00000na 22 1 450238930پي نوشت ها: [1] . جوادي آملي، عبدالله، تفسير موضوعي قرآن كريم، قم، اسراء، چاپ دوّم، 1378، ج1، ص286 و 306. [2] . مطهري، مرتضي، خاتميت، صدرا، چاپ اوّل، 1366، ص88 به بعد. [3] . همان، ص102. [4] . همان. [5] . از نظر انديشمندان مسلمان جبر تاريخي باطل است چرا كه؛ واژه تاريخ داراي وحدتي اعتباري است و وجود و وحدت و شخصيت حقيقي و عيني ندارد و لذا نمي‎توان آن را به چيزي كه انسان‎ها را تحت تدبير و تسخير خود دارد، معرفي كرد و ثانياً اساس هر ديني بر اختيار انسان بنا نهاده شده و لازمة آن اين است كه ما نتوانيم پيش بيني قطعي پديده‎ها را بنمائيم و اين امر مسلّم با جبر تاريخي منافات دارد. [6] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، صدرا، چاپ دوم، 1372، ج3، ص185ـ183. [7] . مطهري، مرتضي، اسلام و مقتضيات زمان، صدرا، چاپ نهم، 1373، ج1، ص202. [8] . جوادي آملي، عبدالله، شريعت در آيينه معرفت، قم، اسراء، چاپ اول، 1377، ص116. [9] . مجموعه آثار، همان، ج3، ص195ـ190. [10] . جوادي آملي، عبدالله، تفسير موضوعي قرآن كريم، همان، ج1، ص283. [11] . ر.ک: فتحعلي، محمود، درآمدي بر مباني انديشه اسلامي، قم، موسسه امام خميني، چاپ اول، 1381، ص165ـ164. [12] . نظير آيات: اعراف/ 158، سبأ/ 28، نساء/ 79، انبياء/ 107. [13] . ر.ك: آل عمران/ 65، 70، 71، 98، 99، 110. [14] . ر.ك: توبه/ 33، فتح/ 28، صف/ 9.برخی بر این باورند که: پیامبر گرامی اسلام فقط برای مردم عصر جاهلیت در آن مقطع زمانی مبعوث گشته‎اند و احکام اسلامی متعلق به آن مقطع می‎باشد و اگر خداوند پیامبر را در منطقه دیگری چون ایران مبعوث می‎فرمود احکام اسلام نیز به گونه‎ای دیگر بود؟question and answerPersian