جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

گنابادیه یکی از جریان‌های صوفیانه است. این جریان در ادامه جریان‌های تصوف در قرن دوازدهم هجری به وجود آمد. امروزه حضور نسبتاً فعال جمعیت ناچیز آن‌ها در مناطق مرکزی ایران، زمینه ساز طرح سؤالات و شبهاتی در بین طبقات مختلف جامعه شده است به همین جهت تحلیل و بررسی عقاید و دیدگاه‌های آن‌ها به ویژه در حوزه راهنما شناسی حائز اهمیت است. این تحقیق با هدف تحلیل و بررسی انتقادی دیدگاه‌های آنان در حوزه راهنما شناسی، به انجام رسیده است. و در نتیجه موارد اختلاف آنان به ویژه در تفسیر از نبوت، امامت، ولایت، مهدویت و اجتهاد، با تفسیر مشهور و رایج مکتب اهل بیت (علیهم‌السلام) با تکیه بر مبانی کلامی شیعه مطرح شده است. اساس و بنیان فرقه گنابادی در تمام تحلیل‌ها و تعاریف و تفسیرها ، حول محور ولایت قطب فرقه معنا و مفهوم پیدا می‌کند و این واقعیتی است که بدون توجه به آن تحلیل و نقد اندیشه‌های ایشان ممکن نخواهد بود. همانطور که آقای نورعلی تابنده با صراحت می‌نویسد: «اساس تصوف(گنابادی) فقط همان مسئله وصایت و ولایت است نه سایر مطالب زائد». نتیجه این اندیشه، عقاید فرقه گنابادی را در مقوله راهنما شناسی دچار انحرافاتی کرده است که با مبانی کلامی شیعه سازگار نمی باشد.

ی­تردید عقل در ایجاد و توسعه معرفت و بتبع آن در معرفت دینی نقش اساسی دارد. شکل گیری فهم از دین و شریعت نیز به عقل بشری مرتبط است و نوعی همبستگی میان دین و عقل برقرار است. اما اندیشمندان در چگونگی، حدود و ارتباط آن با معرفت وحیانی اختلاف نظر دارند. در این تحقیق، دیدگاه محمد عابد الجابری که از جمله جریانات فکری نوین معاصر است با دیدگاه علّامه طباطبائی به صورت تطبیقی در این زمینه‌ها مدنظر بوده تا ظرفیت‌های هر کدام برای پاسخ­گویی به مسائل اجتماعی و سیاسی در حوزه دین سنجیده شود. بر این اساس، موضوع پژوهش این چنین سامان یافت؛ «بررسی تطبیقی مبانی عقلانیت از نگاه علّامه طباطبائی و محمد الجابری». روش توصیفی-تحلیلی در آثار هر دو اندیشمند پیشرفته و شاخصه‌های مؤثر در عقلانیت هر کدام را احصاء نموده. یافته‌های تحقیق نشان داد که مبانی عقلانیت عبارتند از: در اندیشه الجابری، فرهنگ، جامعه، تاریخ در تکون عقل اصالت داشته و منحصر در آنهاست ولی در نگاه علّامه طباطبائی، دین، وحی و فطرت توحیدی اصالت داشته و نقش فرهنگ، جامعه و تاریخ در تکون عقل در چارچوب دستگاه آفرینش و تحت هدایت الهی نقش ایفا می‌نمایند.

اعتقاد به امامت دوازده معصوم (علیهم السلام) در عقیده‌ی صوفی گنابادی، مسئله‌ای قطعی و یقینی است. آن‌ها امامت را زمام دین و نظام مسلمین و اصل اساس اسلام می‌دانند. اما آنچه در منظر این فرقه بیشترین نمود را دارد إغراق بیش از حدی است که در خصوص مقام قطب و شیخ فرقه می‌شود. آن‌ها با بیان مواردی همچون زبان لاهوتی فهم کردن، اشاره غیبی شدن، مأموریت الهی در تعیین جانشین داشتن، تخلف از فرمان قطب را استکبار از حق دانستن و مواردی از این قبیل، قطب فرقه را هم ردیف و هم شأن با امام معصوم قرار می‌دهند. به گونه‌ای که بدون وجود قطب یا شیخ فرقه، حجت الهی بر بندگان تمام نشده و هدایت واقعی محقق نمی‌شود. در حالی که این‌گونه تعابیر و عبارات، از شئونات وابسته به امام معصوم است و به کارگیری این تعابیر درباره‌ی أقطاب فرقه که افراد عادی و غیر معصوم هستند، نشانه انحراف از مبانی اعتقادی شیعه امامیه است. ارتباط با عالم غیب پدیده‌ای است که پذیرش آن جز با دلیل قطعی و یقینی پسندیده نمی‌باشد و صرف ادعای بدون مدرک نیز قابلیت پذیرش ندارد. مقاله مورد نظر با عنایت به مبانی کلامی شیعه امامیه به نقد و تحلیل دیدگاه صوفی گنابادی در این مسئله می‌پردازد. و روش به کار رفته در آن روش توصیفی-تحلیلی است.

