جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«قاعدۀ الواحد» به‌مثابۀ اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمۀ بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن می‌داند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجب‌الوجود در تعارض است. ابن‌سینا و خواجه ‌نصیر در سنت مشاء، این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کرده‌اند؛ در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعدۀ الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با شیوۀ تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ابتدا به تبیین مفهوم الواحد می‌پردازد و سپس مهم‌ترین آرای مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد می‌کند و درنهایت بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید می‌ورزد. منشأ انکار الواحد بر اساس این پژوهش، نداشتن تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رأی مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّی‌محور و تلقی صدور به‌مثابه تجلی وجود بسیط‌الحقیقة، نظامی منسجم بنا می‌نهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم هم‌ساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبه‌ای از تعین حقیقت واحد است و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است.

این رساله به تحلیل امکان تکامل جسمانی و روحانی انسان در عالم برزخ و آثار اجتماعی مترتب بر این تکامل، با عنوان «تکامل اجتماعی»، به روش تحلیلی و توصیفی و رویکردی میان‌رشته‌ای پرداخته است. مسئله اصلی این بحث است که در صورت اثبات این تکامل بر اساس دیدگاه صدرالمتألهین، چه ارکانی از مبنا و اصول صدرایی قابل‌استنباط است؟ نقش این ارکان در تبیین علت، شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی مدنظر وی که از آن تعبیر به «حکمت متعالیه نبوی و ولایی» می‌شود، چیست؟ اهمیت و ضرورت بحث از دو جهت است: اولاً با تقریر صدرایی روشن می‌شود که استکمالات دنیوی سایه و ظلی از تکاملات حاکم بر عالم برزخ بوده و «ولایت»، حلقه اتصال این عالم‌ها، بر اساس قافله‌سالاری و رهبری «انسان کامل» می‌باشد و ترقی و تعالی حقیقی برای افراد و جوامع بشری فقط از این رهگذر امکان‌پذیر است. ثانیاً شناخت بسیاری از مسائل فردی و اجتماعی من‌جمله معیار شقاوت و سعادت حقیقی، آزادی‌های فردی و اجتماعی، حقوق شهروندی و... متوقف بر تبیین علت، شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی انسان است که این امر می‌تواند از نحوه نگرش بر تکامل برزخی انسان، قابل‌استفاده و استدلال باشد. مهم‌ترین نوآوری در تبیین اصول چهارگانه مبتکرانه عقلانی صدرایی در «فاعلیت نفس ناطقه»، «جایگاه نفس ناطقه»، «کمالات و سلطنت قوه خیال در برزخ» و «نورانیت و بساطت نفس ناطقه»، در حل امکان تکامل برزخی و انبعاث ارکانی از این اصول با عنوان «انسان کامل» و «ولایت» می‌باشد. ضمن آنکه با همین رهیافت و ارتقای حکمت متعالیه صدرایی به «حکمت متعالیه نبوی و ولایی»، علت و شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی مدنظر وی نیز نمایان می‌شود. یافته این رساله بدین قرار است که بر اساس مبنای جدید و ارکان ملاصدرا، کمال‌یابی و ارتقای وجودی در برزخ و فردی و اجتماعی در دنیا، حاصل ظهور و تجلی لحظه‌به‌لحظه نفس ناطقه، با سرمایه وجودی که انسان به میزان تحقق ولایت انسان کامل در خود از علم و عمل ایجاد کرده است، می‌باشد. نتیجه آنکه نوع بشر و اجتماعات انسانی، با تمسک به ولایت انسان کامل و علم و عمل به اقتضای آن، تولدی دوباره یافته و به استکمالات حقیقی و سرمنزل مقصود در دنیا و برزخ رهنمون می‌شوند.

