جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب در بررسی دقیق و همه‌جانبه حقایق مرگ و حوادث پس از آن در عالم برزخ، با تکیه بر متون دینی اسلامی، به‌ویژه احادیث و روایات است.

شناخت نظم‌یافتۀ روش‌های تفسیری معصومان (ع) در تفسیر آیات زمین‌شناسی و مساعی آنان در فرایند فهم آیات قرآن و رسیدن به مراد خداوند از طریق تبیین علمی، می‌تواند روش‌هایی کارآمد در استنطاق قرآن در این‌گونه آیات باشد.اهل بیت (ع) و صحابه در تفسیر آیات علمی قرآن غالباً سه رویۀ تبیین لغوی، تفسیر مفهومی و استناد به قرآن را پیش گرفته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند؛ البته تفسیر مفهومی فراوانی بیشتری را دارا بوده و تبیین لغوی بیشتر به معناشناسی واژگان اختصاص یافته است، ایشان ضمن توجه به آیات دیگر قرآن و استدلال عقلی خود به تبیین قرآن پرداخته و به آیات آفاقی و انفسی آن مانند؛ فرورانش، عدم معدومیت ماده، و موارد دیگر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ اشاراتی داشتند. آنچه این نوشتار به آن پرداخته، دستیابی به نحوۀ مطالعه و رفتار ائمه طاهرین (ع) دربارۀ آیات زمین‌شناسی قرآن کریم است که با روش تحلیل محتوایی و گردآوری کتابخانه‌ای روایات را مورد واکاوی قرار داده و با سنجش آیات زمین‌شناسی و روایات علمی و علوم طبیعی به این نتیجه رسیده که معصومان (ع) نه تنها به علم روز زمان خود توجه داشتند؛ بلکه به بیان مواردی پرداختند که اندیشمندان آن زمان از آن آگاهی نداشته و قرن‌ها بعد توسط دانشمندان کشف گردیده است. آنان برای رساندن مفهوم آیات علمی از طرق مختلفی مانند، توضیح معنایی، تصویرسازی و بیان علت ، تأویل مفهومی و غیره بهره جسته‌اند

فضل بن حسن طبرسی امامی، معاصر جارالله زمخشری معتزلی است . آن‌دو از اندیشمندان در حوزه تفسیر و علوم قرآن کریم محسوب می‌شوند. هر دو در معجزه بودنِ ظواهر و الفاظِ قرآن با استناد به ادله مختلف و از جمله ساختار و نظام هماهنگ قرآن، بلاغت و فصاحت آیات آن با بهره گیری از تحدی، تشابه فکری دارند. این امر که از مجموعه دلائل اعجاز قرآن محسوب می‌شود، بر پنج آیه استوار است که ترتیب نزولش آنها محل تضارب آراءِ مفسران شده است. به نظر می‌رسد زمخشری و هم‌نظران وی ترتیب پیشنهادیِ نزولِ سوره‌ها را بدون توجه به مستندات تاریخی و با استناد به آراء شاذ مثل فهرست ابن ندیم، عدم تصریح به جایگاه سوره طور و همچنین نپرداختن به مفهوم کلید واژه‌ی مهمِ "بحدیثٍ مثله"،رعایت نکرده‌اند. بنابراین در نگاهی تحلیلی می‌توان دیدگاهی را که طبرسی در ترتیب آیات تحدی ابراز نموده همنواتر با مستندات موجود دانست وی به هدفِ اصلیِ آیاتِ تحدی که اثباتِ اعجاز قرآن و برتریِ آن نسبت به منظومه‌ی کلام عرب است، توجه نموده و خود را بمنظورِ دست‌یابی به سیری که منطقی و عقلایی به تکلّف نیفکنده و نظری تحمیلی ابراز ننموده است. طبرسی رازِ اختلاف در متعلقِ آیات تحدی را شرائط و اقتضائات زمانه در پاسخ‌ به عنادِ مدعیان دانسته و حکمتِ نزولِ آیاتِ تحدی را ادعای غیر الهی بودنِ آیات از سویِ منکران معرفی نموده‌است.

مرگ به عنوان یکی از حقایق گریزناپذیر زندگی بشر، همواره ذهن انسان را به خود مشغول داشته است. در نگاه قرآن و روایات، «مرگ‌اندیشی» نه پدیده‌ای منفی و ترس‌آور، بلکه حقیقتی تربیت‌بخش و بیدارگر است که می‌تواند مسیر رشد و تعالی انسان را روشن سازد. پژوهش حاضر با عنوان «مرگ‌اندیشی و تأثیرات آن بر تربیت دینی با تکیه بر آیات و روایات»، با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع اصیل اسلامی، به بررسی ابعاد ایمانی، اخلاقی و تربیتی اندیشه مرگ می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، تبیین نقش مرگ‌اندیشی در تقویت ایمان، تهذیب نفس، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شکل‌گیری سبک زندگی معنوی است. یافته‌های نظری تحقیق نشان می‌دهد که یاد مرگ، انسان را نسبت به هدف زندگی آگاه‌تر ساخته، از غفلت و دنیاگرایی بازمی‌دارد و زمینه‌ساز تقویت تقوا، اصلاح رفتار و ارتقای ایمان فردی و اجتماعی می‌گردد. این پژوهش همچنین می‌کوشد با استخراج آموزه‌های تربیتی از آیات و احادیث، راهکارهایی عملی برای نهادینه‌سازی مرگ‌اندیشی در نظام تربیت دینی جامعه ارائه دهد.

