جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از عناصر بنیادین، اثرگذار و مورد اجماع در شکل‌گیری آرمان‌شهر، حضور شاه ‌آرمانی یا حاکمِ حکیم است. در دین زرتشتی، شاه ‌آرمانی و نظام شاهی، جایگاهی قدسی و الهی دارند. در آیین کنفوسیوس، شاه آرمانی با پرورش فضیلت‌های اخلاقی و حکمت، پیوندی ناگسستنی برقرار می‌کند. این مقاله با هدف بررسی بایسته‌ها و صفات شاه آرمانی در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس، با رویکردی تحلیلی-نظری و به روش کتابخانه‌ای-توصیفی نگاشته شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش، بررسی و مقایسهٔ بایسته‌ها و صفات شاه آرمانی و نقش او در جامعه و در شکل‌گیری آرمان‌شهر، با تأکید بر حکومت حاکم حکیم در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس است. بر پایهٔ یافته‌های پژوهش؛ تربیت، خرد، عدالت، عمل به فضایل اخلاقی و گسترش آن در جامعه، و نیز انجام مناسک توسط شاه ‌آرمانی، از وجوه اشتراک به ‌شمار می‌رود؛ در مقابل، فرّه ایزدی، اصالتِ نژاد و موروثی بودن پادشاهی، از وجوه افتراق به ‌حساب می‌آید. پرسش اصلی این است که بایسته‌ها و صفات شاه ‌آرمانی در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس کدام است. همچنین این پرسش مطرح است که وجوه افتراق و اشتراک صفات و بایسته‌های شاه‌ آرمانی در این دو سنت دینی و فلسفی چیست.

در مقدمه کتاب آمده است: «پژوهش در زمینه آیین سیک ها می تواند برای محققان مسلمان از چندین جنبه دارای اهمیت باشد؛ نخست این که، این آیین یکی از آیین های نوظهوری است که از تاسیس آن حدود پنج قرن بیشتر نمی گذرد اما در عین حال مدعی دعوتی تازه از جانب خداوند توسط پیشوایان دینی خود (گوروها) است. از سوی دیگر می بینیم که بسیاری از آموزه های این آیین، به ویژه بحث توحید و بحث های خاص عرفانی درباره خداوند، بسیار نزدیک به تعالیم اسلامی و در مقابل، آموزه های مربوط به زندگی پس از مرگ در آیین سیک ها بسیار نزدیک به آیین هندو به نظر می رسد.» در بخش دیگری از این اثر اشاره شده است: «این تحقیق صرفا به دنبال این مطلب نیست که آیا آیین سیک ها آموزه های خود را از اسلام و هندو تقلید کرده یا خیر، بلکه به دنبال فهم این است که آیا آیین سیک ها به عنوان دینی که ادعا دارد، دینی الهی است، دارای نظام اندیشه و طریقت عملی متفاوت هست یا خیر و این آموزه ها تا چه میزان توانسته بر پیروان خود تاثیر مثبت گذارد و آنان را وادار کند تا در راستای آرمان ها و اهداف آن دین حرکت کنند.» در کتاب حاضر آیین سیک ها با استناد به متون مقدس خودش بررسی شده و در مواردی شباهت ها و اختلافات آن با آموزه های اسلامی و هندویی بیان شده است.

کلمۀ چینی جْینگ 經 به معنیِ نوعی کتاب است در بر دارندۀ صفاتی که آن را آسمانی و قدسی می‌گرداند. این کلمه از لحاظ ریشه‌شناسی در بن با تمثیلات بافندگی، خاصّه تمثیل تار (در مقابل پود)، پیوند دارد. به رغم کاربرد فراوان جْینگ در عنوان بسیاری از متون سنّتی در تعلیم دائویی، کنفوسیوسی، بودایی در چین، به جوانب تمثیلی این اندیشه‌نگار کمتر توجّه شده است. این نوشتار می‌کوشد با تبیین معانی نخستین جْینگ از حیث اشتقاقِ صورتِ ترسیمی آن به عنوان اندیشه‌نگار، پیچیدگی مفاهیم متعدّدی را که پیرامون این نویسۀ چینی گرد آمده‌اند، واگشاید و با بررسی تمثیلات متعلّق به بافندگی، نسبت مفهوم «کتاب مقدّس» با دیگر معانی جْینگ از قبیل «مسیر»، «گذر کردن»، «دیمومت»، «معیار» و غیر آن را معلوم کند. مجموعۀ این مطالعه که آن را ریشه‌شناسی تمثیلی (مبتنی بر روش سنّتیِ لفظ-تمثیل-معنی) می‌توان خواند، ابعاد مهمی از ماهیت کتاب مقدّس در نزد چینیان را روشن می‌سازد.