این رساله به بررسی و تحلیل عصمت انبیاء در قرآن و عهدین با رویکرد کلامی شیعه می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، اثبات این نکته است که عصمت نه تنها مختص به یک پیامبرخاص نیست، بلکه تمامی پیامبران از این ویژگی برخوردارند. این پژوهش به بررسی دلایل قرآنی و استدلال‌های متکلمین شیعه در حمایت از عصمت تمامی انبیاء الهی می پردازد وهمچنین به نظرات یهود درباره عصمت انبیاء پرداخته و انتقادهای موجود در متون عهدین را، از دیدگاه قرآن ومتکلمین شیعه مورد بررسی قرار می دهد، سپس به دیدگاه مسیحیت دراین زمینه پرداخته و پاسخ‌های قرآن وهمچنین کلامی شیعه، به انتقادات عهدین را بیان می کند. روش تحقیق شامل توصیفی-تحلیلی-تطبیقی- انتقادی است که به شناسایی نقاط قوت و ضعف استدلال‌های موجود در متون دینی می‌انجامد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که باور به عصمت تمام انبیاءالهی در قرآن و پاسخ‌های کلامی شیعه به انتقادات، اعتبار این ویژگی را تقویت می‌کند. نتیجه‌ اینکه، دریافت عصمت انبیاء الهی در قرآن، فهم بهتری از نقش هدایتی انبیاء را در رهبری نظری و عملی بشر ارائه می دهد این در حالی است که عدم پذیرش عصمت انبیاء الهی در عهدین، نقش هدایتی آنان را در دین پذیری مردم کم رنگ می کند.

فطرت، یکی از کلیدواژه های مهم برای ورود به ساحت انسان شناسی است که در آموزه های دینی و علوم گوناگون همچون منطق، فلسفه، کلام و عرفان مورد بررسی قرار می گیرد. پژوهش حاضر، به بازشناسی کارکردهای فطرت در حوزه معرفت شناسی، ارزش شناختی و روان شناختی بر اساس نظام فکری حکیم شاه آبادی، جان کالوین و گوستاو یونگ می پردازد. هدف این تحقیق بازیابی دیدگاه این سه اندیشمند در مورد کارکردهای معرفتی، ارزش شناختی و روان شناختی و مقایسه تطبیقی آنهاست. روش پژوهش حاضر استنادی، توصیفی، تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. یافته های پژوهش در وجوه اشتراک؛ شهودی و درونی بودن معرفت فطری، هدایتگری معرفت فطری، تأثیر گناه بر معرفت فطری، تفکیک میان طبیعت و فطرت و خلقت انسان به صورت پروردگار و در وجوه افتراق؛ اختلاف نظر در ماهیت انسان، سبک نظریه پردازی و جبر و اختیار بود. با رویکرد تطبیقی روشن گردید، نظریه پردازی حکیم شاه آبادی در حوزه کارکردهای فوق، به دلیل گستره، ثُبات، عمقِ معرفتی و استدلالِ نظریه بر نظرات جان کالوین و گوستاو یونگ برتری داشته و دارای غنای علمی و آثار عملی ملموس‌تری می باشد.

وحی، اساسِ شکل‌گیری کتب مقدس (از جمله قرآن و عهدین) و مبنای ساختار ادیان الهی است. برخی روشنفکران معاصر، در تکاپوی یافتن پاسخ برای چالش‌های دین پژوهی و دینداری در مواجهه با دستاوردهای جدید بشری، با رویکرد معرفت‌شناسی و هرمنوتیکی به بررسی ماهیت وحی قرآن و نسبت آن با خدا و پیامبر (ص) پرداخته‌اند. از جمله آخرین نظریه آنان در مورد، رؤیانگاری وحی است. هدف پژوهش حاضر این است که با بررسی شواهد موجود در عهدین نشان دهدکه ارتباط وحیانی پیامبران، از نوع خواب و رؤیا نبوده است؛ زیرا در عهدین شواهد متعددی، متعارض با مبناها و لوازم این نظریه یافت می‌شود. پژوهش حاضر در گردآوری مطالب، ازمنابع کتابخانه‌ای و در تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها، از روش توصیفی-تحلیلی آمیخته با شیوه تطبیق انتقادی بهره گرفته است. یافته اینکه بر اساس این نظریه، وحی، خواب و رؤیا است و قرآن حکایت رؤیاهای رسولانه است و این کتاب معبّر می­خواهد و نه مفسر، و آنان که در تفسیر کوشیده­اند، کار بیهوده کرده­اند. لازمه چنین ادعایی این است که نه فقط قرآن، بلکه تورات و انجیل هم رؤیاهای رسولانۀ موسی و عیسی (ع) است و وحی تمام انبیاء نیز نوعی تأثیرپذیری از رؤیاهای آنان است. نتیجه آن است که رؤیاانگاری وحی، با قدر متیقن از تعریف و ماهیت وحی بر اساس فرازهای انجیل و تورات، مخالفت جدی دارد. بر اساس عهد عتیق ویژگی اصلی پیامبران دریافت وحی است و وحی سرشت زبانی دارد. لازم به ذکر است، بحث از اعتبار یا اصالت انجیل و تورات فعلی، در مدعای پژوهش مدخلیتی ندارد، زیرا وجود شواهدی در عهدین که خواب و رؤیا نبودن ارتباط انبیا با مبدأ غیب را اثبات کند، برای رد رؤیاانگاری وحی کافی است.