قرآن کریم کتاب دینی ماست، معانی و مفاهیم آن در طول چهارده قرن از جهات مختلف در حیات فردی و اجتماعی ما تأثیر پنهان و آشکار داشته است، چنانکه امروزه نمی توان جنبه ای از جنبه های گوناگون زندگی مسلمانان را یاد کرد که قرآن مجید و معانی والای آن، به نحوی مستقیم یا غیر مستقیم در آن تأثیر نگذاشته باشد و هر کس در این باره تأملی شایسته کرده باشد و عناد نورزد به درستی تأثیر قرآن در زندگی خویش اقرار می دهد. یکی از بارزترین موارد این تأثیر، سروده های شاعران و نوشته های نویسندگان است. شاعرانی چون رودکی، فردوسی، ناصرخسرو، خاتونی، سنائی، عطار، مولوی، سعدی، حافظ، جامی و صدها شاعر دیگر و آثار غزالی، عنصرالمعالی زیاری، نصرالله منشی و بسیاری دیگر تأثیر فراوانی از قرآن گرفته اند که بدون فهم آن و تأمل در احادیث درکشان ممکن نیست.

پس از شهادت امام جعفر صادق (ع)، جامعه شیعه با انشعابات مختلفی مانند زیدیه، غلات، اسماعیلیه، مواجه بود که اینگونه انشعاب ها می توانست آسیب های مهمی به جامعه شیعی وارد نماید. امام کاظم (ع) در این دوران حساس، تلاش کردند با روش های منطقی و عقلانی و گاه نیز با برخورد های قاطع، این فرقه ها و انحرافات ناشی از آنها را مهار کرده و وحدت و اصالت تشیع را حفظ کنند. این نوشتار به بررسی روش های امام کاظم (ع) در مقابله با فرقه های انحرافی درون شیعه پرداخته و نقش ایشان در حفظ وحدت و اصالت تشیع را روشن می کند. روش های جمع آوری اطلاعات در این نوشتار شامل استفاده از منابع کتابخانه ای، بررسی و تحلیل متون تاریخی و دینی، و ارجاع به روایات و احادیث امامان معصوم (ع)، برای استخراج رویکردهای امام کاظم (ع) است. امام کاظم (ع) با رویکردهای منطقی، عقلانی و قاطعانه توانست با فرقه های انحرافی مانند زیدیه، غلات و اسماعیلیه مقابله کند و این اقدامات به حفظ وحدت وجلوگیری از پراکندگی در میان شیعیان انجامید. همچنین امام کاظم (ع) با ترویج دانش و فرهنگ، اصالت و اصول تشیع را تقویت کرد و از تضعیف مذهب جلوگیری نمود.

یکی از آموزه‌های اسلام «تبری» یعنی دشمنی با دشمنان خدا و اهل باطل است که به‌عنوان رکن اساسی ایمان، هویت دینی مسلمانان را شکل می‌دهد و در منظومه اعتقادی اسلام از جایگاهی ویژه برخوردار است. از سوی دیگر در اسلام بر «مدارا» به معنای تحمل و احترام به عقاید گوناگون و انعطاف‌پذیری در تعامل با دیگران تأکید شده است. هرگونه سوءبرداشت از این مفاهیم به‌ویژه در جوامعی که از تکثر فرهنگی، دینی و قومی برخوردار هستند می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری را در بر داشته باشد. ازجمله‌ی این مشکلات می‌توان به خشونت‌های اجتماعی و همچنین مخدوش شدن انسجام اجتماعی اشاره کرد. در چنین موقعیتی چگونه می‌توان با حفظ آموزه‌ «تبری» به‌گونه‌ای عمل کرد که عقاید مخالفان را تاب آورد؟ قرآن و روایات چه راهکار‌هایی برای ایجاد تعادل میان این مفاهیم در جوامع چند فرهنگی ارائه می‌دهند؟ این پژوهش به روش تحلیلی _ توصیفی و مبتنی بر روش تحلیلِ محتوای آیات و روایات در پی پاسخ به همین سؤالات است. دستاورد این پژوهش نشان می‌دهد در آموزه‌های قرآنی و روایی راهکارهای کاربردیِ مناسبی، برای برقراری این توازن وجود دارد. به نظر می‌رسد شناخت صحیحِ این مفاهیم به همراه تبیین جایگاه و رابطه و محدوده هر یک، بشردوستی، جدال احسن، احترام به عقاید دشمنان، پذیرش تنوع و اختلاف، رعایت حقوق دیگران و... ازجمله راهکارهای مؤثر در ایجاد وحدت اجتماعی باشد.

