جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف: پژوهش حاضر باهدف بررسی میزان توجه به مؤلفه‎های هویت ملی و دینی در کتاب‎های فارسی دورۀ ابتدایی صورت‎گرفته است. روش: به همین منظور از روش تحلیل محتوای کمی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش شامل محتوای تمامی کتاب‎های فارسی خوانداری دورۀ ابتدایی در سال تحصیلی 1402−1403 از پایه اول تا ششم بوده که تمامی حجم جامعه مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار پژوهش، سیاهه تحلیل محتوای مؤلفه‎های هویت ملی و دینی است که پیش‎ازاین پژوهش توسط صانعی مهر و رزم‎آزما تنظیم شده است و روایی آن از طریق روایی محتوایی و پایایی آن از طریق روش اسکات با 30/81 درصد مجدد محاسبه شد. تجزیه‎وتحلیل داده با آمار توصیفی و روش آنتروپی شانون انجام شد. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان می‎دهد، مؤلفه‎های هویت ملی بیشتر از هویت دینی دیده شده‎اند؛ از میان مؤلفه‎های فرعی هویت ملی، هویت اجتماعی و هویت فرهنگی بیشترین میزان توجه و هویت سیاسی کمترین میزان توجه را به خود اختصاص داده‎اند. از میان مؤلفه‎های فرعی هویت دینی نیز بیشترین میزان توجه به ارزش‎ها و هنجارهای مذهبی و کمترین میزان توجه به سیره زندگی مبتنی بر دین است. همچنین بیشترین کاربرد مؤلفه هویت ملی، در متن کتاب‎های فارسی و کمترین میزان استفاده در پرسش‎ها؛ و بیشترین کاربرد مؤلفه هویت دینی در متن و کمترین میزان استفاده در تصاویر بوده است. هویت دینی بنا بر دلایلی متعدد تاریخی و عناصری مانند مذهب، تدین، معنویت جز پایدار هویت ایرانیان محسوب می‎شود و نباید پرورش هویت ملی و دینی در دانش‎آموزان از یکدیگر جدا باشد. نتایج نشان می‎دهد هویت ملی بیشتر مورد توجه بوده است و در کتاب های درسی از پرداختن به هویت دینی دانش‎آموزان غفلت شده است.

در این رساله سعی بر این است تا ضمن طی مراحل تحقیق، از جمله بیان مساله، جستجو در ادبیات تحقیق، طرح و تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها و نتیجه‌گیری و پیشنهادها، به سوالات تحقیق پاسخ دهیم و به اثبات امکان یا عدم برقراری ارتباط بین معرفت‌شناسی و روش‌شناسی بپردازیم. بعد از بیان مساله و طرح امکان ارتباط بین معرفت‌شناسی و روش‌شناسی، در بخش دوم به جستجو در نظریه‌های معرفت‌شناسی و روش‌شناسی، در بخش دوم به جستجو در نظریه‌های معرفت‌شناسی و روش‌شناسی مکاتب فلسفی سه گانه مورد نظر می‌پردازیم که در این بررسی مواردی چون زمینه تاریخی، وجوه کلی، دیدگاه معرفت‌شناختی و نظریه‌های روش‌شناختی آن مکاتب مورد بررسی قرار می‌گیرد. نکته قابل ذکر این است که طرح دیدگاههای مختلف در این قسمت به معنی تایید آن نظریه‌ها نیست بلکه صرفا جنبه جستجوی در ادبیات را داراست . در بخش سوم، به تبیین و تجزیه و تحلیل فرضیه‌ها می‌پردازیم: روش اساسی تجزیه و تحلیلی فرضیه‌ها و برقراری ارتباط مفهومی بین مفاهیم معرفت‌شناختی و روش‌شناختی مربوط به فرضیه، روش تحلیل مفهوم است . در این روش ابتدا مفاهیم معرفت‌شناختی و روش‌شناختی به هر مکتب استخراج، دسته‌بندی و توصیف می‌شوند. در مرحله بعدی بین مفاهیم ترکیب صورت می‌گیرد. (برقراری رابطه بین مفاهیم و معانی). و بعد از این مرحله، نتیجه‌گیری مربوط به اثبات یا رد فرضیه وجود دارد. فصل نهایی نیز قاعدتا به نتیجه‌گیری (پاسخ به سوالات تحقیق) و ارائه پیشنهادها ختم می‌شود.