بستر جریانات پیش آمده بر قوم بنی‌اسرائیل، نمونة کاملی از مفاهیم عمیق الهی-انسانی مشترک در ابنای بشر است که در این پایان نامه، با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی و کنکاش کتابخانه ای، به استخراج علل تمرّد این قوم و تطبیق آن بر صهیونیسم به‌عنوان نقاب و اهرم امپریالیسم در دو قرن اخیر- پرداخته شده که تنها وجه اشتراک این دو، مبانی ایدئولوژیکی مشابه است. ماحصل این غور؛ احصاء و استنباطِ علل هشتگانة عدم بصیرت، عدم آینده نگری صحیح و هدف‌گذاری معنوی برای زندگی، نادیده گرفتن فطرت الهی (علل تحریک کننده: حوزة اندیشه)؛ سبک نادرست زندگی، ضعف ایمان و سخت شدن قلب، عدم استکبارستیزی (علل تسهیل کننده: حوزة انگیزه و عملکرد)؛ ولایت ستیزی و استکبارورزی (علل شتاب دهنده: حوزة آثار) است که در تطبیق آن بر پدیده صهیونیسم، جنبة استکبارمآبی، محوری ترین مسئله، شناخته شده است. قرآن کریم، راهبرد جامع خود در برخورد با هرگونه نابهنجاری‌های بشری را در قالب گام های شش گانه چنین بیان می‌کند: افزایش بصیرت دینی و تبلیغی خود، توجه به باریکی مرز کفر و ایمان، سعه‌صدر و سلامت گفتار، توجه به عدم انحصار قرآن برای مسلمانان، ضرورت "جذب" نسبت به "دفع" در مسئله هدایت و توجه به اهمیت کیفیت در مجادلة اعتقادی.

رقابت سیاسی از مسائل اولیه سیاست و از مهمترین شاخصه های مشارکت سیاسی دارای ارزشی متعلق به دوران مدرن است که در پی کثرت گرایی سیاسی و تسهیل دخالت مردم در امور سیاسی مورد پذیرش و عمل قرار گرفته است.در این رساله تلاش شده است تا مبانی و اصول رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم را با توجه به آراء امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، مورد بررسی قرار گیرد و این مسئله را دنبال کرده است که «با توجه به دیدگاه امام خمینی(ره) و رابرت آلن دال، رقابت سیاسی در اسلام و لیبرالیسم دارای چه مبانی و اصولی می باشد؟.»هدف این رساله در مرحله نخست بررسی و تطبیق مبانی و اصول رقابت سیاسی از دیدگاه امام خمینی و رابرت آلن دال است و در مرحله بعد تبیین دیدگاه اسلام در این خصوص می باشد.برای رساله حاضر روش استنادی-کتابخانه ای با شیوه تطبیقی- مقایسه ای مبتنی بر توصیف و تحلیل متن یا به تعبیر موریس دوروژه «روش کلاسیک» برگزیده شده که شیوه ای درون متنی است و بر اساس چارچوبهای معرفتی پدید آور متن تحقق می یابد.نتایج به دست آمده حکایتگر آن است که علی رغم وجود اشتراکات ظاهری در مصادیق و شیوه ها، تفاوت اساسی در مبانی و اصول رقابت سیاسی بین دو دیدگاه وجود دارد و ریشه این تفاوت ها نیز به جهان بینی، انسان شناختی و جامعه شناختی دو دیدگاه برمی گردد.در نهایت نظریه لیبرالیسم مورد پذیرش اسلام نمی باشد و رأی اسلام در این خصوص«جهاد سیاسی» است که بر اساس تمامی شرایط مجاهدت در عرصه سیاسی شکل می پذیرد.