مصر باستان یکی از قدیمی‌ترین و برجسته‌ترین تمدن‌های جهان باستان بود. در دین مصر باستان، بررسی بدن از دو منظر فیزیکی و متافیزیکی به طور گسترده‌ای انجام می‌شد. این دیدگاه‌ها نقش مهمی در فرهنگ و اعتقادات مصریان باستان ایفا می‌کرد. بررسی فیزیکی بدن شامل پزشکی و طب و آناتومی بدن بود که مصریان باستان با استفاده از گیاهان دارویی و روش‌های جراحی آمیخته به جادو، به درمان می‌پرداختند. از آن جایی‌که مصریان باستان به حفظ بدن از فساد و پوسیدگی طبیعی و تجزیه پس از مرگ بسیار توجه می‌کردند و معتقد بودند که روح (کا) به یک محل فیزیکی نیاز دارد تا در آن استراحت کند، پس روش مومیایی‌سازی را ابداع کردند. بررسی متافیزیکی بدن که در ارتباطِ روح با جهان پس از مرگ است، اشاره می‌کند که مصریان باستان اعتقاد به ساحت‌‌های روحانی مختلف بدن داشتند که مهم‌ترین آن‌ها «کا» و «با» و سرانجام «آخ» بود. در باور مصریان باستان، تمام اجزای بدن در یک راستا و به صورت هماهنگ و متحد باهم کار می‌کنند و سرانجام این تعامل، نیل فرد به جهان ابدی و حیات جاویدان و بهشت مصری با نام «سرزمین یارو» است. جادوی مصری با نام «هکا» و انجام آیین‌های مقدسی چون مومیایی‌سازی و خاکسپاری و مجموعه آیین‌های مذهبی دیگر که در این راستا انجام می‌گرفت، در تحقق این هدف و حمایت خدایان «رع» و «اوزیریس» از متوفی بسیار تأثیرگذار بود. قداست بدن و اهمیّت مرگ و رسیدن به جهان پس از آن در «تالار حقیقت» آشکار است. در «تالار حقیقت» در هنگام توزین قلب با پر «مئات»، اگر قلب سنگین‌تر از پر «مئات» می‌بود، روح بار دیگر به شکل ابدی با بلعیده‌شدن قلب توسط «خدای آموت» به مرگ دوم دچار می‌شد. در غیر این صورت، روح به نزد عالم خدایان و همنشینی با آن‌ها و سعادت و زندگی جاویدان نیل می‌یافت. مجموعه این باور‌ها اشاره به فرهنگ غنی دین مصر باستان داشت. «کتاب مردگان» و «متون هرمی» مهم‌ترین منابع دینی مصر باستان هستند که اشاره به انسان‌شناختی، کیهان‌شناختی و فرجام‌شناختی و امور مرتبط با آن در دیدگاه مصریان باستان دارند.

این کتاب، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد نگارنده است در رشته‌ی ادیان و عرفان تطبیقی. وی در این تحقیق کوشیده، با استناد به قرآن کریم و کتاب مقدس سیکه ها (گرانته صاحب) مقایسه‌ای بین مذاهب اسلام و سیکه به دست دهد. گفتنی است سکه به زبان هندی یعنی مرید و چون مریدانی از همه‌جا به "نانک" گرویدند و عقیده‌ی وی را پذیرفتند، کیش نانک به سیکه معروف شد. "بابا نانک" مصلحی آزاداندیش از پنجاب بود که چون فساد دینی برهمنان را مشاهده کرد، مردم را به توحید، تساوی و نیکوکاری دعوت نمود. او کوشید تا هندو مذهبان را با اسلام آشنا کند. از آن‌جا که روش وی، تشویق و تبلیغ زندگی مسالمت آمیز بود، گروهی از مسلمانان و هندوها از اندیشه‌ی وی استقبال کردند. به گونه‌ای که پیروان هردو دین، او را از خود دانستند. "زمینه‌های تاریخی پیدایش مذهب سیکه"، "اعتقادات پیروان این مذهب"، و "آداب عبادی پیروان سیکه" مباحث کتاب را تشکیل می‌دهند.