن بحر بن سهل الشيبانى الرهنى قال : قال بشر بن سليمان النخّاس. و در كتاب دلائل الإمامة (ص ۴۸۹ ح ۴۸۸) هم بدين صورت آمده : حدّثنا أبو المفضّل محمّد بن عبد اللَّه بن المطّلب الشيبانى سنة خمس و ثمانين و ثلاثمائة، قال : حدّثنا أبو الحسين محمّد بن بحر الرهنى الشيبانى، قال : وردت كربلاء سنة ستّ و ثمانين و مائتين. [۳] ابوالحسين، محمد بن بحر رهنى شيبانى (درگذشته پيش از سال ۳۲۰) ، اهل نرماشير كرمان و مؤلف كتابهاى متعدد مانند: البدع، التقوى، الاتّباع، الفرق بين الآل و العترة و ... است. دو تن از رجال شناسان كهن شيعه، يعنى غضائرى (رجال ابن غضائرى: ص ۹۸ ش ۱۴۷) و كشّى (رجال الكشّى: ج ۱ ص ۳۶۳) ، او را غالى خوانده اند و شيخ طوسى نيز او را متهمّ به غلوّ و تفويض دانسته (الفهرست: ص ۳۹۰، ش ۵۹۹، الرجال : ص ۴۴۷ ش ۶۳۵۶) و نجاشى درباره او گفته: «برخى از همكشيان ما ميگويند: او متمايل به غلوّ بود، اما حديثش تقريباً سالم است»، اما خود در منشأ اين قول ترديد كرده است (الفهرست ، نجاشى: ج ۲ ص ۳۰۳ ش ۱۰۴۵). اما شيخ صدوق ، در كتاب علل الشرائع (ص ۲۱۱) تعبير «رضى اللَّه عنه» را براى او به كار برده كه نشان از گونه اى مقبوليت نسبى نزد وى دارد. نكته تأمل برانگيز، نقل اندك محدثان از محمد بن بحر با وجود تأليفات فراوان - حدود پانصد كتاب (الفهرست ، طوسى: ص ۳۹۰، شماره ۵۹۹) - منسوب به اوست. براى نمونه شيخ صدوق در كتابهاى فراوان خود، رواياتى انگشت شمار از او نقل كرده كه محتواى همين گزارشها هم چندان مقبول و متعارف نمى نمايد) كتاب من لا يحضره الفقيه: ج ۳ ص ۱۰۶ ح ۳۴۲۶ و ص ۱۰۸ ح ۳۴۲۷، كمال الدين: ص ۳۵۲ ح ۵۰ و ص ۴۵۴ ح ۱۲). در ديگر كتابهاى حديثى نيز وضعيت همين گونه است . از اين رو و بر پايه مجموع قرينه ها، نمى توان به گزارشهاى محمد بن بحر رهنى، اعتماد كرد. [۴] تاريخ سياسى عصر غيبت امام دوازدهم ، جاسم محمّد حسين ، ترجمه محمّدتقى آية اللهى: ص ۱۱۵ . [۵] . ر.ك : تاريخ ابن خلدون: ج ۳ ص ۳۴۷ (حوادث سال ۲۴۵ و ۲۴۶)، تاريخ اليعقوبى: ج ۲ ص ۴۹۶ (حوادث سال ۲۴۹) و ص ۵۰۱ (حوادث سال ۲۵۳)، المنتظم: ج ۱۲ ص ۸ (حوادث سال ۲۴۸). [۶] . حديث ضعيف ، متنى است كه صلاحيت لازم را جهت مبنا قرار گرفتن براى حكم و باور ندارد، حتّى اگر علم به عدم جعل آن داشته باشيم . در مقابل ، حديث مجعول ، متنى است كه با دلايل قطعى ، به ساخته شدن آن توسّط افراد ناآگاه و يا مغرض، حكم مى گردد . [۷] كمال الدين :ص ۴۲۷ پانوشت ۱. [۸] دلائل الإمامة: ص ۴۹۹ ح ۴۹۰ . آیا مادر امام مهدی علیه السلام، نواده پادشاه روم بود؟question and answerPersian