ضرورت حکومت و ساختار قدرت سیاسی از منظر دین از مباحث مورد توجه متفکران است. در میان نظریات متفاوتی که اندیشمندان مسلمان مطرح نموده اند، دو دیدگاه توانست طرفداران جدی پیدا کند که حاضر شدند برای تحقق عملی آن ایده ها حتی از جان خود هم بگذرند؛ یکی در جهان اهل سنت و متعلق به رشید رضا بود که از سویی جریانهای مختلف اخوان المسلمین بمنظور تحقق آن سالها تلاش کردند، ولی در تحقق آن توفیقی نیافتند، و از سوی دیگر جریانهای افراطی و نوظهور سلفی مانند داعش در تلاش جهت تحقق آن علیرغم تحمیل هزینه های بسیار برای کشورها و جوامع اسلامی جز خسارت، کشتار فجیع مسلمین به دست مسلمین و وهن آمیز شدن دستورات اسلامی چیز دیگری به ارمغان نیاوردند. و این نشان دهنده عمق ضعف مسلمین در فهم مبانی دینی در امر حکومت اسلامی داشته است. و دیگری در جهان تشیع و متعلق به امام خمینی(ره) بود که به مدد از جان گذشتگی‌های مؤثر جوانان ایران و رهبری بی مانند ایشان به تحقق پیوست و نظام جمهوری اسلامی ایران تاسیس شد. این پژوهش با بررسی تطبیقی این دو الگوی حکومت اسلامی بر اساس آراء ایشان، با روش مقایسه ای ـ تطبیقی بین مبانی دو دیدگاه وکشف مشترکات و تفاوتهای دو نظریه در مبانی تل-اش دارد به روشن شدن چرایی این امر در مرحله نظریه پردازی بپردازد. هر دو نظریه بر اساس متون دینی و مذهبی خاستگاه خود استوار بوده و مبتنی بر مبانی دینی ـ مذهبی اعم از مبانی کلامی و فقهی می باشند. مهم ترین مبانی مشترک در نظریه پردازی آنان حکمتِ انزال دین، ماهیت و کارکرد آن، توجه به اصل اجتهاد، برجسته کردن جنبه های مردمی دینی مانند شورا و بیعت، است. از نظر هر دو سیاست امری دینی است و حکومت نیز باید دینی باشد. در عین این اشتراک های مبنایی، تمایزاتی از جهت تفسیر و تبیین مبانی نظری که برآمده از اختلاف دو مذهب شیعه واهل سنت است وجود دارد. این تفاوت در مبنای مشرعیت حکومت و حاکم اسلامی و در چگونگی تبیین و تفسیر مبانی مشترک در دو نظریه است. این تفاوت ها و عدول عملی رشیدرضا از مبانی نظریه اش در نقد خلافت تاریخی در مواجهه با اصل عدالت در اهداف حکومت اسلامی و شرایط حاکم آن و گرایش وی به وهابیت در اجرایی نشدن نظریه خلافت سلفیه و انحراف گسترده در طرفداران آن موثر بوده است.

