00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00تحلیلی تطبیقی از قاعده لطف در دیدگاه متکلمان اسلامیاصفهانحوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهانحوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان قاعده لطف یکی از قواعد مهم کلامی است که مکاتب مختلف کلامی در اسلام، آن را در اثبات بعضی از اصول اعتقادی اساسی خود، به کار گرفته‌اند. متکلمان امامیه، اصل امامت و متکلمان معتزلی لزوم وعد و وعید را که از اصول اساسی این مکتب است؛ از طریق قاعده لطف اثبات نموده‌اند، اما متکلمان اشعری و بعضی از معتزله بغداد این قاعده را انکار نموده و به ابطال آن پرداخته‌اند. هدف این مقاله، این است که با توجه به اهمیت این قاعده در کلام اسلامی، دلایل عقلی متکلمان اسلامی را در اثبات وجوب لطف بررسی کند. علاوه بر این، بررسی دیدگاه متکلمان اهل سنت نسبت به قاعده لطف و نقد دلایل عقلی‌ای که مخالفان قاعده لطف، در ابطال وجوب لطف به کار برده‌اند، نیز از اهداف این مقاله است. نتیجه‌ای که در این مقاله از بررسی دلایل عقلی متکلمان اسلامی در اثبات وجوب لطف به دست آمده، این است که فقط، دلایل عقلی‌ای که وجوب لطف را از طریق رحمت الهی و جود و کرم او اثبات می‌کنند، دلایلی یقینی بوده، دارای ضرورت عقلی هستند . ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ سید مرتضی‏: علی بن حسین بن موسی خواجه نصیرالدین طوسی علامه حلی معتزله مکلف زندیق اشاعره یقین قاعده لطف لطف مقرب رحمت الهی دلایل وجوب لطف الامامیه کافر وعد و وعید مفسده فعل قبیح داعی تکلیف خداوند قواعد کلامی Basic Principles of Kalam 2- قاعدة اللّطف: قاعده لطف مفسده اشاعره (اهل سنت) تکلیف (افعال الهی) معتزله (اهل سنت) وجوب لطف وعد و وعید احکام لطف اراده فعل قبیح داعی رحمت الهی لطف مقرب مکلَّف وجوب لطف قرب الهی شیخ مفید سید مرتضی خواجه نصیرالدین طوسی کافر علامه حلی قرب الی الله شیعه امامیه Twelver Shiism (فرق تشیع) فخر رازی ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) سعدالدین تفتازانی، مسعود بن عمر یقین (به معنی اخص)، قسیم تصدیق شبیه به یقین و تصدیق ظنی) اثبات وجود لطف اقسام لطف لطف قبیح بیدهندی, محمد (دانشیارگروه الهیات، فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل بیت ، دانشگاه اصفهان،‌ایران) Author محمدپور , سکینه (دانش‌آموختۀ دکتری کلام، دانشگاه آزاد اسلامی؛ واحد اصفهان (خوراسگان)؛ ایران) Author علم الهدی, سید مرتضی (شریف مرتضی، فقیه و متکلم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق), 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق 355ق./967م. بغداد،عراق# # 436ق./1045م. بغداد،عراق Descriptor فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان Descriptor شیخ مفید, ابو عبدالله محمد بن محمد بن نُعمان (متکلم، فقیه و عالم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق) , 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق Descriptor سعدالدین تفتازانی , مسعود بن عمر (فقیه شافعی و حنفی، ادیب، مفسر، متکلم مکتب اشعری و مکتب ماتریدی؟، منطقی، فیلسوف ارسطویی، شاگرد قطب رازی و عضدالدین ایجی، ایرانی) , 722ق./701ش./1323م. تفتازان، شیروان، استان خراسان شمالی # # 792ق./769ش./1390م. سمرقند، ازبکستان 722ق./701ش./1323م. تفتازان، شیروان، استان خراسان شمالی # # 792ق./769ش./1390م. سمرقند، ازبکستان Descriptor قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. Descriptor article marcgt Comparative local 2322-3421 specialized http:/uijs.ui.ac.ir/coth