بی شک پوشاندن حق در هر مکتبی مشروع نیست چرا که تعدی به حقوق افراد و جامعه تلقی می شود و تمام مکاتب الهی و آیین های غیر ابراهیمی آن را ضد ارزش خوانده و منکوب نموده اند. دین اسلام و بالتبع قرآن کریم که برگرفته از آخرین دستورات الهی است از این مهم مستثنی نبوده و تبعات گسترده‌ی دنیوی و اخروی را برای کفر بیان کرده است. آنچه محقق در پی آن است بررسی این مهم با بهره گیری از اسناد کتابخانه ای و تحلیل داده های مربوطه خواهد بود. نگارنده با غور و غواصی در اقیانوس بیکران آیات و روایات و با تاسی از آنها؛ تبعات کفر در دنیا :(محرومیت کافران از هم صحبتی با خداوند، ناراحتی های روحی و روانی، نا امیدی از رحمت الهی، پذیرش ولایت طاغوت و شیطان، حق پنداری باطل) و در آخرت (دوری از بهشت و محرومیت از نعمات بهشتی، دوری از رضوان و خشنودی الهی، ورود به جهنم، حسرت ابدی از دست دادن نعمت های الهی، پشیمانی مطلق) را مورد واکاوی قرار داده و برای هر کدام از این عناوین منتخب آیات، روایات و احادیث همسان با تفاسیر مربوطه همراه با نتیجه گیری مختصر بیان کرده است. نتیجه حاصله این پژوهش درس وعبرت گرفتن از سرنوشت کافران وجلوگیری از هدررفت عمر مومنین و گستردگی این تبعات به جهت نامطلوب بودن تعدی به حقوق دیگران تحت عنوان (حق الناس) است. این مهم ما را به این نکته رهنمون می‌سازد که اسلام دین آرامش بشر در دنیا و آخرت به خاطر ممنوعیت ظلم به غیر است.

مسئله مهدویت یکی از مهم‌ترین مباحث اعتقادی در اسلام است که در قرآن و روایات به آن اشاره شده است. در تفاسیر شیعه و سنی، برخی از آیات قرآن به مسئله امام مهدی(عجل‌الله تعالی فرجه الشریف) مرتبط دانسته شده‌اند. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، پنج آیه منتخب را در تفاسیر شیعه و اهل سنت بررسی کرده و به مقایسه دیدگاه‌های مختلف پرداخته است. پرسش اصلی تحقیق این است که تفاوت نگاه تفاسیر شیعه و سنی نسبت به آیات مهدویت چیست؟ همچنین، وجوه اشتراک و افتراق تفسیری در این آیات مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش به بررسی برخی تفاسیر مهم اهل سنت و شیعه پرداخته، ابتدا به دسته‌بندی محتوایی تفاسیر هریک از فریقین ذیل هر آیه و سپس به بررسی نقاط اشتراک و افتراق آنها پرداخته شده است. برخی اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان به خصوص برخی مستشرقین معتقدند مفسران شیعه عموماً این آیات را به ظهور حضرت مهدی(عجل‌الله تعالی فرجه الشریف) و برپایی حکومت عدل الهی تفسیر کرده‌اند، و مفسران اهل سنت رویکردی عمومی‌تر اتخاذ کرده و بیشتر به تحقق وعده الهی برای پیروزی دین اشاره دارند. اما یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وجوه اشتراک تفسیری قابل توجه بوده و از نتایج آن می‌توان به اشتراک نظر مفسرین فریقین در مورد وعده قطعی خداوند به مؤمنین صالح مبنی بر به ارث بردن زمین و تشکیل حکومت صالح، خروج از حالت استضعاف و برپایی قسط و عدل در جامعه اشاره کرد؛ و مصداق اکمل و اتم آن در زمان ظهور منجی موعود(علیه السلام) خواهد بود که از خاندان وحی(صلوات الله علیهم) بوده، در آخر الزمان به همراه حضرت عیسی(علیه السلام) و اصحاب خویش اقدام به برپایی حکومت اسلام در سرتاسر دنیا و استقرار قسط و عدل در همه گیتی خواهد نمود. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع تفسیری شیعه و سنی انجام شده و نتایج آن می‌تواند به درک بهتر مسئله مهدویت در اسلام و زمینه‌سازی برای تعامل علمی بین پیروان مذاهب اسلامی کمک کند.