00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00چه تعدادی از مسلمانان در واقعه غدیر خم حاضر بودند؟ آیا آنچه در برخی کتاب‌ها آمده مبالغه‌آمیز نیست؟![1]. ر.ک: یوسفى غروى، محمدهادى، موسوعة التاریخ الاسلامى، ج 3، ص 626 – 627، قم، مجمع اندیشه اسلامى‏، چاپ اول، 1417ق‏. [2]. ر.ک: «مدارک حدیث غدیر»، سؤال 1953؛ «اهل سنت و آیه تبلیغ»، سؤال 141. [3]. شیخ صدوق، الأمالی، ص 2، تهران، کتابچی، چاپ ششم، 1376ش؛ ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج ‏3، ص 27، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، 1379ق؛ ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج ‏5، ص 208، بیروت، دار الفکر، 1407ق؛ ابن خلکان برمکی إربلی، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج 1، ص 180، بیروت، دار صادر، 1900م. [4]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏1، ص 290، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛ عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج ‏1، ص 293، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، 1380ق؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج ‏1، ص 20، تبریز، نشر بنی هاشمی، چاپ اول، 1381ق؛ فرات کوفی، ابوالقاسم، تفسیر فرات، ص 120، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1410ق. [5]. بیهقی، ابو بکر احمد بن حسین، دلائل النبوة، ج ‏5، ص 446، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1405ق؛ ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، ج ‏2، ص 708، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، 1409ق؛ ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، تفسیر القرآن العظیم، ج ‏3، ص 25، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، چاپ اول، 1419ق. [6]. «فخطب خطبة عظیمة فی الیوم الثامن عشر من ذی الحجة عامئذ و کان یوم الأحد بغدیر خم تحت شجرة هناک، فبین فیها أشیاء. و ذکر من فضل علیّ و أمانته و عدله...»؛ البدایة و النهایة، ج ‏5، ص 208. [7]. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج علی أهل اللجاج، ج ‏1، ص 57، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، 1403ق. [8]. فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج ‏1، ص 90، قم، انتشارات رضی، چاپ اول، 1375ش. [9]. ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، ج ‏1، ص 456، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1409ق. ‏ [10]. خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، ص 103، بیروت، البلاغ، 1419ق. [11]. مغربی، قاضی نعمان‏، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع‏)، ج ‏1، ص 99، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1409ق. ‏ [12]. ابن اثیر جزری، علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج ‏5، ص 252، بیروت، دار الفکر، 1409ق. [13]. امام، سید جلال، بررسى تعداد جمعیت حاضر در غدیر، فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 8، سال چهارم، شماره 4، زمستان 1386ش. [14]. اکنون برنامه‌هاى رایانه‌اى این کار را به راحتى انجام می‌دهند. برای نمونه به نرم‏افزار «سیره معصومان» تولید مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور می‌توان اشاره نمود. [15]. درباره معنای غدیر خم ر.ک: «معنای غدیر خم»، سؤال 30557. [16]. «جُحفَه»، روستاى بزرگى بوده که در مسیر مدینه به مکه واقع است و فاصله آن از مکه چهار منزل است. جحفه محل میقات اهل مصر و شام است اگر به مدینه نروند. فاصله جحفه تا مدینه شش منزل، و فاصله جحفه تا غدیر دو مایل است. یاقوت حموی، ابو عبد الله، معجم البلدان، ج ‏4، ص 188، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، 1995م. [17]. ‏معجم البلدان، ج ‏4، ص 188. [18]. الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ‏1، ص 57. [19]. ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ ج ‏1، ص 146، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1412ق. [20]. ‏إقبال الأعمال، ج ‏1، ص 455. [21]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ‏1، ص 175، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق. [22]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 11. [23]. همان. [24]. مناقب آل أبی‌طالب(ع)، ج ‏3، ص 26؛ و نیز ر.ک: تفسیر فرات الکوفی، ص 515 – 516. [25]. تفسیر عیاشی، ج 1، ص 332. [26]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 14 – 15. [27]. مناقب آل أبی‌طالب(u)، ج ‏3، ص 26. [28]. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج ‏27، ص 238، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق. [29]. تفسیر عیاشی، ج ‏1، ص 329. [30]. شیخ حر عاملی، اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ‏3، ص 142، اعلمی، بیروت، چاپ اول، 1425ق. [31]. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، ص 10، نجف، مطبعة حیدریة، چاپ اول، بی‌تا. [32]. ابن جبر، على بن یوسف، نهج الایمان، ص 122، مشهد، مجتمع امام هادى(ع)، چاپ اول، 1418ق. [33]. الإحتجاج على أهل اللجاج، ج ‏1، ص 56. [34]. نهج الایمان، ص 122. [35]. عصامی مکی، عبد الملک بن حسین، سمط النجوم العوالی فی أنباء الأوائل و التوالی، ج 2، ص 305، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1419ق. [36]. سبط بن جوزی‏، تذکرة الخواص من الأمة فی ذکر خصائص الأئمة، ص 37، قم، منشورات الشریف الرضی‏، چاپ اول، 1418ق. [37]. ر.ک: طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ‏2، ص 620 – 621، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق. [38]. عربی معافری، محمد بن عبد الله أبو بکر، العواصم من القواصم فی تحقیق مواقف الصحابة بعد وفاة النبی(ص)، ص 255، بیروت، دار الجیل، چاپ دوم، 1407ق. [39]. حلبی این قول را با «قیل» نقل کرده است؛ حلبی، ابوالفرج، السیرة الحلبیة، ج ‏3، ص 361، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ دوم، 1426ق. [40]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 19 – 22. [41]. به دلیل شدت سختی از آن به «جیش العسرة» یاد می‌شود؛ بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج ‏2، ص 95، بیروت، دار الفکر، بچاپ اول، 1417ق. [42]. ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر(تاریخ ابن خلدون)، ج ‏1، ص 13 – 14، بیروت، دار الفکر، چاپ دوم، 1408ق. [43]. واقدی، محمد بن عمر، المغازی‏، ج ‏1، ص 203، بیروت، اعلمى‏، چاپ سوم، 1409ق. [44]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 25. [45]. تاریخ طبری، ج ‏3، ص 64 – 65. [46]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 26. [47]. السیرة الحلبیة، ج ‏3، ص 360 – 361. [48]. إعلام الورى بأعلام الهدی، ج ‏1، ص 228. [49]. البدایة و النهایة، ج ‏5، ص 40؛ السیرة الحلبیة، ج ‏3، ص 297. [50]. طبری، حسن بن على،‏ مناقب الطاهرین،‏ ج ‏1، ص 160، تهران، سازمان چاپ و انتشارات‏، چاپ اول، 1379ش. [51]. دلائل النبوة، ج ‏4، ص 142؛ السیرة النبویة، ج ‏2، ص 322؛ المغازی، ج ‏2، ص 574. [52]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج ‏2، ص 80، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق. [53]. فصلنامه علمی - تخصصی تاریخ در آیینه پژوهش، ص 33 – 35. [54]. البدایة و النهایة، ج ‏5، ص 137؛ شافعی مصری، أبو حفص عمر، المقنع فی علوم الحدیث، ج 2، ص 497، السعودیة، دار فواز للنشر، چاپ اول، 1413ق؛ حضرمى‏، محمد بن بحر، حدائق الأنوار و مطالع الأسرار فی سیرة النبی المختار، ص 77، جده، دار المنهاج‏، چاپ اول، 1419ق. [55]. ر.ک: السیرة الحلبیة، ج ‏3، ص 361؛ عظیم آبادی، محمد أشرف بن أمیر، عون المعبود شرح سنن أبی داود، ج 5، ص 253، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1415ق. کتمان شاهدان حدیث غدیر حدیث غدیر حادثه غدیر خم ب. امام اول(حضرت امام علی ع) ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor question and answer local portal_lib local adolescent adult general juvenile specialized