00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00عزاداری سیدالشهدا(ع) در سده های ششم تا نهم هجری چگونه بوده است؟
[۱] نقض : ص ۳۷۰ ـ ۳۷۳ .
[۲] نقض : ص ۳۷۰ .
[۳] ر . ك : ص ۳۰۶ ح ۲۹۳۰ .
[۴] در سير أعلام النبلاء (ج ۲۰ ص ۴۱۶) آمده است : رافضى ها به سال ۵۶۱ق ، براى عاشورا به سوگوارى پرداختند و آن را به حدّ اعلا رساندند .
[۵] در سير أعلام النبلاء (ج ۲۱ ص ۱۹۳) و البداية و النهاية(ج ۱۳ ص ۹) ، در شرح حال ابو الخير احمد بن اسماعيل بن يوسف طالقانى قزوينى شافعى آمده است : در زمان وى ، تشيّع به خاطر ابن صاحب رواج پيدا كرد و مردم در روز عاشورا از وى خواستند كه يزيد را لعن كند و او نكرد . چند بار اقدام به كشتنش كردند ؛ امّا نه از نظرش دست كشيد و نه سست شد . او به قزوين رفت ؛ امّا ابن جوزى به آنان متمايل شد .
[۶] البداية و النهاية : ج ۱۳ ص ۱۹۴ .
[۷] در البداية و النهاية (ج ۱۲ ص ۲۸۸) آمده است : وقتى صلاح الدين به سال ۵۷۰ ق ، بر دمشق به طور كامل ? و همه جانبه چيره شد ، چون در حلب هنوز مقاومت و آشفتگى ادامه داشت ... ، بلافاصله راهى حلب شد و در كوه جوشن ، مستقر گرديد . مردم حلب به حاضر شدن در ميدان باب العراق فرا خوانده شدند . مردم در آن جا گرد آمدند . نور الدين ، شاه زاده حاكم حلب ، برخاست و به مردم ، اظهار محبّت و علاقه كرد و در برابر آنان ، تظاهر به گريه نمود و آنها را به جنگ با صلاح الدين تحريك كرد . و اين با نظر امراي پيشين بود . مردم شهر به او اعلام وفادارى و طاعت عمومى كردند و شيعيان به اين منظور با او شرط كردند كه «حىّ على خير العمل» باز گردانده و در بازارها اذان گفته شود و بخش شرقى مسجد جامع ، به آنها اختصاص يابد و نام دوازده امام ، در كنار جنازه ها برده شود و براى نماز ميّت ، پنج تكبير گفته شود و عقد ازدواج هايشان نزد ابو طاهر بن ابى المكارم حمزة بن زاهر حسينى باشد . او همه اينها را پذيرفت و در مسجد جامع و جاهاى ديگر شهر ، در اذان ، «حىّ على خير العمل» گفته مى شد .
[۸] المنتظم : ج ۱۸ ص ۳۰۲ .
[۹] المنتظم : ج ۱۸ ص ۱۲۵ ، سير أعلام النبلاء : ج ۲۰ ص ۴۱۰.
[۱۰] لسان الميزان : ج ۵ ص ۲۱۸ .
[۱۱] تاريخ تشيّع : ج ۲ ص ۵۱۹ (به نقل از: تاريخ طبرستان : ص ۱۱۶ ـ ۱۱۸) .
[۱۲] الحوادث الجامعة و التجارب النافعة فى المئة السابعة : ص ۹۳ . در اين كتاب آمده كه خليفه به محتسب بغداد ، جمال الدين عبد الرحمان ابن جوزى ، دستور داد كه وى از مقتل خوانى در روز عاشورا و مرثيه سرايى در هر جاى بغداد، جز در كنار مرقد موسى بن جعفر۷ جلوگيرى كند .
[۱۳] أسرار الإمامة : ص ۲۴۴ .
[۱۴] مثنوى : ص ۹۵۹ (دفتر ۶ بيت ۷۷۷). گفتنى است كه مولوى، خود نيز غزل پُرشور و سوزناك «كجاييد اى شهيدان خدايى؟»را در سوگ شهيدان دشت كربلا سروده است.
[۱۵] . ر .ك : ج ۹ ص ۳۸۹ (فصل يكم / سوگوارى در دهه اوّل محرّم) .
