00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00از نظر ائمه اطهار(ع) دو قوه وهم و خیال چگونه معنا شده‌اند و تفاوت آن با تعریف فلاسفه از این دو مفهوم چیست؟[1]
. شیخ الرئیس ابن سینا، الالهیات من کتاب شفا، مصحح، حسن زاده آملی، حسن، فصل دوم، مقاله چهارم، ص 175 و 176، الطبعة الاولی، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی، قم، 1418ق، 1376ش.
۲. طباطبائی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، ج 3، ص 757 و 756، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1404ق.
[3]. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد بن حسن، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، ج 2، ص، 405 تا410، نشر البلاغة، قم، چاپ اول، 1375ش.
[4]. «و الطبیب لا یمیز بین المدرک و الحافظ و لا یتعرض لاثبات الوهم و انما یمیز هذه التمییزات الحکیم». شرح اشارات، ج 2، ص 349.
[5]. البته معمولا حکیمان قوۀ عاقله را در شمار قوای نفس نمی‌آورند؛ حال یا به این جهت علو درجه آن که نباید در کنار قوای دیگر آورده شود و یا از این جهت که نفس انسانی در نظر آنها همان عقل و نیروی عاقله است. به عبارت دیگر عاقله همان مرتبه بالای نفس است که قوای دیگر را تحت تسخیر خود قرار می‌دهد و دارای وجود جمعی و عین نفس است.
[6]. منظور از صورت، ‌تمامی چیزهایی است که می‌توان آنها را با حواس ظاهری درک کرد. شرح اشارات ج 2، ص 331.
[7]. ابی جعفر رازی، قطب الدین محمد بن محمد، شرح الشرح، پاورقی شرح اشارات، ج 2، ص 331.
[8]. شرح اشارات، ج 2، ص 332.
[9]. خواجه نصیر الدین طوسى، آغاز و انجام (به ضمیمه تعلیقات)، ص 186، وزارت ارشاد، تهران، چاپ چهارم، 1374ش.
[10] سبزواری، ملا هادی، اسرار الحکم، مصحح، فیضی، کریم، ص 294 و 295، مطبوعات دینی، قم، چاپ اول، 1383. ابن سینا در شفاء می‌گویند: اگر در حیوان قوه‌ای که در او همه محسوسات جمع هستند وجود نداشته باشد، حیات و زندگی حیوان ممکن نخواهد بود. (النفس من کتاب الشفاء، ص 228)
[11]. کتاب النفس من الشفا، ص 236.
[12] ابن سینا، النفس من الشفا، ص 235 و 239؛ حسن زاده آملی، حسن، سرح العیون، ص 392، سال 1371، امیر کبیر، تهران.
[13]. سرح العیون، ص 392 و 393.
[14]. اشارات، ج 2، ص 341، کتاب النفس من الشفاء ص 23 ؛ صدرا، محمد بن ابراهیم، الاسفار الاربعة، ج 8، ص 215، مصطفوی، قم، چاپ اول، 1368؛ اسرار الحکم، ص 307.
[15]. اسرار الحکم، ص 308 و 309؛ شرح اشارات، ج 2، ص 346؛ کتاب النفس من الشفاء، ص 231 و 232؛ اسفار ج 8، ص 218.
[16]. النفس من کتاب الشفاء، ص 230؛ شرح اشارات ج 2، ص 345؛ اسرار الحکم ص 310.
[17]. صدر المتألهین، الاسفارالاربعۀ، ج 9، ص 81، منشورات مصطفوی، قم، بی‌تا.
[18]. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به: مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 25، ص 343؛ ج 18، ص85؛ ج 70، ص 266؛ ج 69، ص 279؛ دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403 ق.
[19]. البته برخی از حکیمان براین باورند که اوهام در روایات به معنای عقول است. ر. ک: حسن زاده آملى، حسن، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم، ص 481، وزارت ارشاد، تهران، چاپ اول، 1378ش.
[20]. بحار الأنوار، ج 3، ص 47 و 143.
[21]. همان، ص 80 و 96.
[22]. همان، ‌ص 290 و 298 و 299؛ ج 4، ص 33.
[23]. مثلا در روایتی چنین آمده است: «حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ ص عِشْرِینَ حَجَّةً مُسْتَسِرّاً مِنْهَا عَشْرَةُ حِجَجٍ أَوْ قَالَ سَبْعَةٌ الْوَهَمُ‏ مِنَ الرَّاوِی قَبْلَ النُّبُوَّةِ وَ قَدْ کَانَ صَلَّى قَبْلَ ذَلِکَ وَ هُوَ ابْنُ أَرْبَعِ سِنِینَ وَ هُوَ مَعَ أَبِی طَالِبٍ فِی أَرْضِ بُصْرَى وَ هُوَ مَوْضِعٌ کَانَتْ قُرَیْشٌ تَتَّجِرُ إِلَیْهِ مِنْ مَکَّةَ». بحار الأنوار، ج 21، ص 399. نفس حیوانی نفس نباتی نفس انسانی ادراک باطنی قوه حافظه قوه متصرفه خیال‌شناسی‌ قوای ادراک ظاهری قوای ادراک باطنی لوح النفس قوه واهمه علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی علامه طباطبایی اصطلاحنامه فلسفه حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم 1281ش. تبریز ##1360ش. قم Descriptor سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. Descriptor question and answer local gateway for meanings local adult specialized