00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Per00سنخیت علی و معلولی در الهیات صدرایی و الهیات تفکیکی اصفهانحوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهانحوزه معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان یکی از مباحث مناقشه‌ برانگیز بین الهیات صدرایی و الهیات تفکیکی، اصل سنخیت بین علت و معلول است. تردیدی نیست که هر معلولی از هر علتی به وجود نمی‌آید و حتی میان پدیده‌های متعاقب یا متقارن هم همیشه رابطه علیت برقرار نیست؛ بلکه علیت رابطه‌ای است خاص، میان موجودات معینی و به دیگر سخن، باید میان علت و معلول مناسبت خاصی وجود داشته باشد که از آن به سنخیت بین علت و معلول تعبیر می‌شود. چون علت هستی بخش، وجود معلول را افاضه می‌کند و به تعبیر مسامحی به معلول خویش وجود می‌دهد، باید خودش وجود مزبور را داشته باشد تا به معلولش اعطا کند و اگر فاقد آن باشد، نمی‌تواند افاضه کند: « معطی الشئ لا یکون فاقدا له» و با توجه به اینکه با اعطای وجود به معلول چیزی از خودش کاسته نمی‌شود، روشن می‌گردد که وجود مزبور را به صورت کامل‌تری دارد؛ به گونه‌ای که وجود معلول شعاع و پرتوی از آن محسوب می‌شود. اصحاب تفکیک پذیرفتن اصل سنخیت را مستلزم تالی‌های فاسدی؛ از جمله نفی توحید، اجتماع نقیضین و...می‌دانند، بنابراین، آن را انکار می‌نمایند. در این نوشتار به بررسی تطبیقی این دو دیدگاه و موارد تقابل آنها با یکدیگر پرداخته‌ایم. نهج البلاغه (نهج‌البلاغه) حکمت متعالیه سنخیت ممکن الوجود ترجیح بلا مرجح فاعل طبیعی علت و معلول اصل علیت الوجود مفهوم وجود قرآن قاعده بسیط الحقیقه مشترک لفظی خدا آگاهی قاعده معطی شیء اشتراک‌ لفظی مشترک‌ معنوی خداشناسی ملاصدرا هستی بخش علت انکار سنخیت فاعل بالاراده خداشناسی مکتب تفکیک بینونت ذاتی تباین حقیقی فارق الاشیاء ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین محمد بن یعقوب کلینی ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق ملا عبدالرزاق لاهیجی عبدالله جوادی آملی علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی ابن سینا: ابوعلی سینا علامه مجلسی ابن سینا محمد بن یعقوب کلینی حکمت متعالیه عدم سنخیت ترجیح بلا مرجح برهان بسیط الحقیقه قرآن مفهوم واجب الوجود مفهوم ممکن الوجود لفظ کلی مشترک عبدالله جوادی آملی میرزا مهدی اصفهانی (بنیانگذار مکتب تفکیک) ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) مکتب تفکیک ث. امام سوم(حضرت امام حسین ع) ب. امام اول(حضرت امام علی ع) وجود (اسماء اول عرفان نظری) میرزا جواد آقا تهرانی اصل علّیت فیاض لاهیجی ملاصدرا شیرازی مشکاتی, محمد مهدی ( دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.) Author طبیبیان, بهناز السادات (دانش آموختة کارشناسی ارشدفلسفه وکلام اسلامی ، مدرس دروس معارف اسلامی دانشگاه ازاد اسلامی) Author ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. Descriptor ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) Descriptor ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. Descriptor شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری Descriptor جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# Descriptor علامه مجلسی, مولی محمدباقر (فقیه شیعه امامیه در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی، شیخ الاسلام عهد شاه سلیمان، از فقیهان و محدثان مشهور شیعه در قرن یازدهم هجری، نزدیک به اخباریان: اخباری معتدل، صاحب بحارالانوار: بزرگ‌ترین دائرة‌المعارف حدیث شیعه امامیه), 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. Descriptor اصفهانی , میرزا مهدی (موسس و بنیانگذار مکتب تفکیک در حوزه علمیه خراسان در دوره معاصر، از مروجان و رهبران فکری دوره اول مکتب تفکیک), -1303ق/1264ش/1886م.اصفهان. #1365ق/1325ش/1946م.مشهد. -1303ق/1264ش/1886م.اصفهان. #1365ق/1325ش/1946م.مشهد. Descriptor تهرانی, میرزا جوادآقا (استاد اخلاق، مفسر و عالم معاصر مقیم مشهد، پیرو و مروج مکتب تفکیک، از شاگردان برجسته و تفکیکی میرزا مهدی اصفهانی، از مروجان و رهبران فکری دوره دوم مکتب تفکیک), -1283ش.تهران#1368ش.مشهد -1283ش.تهران#1368ش.مشهد Descriptor امام سوم (سید الشهداء), حسین بن علی (ع), 4-۶۱ ق 4#۶۱ ق Descriptor شیخ کلینی , محمد بن یعقوب (فقیه و محدث بزرگ امامیه، مولف "کافی" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه؛ متکلم امامی دوره غیبت صغری), ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق ۲۵۸ق./249ش./864م. ری،ایران# # 328ق./941م. بغداد،عراق Descriptor عبدالرزاق لاهیجی, عبدالرزاق بن علی‎ (متکلم شیعی امامی، داماد و شاگرد ملاصدرا، متخلص به فیاض، صاحب کتب: «گوهر مراد»، «شوارق الالهام»، «سرمایه ایمان» و «مشارق الالهام فی شرح تجرید الکلام»), ؟؟؟.لاهیجان# # ۱۰۷۲ ق./1661م. قم ؟؟؟.لاهیجان# # ۱۰۷۲ ق./1661م. قم Descriptor article marcgt 2322-3421 specialized http:/uijs.ui.ac.ir/coth