تربیت برای بشریت به عنوان مسئله‌ای با قدمت آفرینش انسان، همواره مورد توجه‌ بوده‌است. به گونه‌ای که می‌توان گفت هدف از بعثت انبیاء الهی، تربیت انسان‌ها در تمام ابعاد وجودی به خصوص بُعد تربیت اخلاقی و اجتماعی است که زیربنا و شالوده سایر ابعاد تربیتی است تا انسان بتواند در جامعه مظهر حسن رفتار، ادب، تعادل و تلاش حكيمانه باشد. دین مبین اسلام که جامع‌ترین شریعت و دارای کامل‌ترین برنامه برای هدایت انسان است، هدف غایی انسان را تربیت و شکوفایی استعداد‌هایش، برای تبدیل‌شدن او به انسان کامل با قابلیت رسیدن به قرب الهی برمی‌شمرد. انبیاء الهی (علیهم‌السلام) به دلیل برخورداری از گوهر عصمت، به ‌عنوان کامل‌ترین انسان‌ها، بهترین و موفق‌ترین الگوهای تربیتی در طول تاریخ بشر برای رسیدن به کمالات اصیل انسانی معرفی‌شده‌اند. تحقیق حاضر، به هدف تبیین روش‌های تربیت اخلاقی و اجتماعی انبیاء با تکیه بر فرزندان از منظر قرآن‌کریم به روش توصیفی و تحلیلی به شیوه کتابخانه‌ای نگاشته شده‌است. یافته‌های تحقیق، نشانگر آن است که اهمّ روش‌های اخلاقی اجتماعی برای تربیت فرزندان، به دو روش کلی ایجادی و اصلاحی تقسیم می‌شود. روش ایجادی بر مباحث مهمی همچون تربیت بر مبنای محبت و تکریم شخصیت، استوار است. تکریم شخصیت فرزند، در خود پنداره او تأثیر شگرفی دارد و موجب می‌شود به شأن و منزلت خویش پی ببرد و گوهر وجودی‌اش را حفظ کند وآن رابه بهای اندک نفروشد. کنترل معاشرت فرزندان و پرورش آگاهی و بصیرت اخلاقی در آن‌ها و هشدار بر پیامدهای رفتارهای ضدّاخلاقی و نقش الگو در تربیت فرزندان در سیره انبیاء کاملاً مشهود است. روش‌های اصلاحی تربیت اخلاقی اجتماعی در سیره انبیاء در رابطه با فرزندان بر مباحثی همچون امر به فضایل اخلاقی و نهی از رذایل با تکیه بر روش‌های اصلاح رذایل اخلاقی با توجه به اغماض و چشم پوشی یا تغافل در مراحل اولیه تربیت، موعظه به موقع و در آخرین مرحله، مؤاخذه و تنبیه بنا شده‌است. تغافل و تنبیه، ابزاری برای قوت بخشیدن به امر تعلیم و تربیت می‌باشند. زیرا، هدف از به کار‌بردن این روش‌ها، تثبیت رفتارهای صحیح و یا حذف رفتارهای غیرصحیح است. همچنین، مهم‌ترین وظیفه در تربیت فرزندان، آموزش معروف و منکر است که از آغاز، سره را از ناسره تشخیص دهند و بتوانند در جامعه خود، مثمر ثمر واقع شوند. بر همین اساس، روش امر به‌معروف و نهی از منکر، از مهم‌ترین روش‌های تربیتی انبیاء الهی؛ چه در تعامل با امت‌ها، چه در تعامل با فرزندان خویش است.

به طور کلی سبک زندگی به خصوص سبک زندگی در حوزه ی شهروندی از مهم ترین و اساسی-ترین مباحث مطرح در زندگی انسان ها محسوب می شود. اهمیت کانونی مسئله ی فرهنگ و سبک زندگی از آن جاست که انقلاب اسلامی سبک نوینی در حیات جامعه ایرانی و کشورهای اسلامی محسوب می شود. بنابراین اگر بتوان سبک زندگی اسلامی را با شیوه ی خلاقانه و مورد پسند نسل جوان با تکیه بر آموزه¬های دینی ارائه کرد، می وان هویت نوینی را برای شهروندان ایرانی بیان نمود و از آنجا که سبک زندگی دلالت بر ماهیت و محتوای روابط، تعاملات و واکنش های اشخاص و آحاد مردم در هر جامعه دارد، شناخت ویژگی های سبک زندگی امروز ما، امری لازم و ضروری است. سبک زندگی تمام ابعاد زندگی انسان را در حوزه ی فردی و اجتماعی در بر می گیرد که در این تحقیق با توجه به محدودیت¬های زمانی، کمبود منابع و جدید بودن موضوع فقط به چند شاخه از شاخه های حوزه شهروندی که مورد توجه در جامعه امروز می باشد پرداخته ایم تا جایگاه این موضوعات در سبک زندگی اسلامی در حوزه ی شهروندی مشخص شود.