«مبانی نظری تحول بنیادین» به‌دلیل اهمیت و جایگاه بلندی که در تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و ازهمین‌رو به‌سبب نقش مؤثری که در سامان دادن و اصلاح نظام تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران دارد، لازم است پیوسته مورد بررسی و نقد و بازخوانی قرار گیرد. این مقاله تعریف و اهداف تربیت را که در این سند تحت عنوان چیستی تربیت و چرایی تربیت مطرح شده‌اند، بررسی کرده و برخی کاستی‌های نیازمند بازخوانی و اصلاح را یادآور شده است. روش مورد استفاده در این پژوهش، نقد درونی و بیرونی است. مهم‌ترین کاستی‌ها در بخش چیستی تربیت عبارت‌اند از: ابهام و اشکال در روش‌شناسی؛ ابهام و تداخل در مفاهیم کلیدی؛ و ابهام در مفهوم هویت؛ و در بخش چرایی تربیت، مهم‌ترین کاستی‌ها عبارت‌اند از: انتخاب عنوان‌های نامناسب؛ ابهام در هدف غایی؛ روشن نبودن هدف کلی؛ ضابطه‌مند نبودن بیان اهداف واسطی؛ بیان نشدن مستندها و ادلة اهداف واسطی؛ روشن نبودن رابطة اهداف میانی با هدف کلی؛ و عدم جامعیت اهداف میانی.

اهمیّت تربیت دینی برای دختران دبیرستانی، سبب شده است تا برنامه‌های بسیاری در این راستا از طریق خانواده‌ها تنظیم و اجرا شود؛ ولی در بسیاری از موارد به اهداف مدنظر خود نرسیده‌اند؛ لذا این پژوهش به بررسی و آسیب‌شناسی برنامه‌های یادشده پرداخته و با توجه به آموزه‌های امیرالمؤمنین، راهکارهایی را برای رفع این آسیب‌ها ارائه نموده است. در این تحقیق برای گردآوری داده‌ها از روش توصیفی از نوع پیمایشی استفاده شده است. ابزار پژوهش، پرسش‌نامه محقق ساخته‌ای است که روایی صوری و محتوایی آن توسط استاد راهنما و مشاور و چند تن از اساتید مجرب تأیید شده است. جامعه آماری این تحقیق، شامل کلیه دبیران دینی، عربی، مشاوران و مربیان پرورشی ناحیه چهار آموزش و پرورش اصفهان است که در سال تحصیلی90- 1389مشغول به کار بوده‌اند. بر اساس فرمول، حجم نمونه 85 نفر از آن‌ها به صورت تصادفی برای تکمیل پرسش‌نامه‌ها انتخاب شدند. در این پژوهش برای مشخص‌نمودن پایایی پرسش‌نامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است که 9/0محاسبه گردیده و تجزیه و تحلیل آن با استفاده از نرم‌افزار آماری spss-18 در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که آسیب ناشی از تمام عوامل آسیب‌زا در خانواده (فقر اعتقادی‌فرهنگی، وضعیت اقتصادی و فقر عاطفی) بالاتر از سطح متوسط است

عنوان این پژوهش نقش مادر در پیشگیری از بحران هویت دینی فرزندان با رویکرد تربیت عقلانی است. بحران هویت دینی را می‌توان یکی از چالش‌های عصر حاضر دانست که پیامدهایی چون دین‌گریزی، پوچ‌گرایی، شخصیت انفعالی، جامعه‌گریزی، تضادهای درونی و آینده‌هراسی را در افراد به دنبال دارد. از آن‌جا که مادر در امر تربیت دینی فرزندان نقش شگرفی دارد، در این پژوهش تلاش شده نقش مادر در پیشگیری از بحران هویت دینی فرزندان از طریق جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و با روش توصیفی‌-‌تحلیلی مورد بررسی قرار گیرد. راه حل پیشنهادی نگارنده براي حل اين معضل، پرورش عقلانیت در فرزندان است. نتیجه این که مادر با پرورش عقلانیت در هویت‌بخشی دینی به فرزندان، می‌تواند در سایه معرفت‌افزایی با بالابردن شناخت آنان از هستی، اصول عزت نفس، خودکنترلی و آزاداندیشی را در آن‌ها بنا کند تا ضمن کسب تجربه و عبرت‌آموزی در کنار مهارت نقادی و افزایش خلاقیت، بر اساس برنامه‌ای حساب شده و چشم‌اندازی جامع نسبت به آینده، شرایط حضوری سازنده در اجتماع را برای آنان فراهم نماید.

