جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

حدیث به عنوان دومین منبع فهم دین پس از قرآن، اهمیت ویژه‌ای در شناخت معارف اسلامی دارد. در این میان، حدیث متواتر به دلیل حجیت مطلق و علم‌آوری قطعی، جایگاه برجسته‌ای در مباحثات کلامی دارد. از طرفی در گفتگوهای کلامی بهره‌وری از قواعد مشترک و متقن از ارکان اساسی اثبات مدعا به شمار می‌آید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی روش‌های متکلمان امامیه در اثبات تواتر احادیث امامت می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که متکلمان امامیه از پنج روش اصلی برای اثبات تواتر بهره جسته‌اند: تواتر مبنایی (مبتنی بر اصول علوم حدیث)، تواتر طریقی (بر اساس آثار تألیفی در جمع طرق حدیث)، تواتر اقراری (از طریق پذیرش مخالفان)، تواتر معیاری (با تعیین معیارهای خاص)، و تواتر اشتراکی (با گردآوری طرق حدیث از منابع مختلف اسلامی یا بین‌مذهبی). این روش‌ها مسیری متقن و کارآمد برای بهره‌مندی و احتجاج در گفتگوهای کلامی پیرامون مسئله امامت فراهم می‌آورند که می‌تواند در پیشبرد نوآوری در عرصه‌های کلامی بسیار مؤثر باشد.

پیروان ادیان الهی به وجود منجی‌ای اعتقاد دارند که به گسترش عدل در سرتاسر جهان می‌پردازد. در میان شیعیان، مهدویت دارای جایگاهی سترگ است و هموست که حکومت الهی را در سرتاسر گیتی برپا خواهد کرد. این مقام سبب شد تا عده‌ای از عصر حضور ائمه تا کنون با مقاصد گوناگون برای رسیدن به این جایگاه تلاش کنند. این پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی به دنبال آن است تا مدعیان دروغین عصر حضور و حاضر را معرفی کرده و راهکارهای امامان برای بازشناسی مدعیان را با تکیه بر سلاح‌های نبوی معرفی نماید. فرقه‌هایی چون کیسانیه، زیدیه، باقریه، ناووسیه، واقفیه، بابیه و همبوشیه از جملۀ فرقه‌های عصر حضور و حاضرند که افرادی را به‌عنوان مهدیان آخرالزمان در باور خویش گنجانده‌اند. اهل‌بیت (ع) بنابر نقش هدایتگری‌شان، برای پیشگیری و مقابله، به معرفی پاره‌ای از معیارها با تکیه بر سلاح نبوی پرداخته‌اند که بر پایۀ آن می‌توان مدعیان دروغین مهدویت را بازشناسی کرد. این معیارها عبارت‏اند از: (1) استواری زرۀ نبوی تنها بر قامت امام مهدی (ع)؛ (2) سلاح، میراث اختصاصی ائمه؛ (3) مطالبه‌گری نشانه‌ها و اسامی سلاح‌ها از مدعیان؛ (4) همانندی مُلک و تابوت در بنی‌اسرائیل با سلاح و امامت در اسلام؛ (5) قرار نگرفتن مدعیان در سیر انتقال سلاح؛ (6) سلاح نبوی مایۀ قدرت‌افزایی و اعجاز.

از مهم‌ترین و درازدامن‌ترین مباحث در اسلام، بحث امامت است. امامت در میان مسلمانان جایگاه سترگی دارد تا جایی که بر اساس روایات فریقین عدم شناخت امام منجر به مرگ جاهلی می‌شود. امّا چگونگی شناخت امام همواره دغدغه‌ای برای اهل اسلام به شمار می‌رفته است. از جمله نشانه‌هایی که برای بازشناسی امام حق در تراث امامیه تبیین شده است، صاحب سلاح نبوی بودن است. از سوی دیگر، برخی از مدّعیان در پی آن بودند که خود را صاحب سلاح نبوی معرّفی کرده و از رهاورد آن، بتوانند ادّعای امامت خویش را ثابت کنند. این تحقیق به دنبال آن است تا با روش توصیفی-تحلیلی، سلاح‌های موروثی را گونه‌شناسی کرده و روش‌های اهل‌بیت را در نشانه‌یابی امام به وسیلهٔ آن متذکّر شود. بر پایهٔ این تحقیق، پیامبر‌اکرم سلاح‌های خویش از جمله شمشیرها، زره‌ها، پرچم‌ها، کلاه، کلاه‌خود، عمامه و چوب‌دستی را به امیر مؤمنان به‌عنوان جانشین خویش اهدا کردند. این ودایع به یک‌یک ائمه ارث رسید. ائمه نیز در مواضع گوناگونی با محوریّت این سلاح‌ها به نشانه‌یابی امام پرداختند. این روش‌ها عبارتند از روش‌های گفتاری مشتمل بر روش تبیینی و تشبیهی و روش‌های رفتاری مشتمل بر واگذاری سلاح و احتجاج به سلاح.