هدف از این پژوهش بررسی کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران از منظر سازوکارهای فقه سیاسی امامیه است. کارآمدی از مسائل حیاتی این نظام بوده و تحقق همه جانبه اهداف والای انقلاب اسلامی، ارتباط کارآمدی با مشروعیت، وجود مشکلات عینی در عرصه های مدیریتی کشور و مطرح شدن الگوی حکومت دینی در سطح بین المللی، بیانگر اهمیت آن می باشد. با توجه به ابتنای نظام جمهوری اسلامی بر مبانی دینی، پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش که «کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران چگونه است و فقه سیاسی امامیه چه سازوکارهایی برای تحقق آن دارد؟»، می کوشد با روش توصیفی- تحلیلی و تجویزی، این فرضیه را مورد بررسی قرار دهد که؛ «کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران نیازمند رویکردی جامع به عوامل ایده ای، ساختاری، کارگزاری و رفتاری در فرایندهای داخلی و محیط پیرامونی آن است و فقه سیاسی امامیه در این زمینه از دو دسته سازوکارهای بینشی- ارزشی مانند فلسفه، کلام و اخلاق سیاسی و سازوکارهای احکامی- رفتاری همانند اجتهاد، حجیت عقل و مقتضیات زمان و مکان، برخوردار می باشد.» نگارنده ضمن تبیین ماهیت عملکردی نظام های سیاسی و شناسایی ابعاد، عوامل وشاخصه های کارآمدی نظام جمهوری اسلامی با استفاده از رهیافت سیستمی جامع نگر، از منظر تئوریک به تحلیل سازوکارهای فقه سیاسی امامیه بر اساس منابع فقه سیاسی، نظرات فقهای شیعه، بویژه امام خمینی(ره) و آیت الله خامنه ای پرداخته، ظرفیت و نحوه تاثیر گذاری این سازوکارها را در تحقق کارآمدی نظام اسلامی بررسی می نماید. نتایج این پژوهش نشان می دهد: ماهیت نظام مند نظام سیاسی و فقه سیاسی، نیازمند مدلی علمی، مبتنی بر شاخصه های بومی است تا با رویکردی جامع به همه عناصر ایده ای، ساختاری، کارگزاری، رفتاری و نظام های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و بین المللی پیرامون نظام سیاسی، پاسخگوی همه ابعاد کارآمدی نظام جمهوری اسلامی باشد. کاربست رهیافت سیستمی جامع نگر در فقه سیاسی نیز به معنای در نظر گرفتن همه ابعاد معرفتی، بینشی و ارزشی اسلام، و تمامی سازوکارهای احکامی رفتاری، با نگرش حکومتی به همه شئون و مسائل داخلی و پیرامونی نظام اسلامی در استنباط احکام الهی و در راستای وصول به مقاصد عالیه شریعت و تحقق حیات طیبه می باشد. در چنین شرایطی فقه سیاسی امامیه از توانایی پاسخگویی به نیازهای مدیریتی معاصر برخوردار و کاربردهای مهم در راستای کارآمدی نظام جمهوری اسلامی دارد. میزان کارآمدی سیاسی نیز تابعی از میزان شناخت و پایبندی اعتقادی و عملی به این سازوکارهاست.

پژوهش حاضر به بررسی جایگاه رأفت در آیات و روایات و آثار آن در زندگی فردی و اجتماعی پرداخته است. در فرهنگ دینی و معارف اسلامی و آنچه از سیره رسول اکرم (ص)، ائمه و بزرگان دینی و مفسران دینی استنباط می­شود، رأفت جایگاهی خاص و دارای ابعاد گوناگون است که شامل دستگیری از مؤمنان، گذشت و احسان نسبت به بندگان مؤمن و تلاش برای تحقق سعادت جمعی و فردی خواهد شد. رأفت در معنای استفاده از آن توسط حاکمیت به معنای عفو و گذشت از خطاهای مجرمان اصلاح­پذیر در جامعه، نخبگان سیاسی قابل اصلاح و همچنین تلاش برای ترویج مهربانی و ترحم از سوی حکومت در قبال رفتارهای اقشار مختلف جامعه است. این رویه مبتنی بر رأفت در جامعه، حرکت در مسیر اصلاح امور جامعه، ایجاد فرصت برای توبه و بازگشت افراد به مسیر الهی و همچنین بسط مهربانی و خصال نیکو است؛ بنابراین آنچه از رأفت قابل استنباط است، نشانگر نقش مهم آن در ایجاد نظام­سازی اجتماعی است. در مقاله حاضر از روش توصیفی و تحلیلی بهره برده شد و ابزار انجام پژوهش کتابخانه­ای و استناد به کتب، مقالات و تحقیقات علمی و فقهی موجود در ارتباط با بحث حاضر است.