فهم عمیق آموزه‌های دینی، امری تصادفی نیست؛ بلکه اتّصالی عینی به حقیقت است که با خلّاقیت معنوی ارتباط ناگسستنی دارد. هر دو نکته‌ی یادشده، روشمند و دارای نظریه می‌باشد و با وهم و خیال و تلقین کاذب شکل نمی‌گیرد. خلّاقیت، ترکیبی از قدرت ابتکار، انعطاف‌پذیری در برابر نظریه‌ها، اندیشه‌ها، واقعیات و حقایق موجود در عالم است. معنویتی که در این نوشتار مراد و منظور است، نیل به حقیقت و راه یافتن به قدسیت و ملکوت عالم است و خلّاقیت معنوی، ابتکاری ذهنی است که از تصفیه‌ی باطن و در نتیجه تابش‌های اشراقی معنوی حاصل گردیده و فتح از ارتباط با عالم معنا و ملکوت عالم هستی است. فردی که به خلّاقیت معنوی نایل شده، دارای خصلت‌هایی همچون انگیزه‌مندی معنوی، داشتن بصیرت و روشن‌بینی و بهره‌مندی از قوّه‌ی قلبی و نیروی باطنی معنوی است، دارای ذهنی فعال، سرشار و پویا از معرفت به حقایق عالم هستی و ادراک حقیقت آن‌هاست. خلّاقیت معنوی جریانی روشمند است که با ساز‌و‌‌کاری متعالی حاصل می‌گردد. فضاسازی معنوی جهت نسل تشنه‌ی حقیقت در خانواده، محیط‌های آموزشی، دانشگاه‌ها و محیط‌های تفریحی و... پرسشگری منطبق بر خاطرات دانش‌طلبان و نوجویان، فرصت‌ها را جهت انتقال به معنا و اغتنام فرصت در مخیّله‌ی نوجویان و دانش‌طلبان می‌نهد و آنان را به داشتن علایق معنوی و اموری از این قبیل تشویق می‌کند. اگر این دو پدیده‌ی مبارک (خلّاقیت معنوی و عمقی شدن مفاهیم عالی دینی) در روان آدمی رخ دهد، چند نتیجه‌ی ارزشمند حاصل می‌گردد. رؤیت نشانه‌های درک حقیقت مطلق و وجدان باطنی آن‌ها و به کمال رسیدن در تحیّری قدسی از راه سیّالیّت ذهن؛ پدیده‌ی مبارک و ثمره‌ی شیرین دیگر آن است به‌گونه‌ای که فرد نایل شده به سیّالیّت ذهنی، کلمه‌ی خدا را ادراک کرده و از کلمات، به صاحب کلمه (خدا) می‌رسد و خود، تبدیل به کلمه الله می‌گردد. این‌ها همه سبب می‌گردند که فرد خلّاق معنوی، به بساطت و گسترش حیطه‌ی وجودی برسد و در توسّم (تعمیق همه جانبه) و تنافس (فرو رفتگی دائمی در یک حقیقت) برسد و به تربیتی نمادین، نه متداول و مرسوم مزّین گردد تا در نتیجه اعجاز هستی حاصل گردد که انسان برآمده از خاک و روح دمیده شده‌ی الهی در او، به الهی شدن و و ثمره‌ وجودی مبارک دست یابد.

مقوله‌ی تربیت از ابتدایی‌ترین و اساسی‌ترین نیازهای زندگی بشر است و بدون شک، مهمترین عامل شکل دهنده‌ی شخصیت، اندیشه، باور و اخلاق و رفتار آدمی است. انسان تنها در پرتو تربیت صحیح است که به عنوان موجودی هدفمند می‌تواند به آرمان‌های خود دست یابد و به سعادت مطلوب خویش برسد. تربیت به معنای واقعی می‌تواند تنها در اختیار پدران و مادران باشد؛ زیرا آن‌ها هستند که اولین بار دفتر ناگشوده‌ی فکر و ذهن کودک را باز می‌کنند و نخستین خطوط را در آن ترسیم می‌نمایند. رفتار آن‌ها هرچه باشد سرمشقی برای کودک است. او والدین را خواسته یا ناخواسته، الگوی بی‌بدیل زندگی می‌داند و همواره می‌کوشد رفتار خود را با افعال آن‌ها انطباق دهد. پدر و مادری که به تربیت فرزند خود علاقه مندند، باید بکوشند ابتدا خود فضایل اخلاقی را کسب کنند تا پرورش کودک در محیط خانه به نحو عملی صورت پذیرد. در امر خطیر پرورش مذهبی کودک، این مسأله صورت جدّی‌تری به خود می‌گیرد. از آنجا که کودک فطرتاً برای پذیرش تعلیمات مذهبی آمادگی دارد، پدر و مادر باید با دقّت و حوصله به این امر اقدام نمایند. برای این منظور به اطلاعات و دانش‌هایی نیاز دارند که اهم آن آشنایی با نحوه‌ تربیت دینی صحیح، شناخت احوال درونی و ذهنی کودک و چگونگی درک او از مفاهیم دینی است. با لحاظ این مسائل پدر و مادر می‌توانند در استحکام مبانی اعتقادی کودک بهترین راهنما باشند و در این راه نیاز به الگوهای مطمئن عملی دارند تا با تمسک به آن‌ها هم خود، هم فرزندانشان راه صحیح بندگی و سعادت را بپیمایند. فرامین قرآن و سیره‌ی عملی معصومین علیهم السلام به عنوان عالمان و مفسران وحی بهترین و مطمئن‌ترین منابع و الگوهای کاربردی در عرصه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی‌اند. این نوشتار تلاشی برای دستیابی به روش تربیت صحیح دینی و نیز بررسی نقش والدین در این امر بر اساس آموزه‌های قرآنی و روایی است.