اثبات نفس می‌تواند تاثیر مهمی در اثبات جهان آخرت داشته باشد. در این راستا، ‌این پایان نامه ابتدا به مهم‌ترین ادله اثبات نفس می‌پردازد. عناوین مهم‌ترین ادله‌ای که در این پایان نامه بررسی می‌شوند، عبارتند از: 1- تقسیم ناپذیری جسم، 2- وجود مفاهیم فاقد عوارض مشخص مثل مکان و زمان معین و وضع خاص 3-نفوس انسانی و توانایی داشتن افعال نامتناهی 4-بی نیازی نفس به صورت ذاتی از ماده 5- منطبع نبودن نفس ناطقه در جسم 6- دچار ضعف نشدن قوای عاقله 7- متکی بودن نفس ناطقه به ذات خود 8- نامیرایی نفس 9-قوای ادراکی به عنوان ابزار نفس 10-استقلال نفس در بازیابی کمالات خویش 11- نفس محل متقابلات 12-انسان معلق در هوا 13-استدلال زامبی. این براهین عموما از متفکرینی چون ملاصدرا و ابن سینا و سهروردی اقتباس شده است که به نحو عقلانی، نفس مجرد را به صورت موجودی مستقل و تهی از ماده جسمانی به اثبات رسانده‌اند. در مقابل ، فیلسوفان فیزیکالیست معاصر غربی استدلال های گوناگونی برای عدم وجود نفس مجرد بیان نموده‌اند که مهمترین آن‌ها عبارتند از: ضعف دوگانگی در جوهر ، ذهن داشتن همه یا هیچ ، عدم کارکرد مغز ، مشکل شمارش نفوس ، مشکل جفت شدن در علیت فیزیکی ، استدلال شاهزاده الیزابت ، ایرادهای مفهومی بر همکنش دوگانگی ، مشکل جفت شدن در علیت ذهن . در این نوشتار تلاش شده با استفاده از نظریه های خود فیلسوفان معاصر غربی، پاسخ های مستدل به نظریه های فیزیکالیستی ارائه شود که این پاسخ‌ها بر اساس اموری مانند تشخص فرد ، بحث های روش شناختی ، واسطه گری مغز و اصالت نفس ، وجود علم ، معنا و حیث التفاتی ،کیفیات ذهنی و آگاهی می باشد . با اثبات نفس و نقد دیدگاه فیلسوفان فیزیکالیست معاصر غرب، نقش اثبات نفس در اثبات جهان آخرت روشن می‌شود. در این رابطه برخی معتقدند با اثبات وجود نفس مجرد و جاودانگی آن ، احتمال وجود جهان آخرت بسیار تقویت می شود زیرا با از بین رفتن بدن ، نفس باقی می ماند و وجود نفس، وجود جهان آخرت را بسیار محتمل می کند. برخی دیگر نیز معتقدند صرف وجود نفس، دلیل قطعی بر جاودانگی نفس است، زیرا امکان نابودی نفس مجرد وجود ندارد. در این پایان نامه، ضمن بررسی این دیدگاه، نقش موثر اثبات نفس در راستای اثبات جهان آخرت تبیین می‌شود.