[۱۶] از كارهاى مهمّ روز عاشورا درنزد اوليا ، همراهى كردن با فرشتگان و پيامبران و اوصيا در عزادارى است ، به خاطر شكسته شدن حرمت هاى الهى و از دست رفتن مقامات نبوى ، و خوارى و ذلّتى كه از سوى آن دشمنان ، بر اسلام رفت و مى رود ، و به جهت چيره شدن دولت ابليس و سپاهش بر دولت خدات و بندگان مخصوصش .
انسان بايد در مجلس بنشيند ، تا آنچه بر فرزندان سيّد انبيا ـ كه درود خداى عزوجل بر او و خاندانش باد ـ رخ داد ، بخواند و مصيبت هايى را كه با ريخته شدن خون آنان ، تجديد شد و بدى اى كه به آنان روا داشته شد ، به ياد بياورد و نوشته اللهوف على قتلى الطفوف را بخواند .
و اگر به آن دسترس نداشت ، آنچه را اين جا ذكر مى كنيم بخواند ، و چون ما روز عاشورا و وظايف در آن را از عمل و گفتار ، گفته ايم ، خوب است رويدادهاى آن را هم از رويارويى و جنگ ، بازگو كنيم و آن را اللطيف فى التصنيف فى شرح السعادة بشهادة صاحب المقام الشريف مى ناميم و مى گويم : بسم اللّه الرحمن الرحيم . على بن موسى بن جعفر بن محمّد بن محمّد طاووس ، چنين مى گويد : خداوندا! ما اين مقتل را بر تو مى خوانيم و اين ظلم را به درگاه تو مى آوريم (الإقبال : ج ۳ ص ۵۶ ).
[۱۷] مردم حلّه و كوفه ، فرزندان و مقدارى از اموالشان را كه مى توانستند ، به جلگه ها و تالاب ها بردند و بزرگانشان از سادات و فقها ، به همراه مجد الدين بن طاووس علوى ، پيش پادشاه (هلاكوخان) رفتند و از او امان خواستند و او به آنها امان داد و برايشان پليس گماشت و آنها به شهرهايشان باز گشتند و به دنبال هر كه در جلگه ها و تالاب ها بود و از موضوع خبر داشت ، فرستادند و آنان با خانواده و اموالشان آمدند (الحوادث الجامعة : ص ۱۵۹) .
[۱۸] سفرنامه ابن بطوطه : ج ۱ ص ۱۱۶ .
[۱۹] جامع المسائل: ص ۹۳ (المجموعة الثالثة).
[۲۰] البدايه والنهاية : ج ۸ ص ۲۰۳ .
[۲۱] ديوان سيف فرغانى : ص ۱۷۶ ش ۷۹ (بخش قصايد و قطعات) .
[۲۲] تاريخ و جنبه ادبى تعزيه : ص ۱۵ ـ ۱۶ . اين كتاب ، متن پايان نامه دكترى نويسنده آن، در دانشكده ادبيّات و علوم انسانى دانشگاه تهران در سال تحصيلى ۱۳۴۶ ـ ۱۳۴۷ شمسى است .
[۲۳] روضة الشهداء : ص ۱۲ .
[۲۴] آقاى رسول جعفريان ، در نقد و بررسى كتاب روضة الشهدا مى گويد : در آن زمان ، همه ساله در سالگرد قيام عاشورا، در ماوراء النهر ، مراسمى برپا مى شده است و اين ، پيش از تأليف روضة الشهدا بوده است .
وى در جاى ديگر مى گويد : روضة الشهدا ، سند مهمّى بر اين مطلب است كه مجالس سالانه سوگوارى عاشورا ، به شكل بسيار حادّ آن ، در آن زمان ، شايع بوده است ... . ساختار كتاب وى ، حكايت از وجود چنين فرهنگى دارد . اشعارى كه در اين كتاب نقل شده ، حكايت از حضور ادب قوىِ عاشورايى در زبان فارسى دارد (ر . ك : آينه پژوهش : ش ۳۳ ص ۳۶ ـ ۳۷) .
عزاداری برای امام حسین (ع) عزاداری عزاداری امام حسین (ع) عزاداری بر امام حسین (ع) ث. امام سوم(حضرت امام حسین ع) امام سوم (سید الشهداء), حسین بن علی (ع), 4-۶۱ ق 4#۶۱ ق Descriptor question and answer local adolescent adult juvenile specialized منبع : دانشنامه امام حسین(ع)، ج10، ص 136-184