آزادی انسان در عرصه‌های مختلف زندگی، به ویژه در زمینه اندیشه ورزی یکی مسائل مهمی است که بین اسلام و لیبرالیسم به عنوان دو مکتب فکری، مورد بحث و گفت و گو می‌باشد. این دو مکتب فکری در زمینه ی آزاد اندیشی دارای یک سری مبانی فکری می‌باشند و هر یک متناسب با مبانی خود اصولی را طراحی نموده‌اند. بررسی تطبیقی مبانی و اصول آزاد اندیشی بین اسلام و لیبرالیسم و استخراج نقاط اشتراک و افتراق این دو مکتب در زمینه آزاد اندیشی، می‌تواند در تبیین و فهم اندیشه های این دو مکتب به پژوهشگران کمک کند و بیانگر نقاط ضعف و قوت این دو مکتب در زمینه آزاد اندیشی باشد. آنچه در این نوشتار دنبال می‌شود در مرحله اول تبیین مبانی و اصول آزاد اندیشی در دو مکتب اسلام و لیبرالیسم و در مرحله دوم استخراج نقاط اشتراک و افتراق مبانی و اصول مذکور می‌باشد. روش تحقیق در این رساله تحلیلی - تطبیقی می‌باشد. در فصل اول رساله به بیان کلیات و تعاریف پرداخته می‌شود و در فصل دوم مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام به طور مفصل به بحث گذاشته می‌شود و در فصل سوم مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر لیبرالیسم مورد بررسی و تبیین قرار می‌گیرد. در فصل چهارم رساله به بررسی تطبیقی مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام و لیبرالیسم پرداخته و نقاط اشتراک و افتراق آن استخراج می‌شود. توجه به قابلیتهای انسانی از قبیل قدرت اندیشه و تعقل، آزادی، احترام به اندیشه‌های دیگران، علم گرائی و کمال گرائی در اندیشه به عنوان مبانی و اصول مشترک بین اسلام و لیبرالیسم می‌باشند و از طرفی خدا محوری در اسلام و انسان محوری در لیبرالیسم به عنوان مهمترین وجه ممیزه مبانی فکری این دو مکتب می‌باشد. همچنین تفاوت در نوع نگاه به وحی و احتیاج بشر به وحی، میزان دست یابی به حقیقت، گستره دست یابی عقل و اندیشه بشری به نیازهای فکری بشر، تساوی اعتقادات و اندیشه‌های مختلف، میزان آزادی بشر در انتخاب اندیشه و عقیده از جمله نقاط افتراق بین اسلام و لیبرالیسم در زمینه آزاد اندیشی می‌باشد.

;یکی از اعتقادات مشترک در میان شیعیان به عنوان یکی از مذاهب اسلامی ومسیحیان کاتولیک به عنوان اکثریت غالب از مسیحیت ،مسئله نجات از طریق شفاعت است . که در مکتب تشیع به عنوان آموزه ای قرآنی از همان ابتدا مورد توجه ویژه مسلمانان بوده است ولی در دنیای مسیحیت با ظهور پولوس وبه عنوان یکی از اندیشه های او مطرح گردید . مسئله شفاعت اگرچه در هر دومکتب پذیرفته شده است اماجزئیات این مسئله در بین شیعیان ومسیحیت کاتولیک تفاوتها وشباهتهایی دارد که بیان همین تفاوت ها وشباهتها سوالی است که این تحقیق در صدد پاسخ گویی به آن می باشد. اگر چه دعای مسیح وطلب بخشش برای پیروان خود در بازگشت ،از مصادیق شفاعت در مذهب کاتولیک محسوب می شود ولی بخش اصلی اعتقاد به شفاعت در مسیحیت کاتولیک بر مبنای اعتقاد به گناه نخستین ودر ماجرای مرگ مسیح بر صلیب وفدا شدن او معنا و ظهور پیدا می کند. مسئله ،فدا وشفاعت گری عیسی در مسيحيت تا بدان جا اهمیت دارد که پاره اى از مباحث مهم الاهياتى نظير آموزه گناه نخستين ، تثليث ، تجسد و مرگ مسيح بر صليب ، بر پايه اين اعتقاد شكل و معنا مى يابد. جایگاه دیگر شفاعت در نزد مسیحیت کاتولیک ،شفاعت عیسی (ع)،مقدسان ومریم در بازگشت عیسی ورستاخیز اوست، با این بیان شفاعت عیسی از نظر کاتولیک ها دو مرحله دارد بخش عمده آن در دنیا و به خاطر عمل فدیه وار مسیح محقق می شود وبخش دیگر آن در برزخ ودر رستاخیزمسیح وبا دعای او ومقدسان صورت خواهد گرفت ومهمترین شرط بهرمندی از شفاعت مسیح در هر دو نشئه ایمان به اوست . مسلمانان خصوصاً شیعیان، نیز به واقعیت شفاعت و رستگارى ابدی توجه ویژه ای دارند . ولی درتشیع برخلاف مسیحیت گناه ذاتی انسان برای بهرمندی از شفاعت جایگاهی ندارد، به عقیده شیعیان انسانها بر فطرت پاک آفریده شده اند و رفتار گناه آلود بعدی، آنها را از مرز عصمت خارج می نماید وشفاعت دراسلام به عنوان عاملی بازدارنده ودر عین حال امید بخش برای گناهکاران محسوب می شود. و برای استفاده ازامتیاز شفاعت شرایط وضوابطی وجود دارد .بنابراین شفاعت شیعی باشفاعت کاتولیکی از حیث ماهیت،شیوه،زمان ومکان وقوع،ارکان ومسائل وابسته تفاوتهای اساسی دارندو همین مسئله سبب ایجاد دو دیدگاه غیر هم سوگردیده است این پایان نامه با روش توصیفی وتحلیلی به بررسی تطبیقی شفاعت در تشیع ومسیحیت کاتولیک پرداخته است.

رقابت سیاسی از مسائل اولیه سیاست و از مهمترین شاخصه های مشارکت سیاسی دارای ارزشی متعلق به دوران مدرن است که در پی کثرت گرایی سیاسی و تسهیل دخالت مردم در امور سیاسی مورد پذیرش و عمل قرار گرفته است.در این رساله تلاش شده است تا مبانی و اصول رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم را با توجه به آراء امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، مورد بررسی قرار گیرد و این مسئله را دنبال کرده است که «با توجه به دیدگاه امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم دارای چه مبانی و اصولی می باشد؟.»هدف این رساله در مرحله نخست بررسی و تطبیق مبانی و اصول رقابت سیاسی از دیدگاه امام خمینی و رابرت آلن دال است و در مرحله بعد تبیین دیدگاه اسلام در این خصوص می باشد.برای رساله حاضر روش استنادی-کتابخانه ای با شیوه تطبیقی- مقایسه ای مبتنی بر توصیف و تحلیل متن یا به تعبیر موریس دوروژه «روش کلاسیک» برگزیده شده که شیوه ای درون متنی است و بر اساس چارچوبهای معرفتی پدید آور متن تحقق می یابد.نتایج به دست آمده حکایتگر آن است که علی رغم وجود اشتراکات ظاهری در مصادیق و شیوه ها، تفاوت اساسی در مبانی و اصول رقابت سیاسی بین دو دیدگاه وجود دارد و ریشه این تفاوت ها نیز به جهان بینی، انسان شناختی و جامعه شناختی دو دیدگاه برمی گردد.در نهایت نظریه لیبرالیسم مورد پذیرش اسلام نمی باشد و رأی اسلام در این خصوص«جهاد سیاسی» است که بر اساس تمامی شرایط مجاهدت در عرصه سیاسی شکل می پذیرد.

از نظر اسلام، يکي از عوامل مهم در حيات طيبه و عزّت و سعادت جامعه اسلامي در گرو شناخت فريضه «تولّي و تبرّي» و التزام به آن است. بر این اساس این نکته اهمیت پیدا می کند که مصادیق تولی و تبری در آیات و روایات کدامند و نقش تولی و تبری در عزت جامعه و نیز نقش تولی و تبری در سلامت جامعه از منظر قرآن و روایات چیست. در آيات قرآن کريم، روايات و سيره پيشوايان معصوم(عليهم السلام) بر اهميت و مصاديق «تولّي و تبرّي» از جمله تولّي به خداوند متعال، اهل بيت عصمت و طهارت و دوستان و پيروان آنان و نيز تبرّي نسبت به کفّار، منافقان، مشرکان و دشمنان خدا و رسول(صلي الله عليه وآله) و اهل بيت(عليهم السلام)، تأکيد شده است و از جانب ديگر همزيستي مسالمت آميز با غير مسلمانان و پيروان ساير مذاهب مورد سفارش قرآن و اهل¬بيت(عليهم السلام) است. براساس قرآن کریم و روایات عزت از آن خداوند متعال و رسولان و مؤمنین بوده و اطاعت و تولی نسبت به آنها و تبری از دشمنان آنها و عدم پذیرش سلطه دشمنان و بیگانگان ، موجب عزت جامعه اسلامی خواهد شد.مرزبندي هاي سياسي و اعتقادي و اجتماعي در عين احترام به پيروان ساير مذاهب و غير مسلمانان به نوعي سبب رشد و استقلال سياسي و اجتماعي و سلامّت جامعه اسلامي است.اين تحقيق با روش توصيفي و تحليلي ضمن بیان مصادیق تولی و تبری در صدد بيان جايگاه مسئله «تولّي و تبرّي» در نگرش قرآن و اهل بيت(عليهم السلام) و تاثیر و نقش آن دو بر استقلال و ترقی و عزّت مسلمين و جامعه اسلامي است. در اين نوشتار با بررسي آيات و روايات و سيره عملي اهل بيت(عليهم السلام) معلوم گرديد که رعايت اصل تولّي و تبرّي، افزون بر تأمين عزّت و سلامّت جامعه اسلامي، سبب بيمه شدن جامعه اسلامي از نفوذ فرهنگي و اجتماعي بيگانگان مي گردد.