جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بررسی مفهوم ولایت در تصوف و عرفان اسلامی و شیعه، با تکیه بر آیات و روایات، مسأله اصلی این مقاله است. هدف این است تا وجوه اشتراک و تفاوت‌های دیدگاه‌های عرفای اسلامی و شیعه را در مورد ولایت، با تمرکز بر نظرات ابن عربی و علمای برجسته شیعه مانند علامه طباطبائی، نشان دهد. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از آیات، روایات و منابع معتبر از هر دو مکتب بهره گرفته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بنیاد تفکر شیعی و عرفان اصیل در امر ولایت بر آیات و روایات متکی است. با این حال، دیدگاه عرفا و شیعه از جهاتی با یکدیگر مشابه و از جهاتی متفاوت است. از دیدگاه هر دو مکتب، ولایت اصلی متعلق به خداوند است و ولایت انبیا، ائمه و اولیای الهی به عنوان تجلی این ولایت الهی در نظر گرفته می‌شود. نتیجه این مقاله نشان می‌دهد که آیات قرآنی نقش مهمی در شکل‌گیری مفهوم وحدت وجود در تصوف داشته‌اند و به طور مشابه، تفکر شیعی نیز تأثیر زیادی بر برداشت متصوفه از ولایت دارد. در اندیشه شیعی، امامت یکی از مباحث پایه‌ای است و اسلام حقیقی را تنها با وجود امام معصوم و ولی خدا می‌توان تصور کرد

موضوع این رساله مقامات ویژه حضرت زهرا سلام الله علیها در کتب حدیثی فریقین است. این پژوهش بر آن است تا با بررسی روایات شیعه و سنی مقامات ویژه حضرت زهرا سلام الله علیها را معرفی نماید. روش این پژوهش؛ با توجه به امکانات تحقیق، روش کتاب خانه ای به شیوه تحلیل و استنباط است. از آن چه که از این بررسی به دست آمده مؤید این است که: حضرت فاطمه عليهاالسلام، گلواژه ى هستى است كه خلقت عالَم، طفيل وجود اوست. حضرتفاطمه عليهاالسلام، حوراء إنسيه اى است كه خداوند پيش از خلقت حضرت آدم عليه السلام او را از نور خويش آفريد، و در زير ساق عرش خود جاى داد، و پيوسته به تسبيح و تقديس و تهليل و تحميد حضرت حق اشتغال داشت. حضرت فاطمه عليهاالسلام سيده اى است كه انعقاد نطفه او از ميوه بهشتى است كه جبرئيل از جانب پروردگار به رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم هديه نمود. حضرت فاطمه عليهاالسلام، يگانه خانمى است كه خداوند اسمى از اسماء خويش را به وى عنايت كرد، و «فاطمه»اش ناميد، و از آن جا كه دوستانش را يارى خواهد كرد در آسمان «منصوره» نام گرفت، و نيز از آن جا كه شيعيان خود را از آتش نجات خواهد داد در زمين «فاطمه» نام گرفت. حضرت فاطمه عليهاالسلام، عالمه اى است كه خداوند علم به «ما كان و ما هو كائن » را تا قيامت به او عطا فرمود. و مصحف او یکی از منابع علوم امامان است. حضرت فاطمه عليهاالسلام، يگانه همسرى است كه شوهری چون على عليه السلام داشت، و اگر او نبود، براى حضرت فاطمه علیهاالسلام در روى زمين همسرى وجود نداشت. حضرت فاطمه عليهاالسلام، شفيعه اى است كه از ذريه و شيعيان و محبان خود، شفاعت خواهد كرد. و در آخر این که حضرت زهراسلام الله علیها در میان زنان جهان دارای شخصیت ممتاز و منحصر به فرد بوده که در میان زنان جهان از اولین و آخرین، کسی به مقام و درجه او نرسیده و نخواهد رسید.

این پژوهش در صدد است که به توضیح و تشریح محدوده هایی که زنان در کتب مقدس سه آئین اسلام، یهود و مسیحیت به فعالیت اجتماعی اشتغال داشته اند، بپردازد و به این طریق حریم و آداب روابط اجتماعی آنها را نیز از این متون استخراج کند .عرصه های سیاسی، میادین فرهنگی، و تجارت و کسب و کار از جمله محدوده هایی هستند که زنان در عصر پیامبران توانسته اند در آن گام نهند .شواهد موجود در متن قرآن و عهدین حضور زنان را در این سه قلمرو به اثبات می رساند اما در کنار آن به تعیین حریم اجتماعی زنان نیز اقدام کرده و نشان می دهد که زنان از برخی جهات دارای محدودیت های شرعی می باشند که اگر با دیده صی بصیرت به آن نگریسته شود، جز تأمین امنیت و آرامش جسمی و روحی زنان و سلامت جامعه هدفی را دنبال نمی کند .اثبات وجود آداب اجتماعی مانند حجاب و عفت در کلام و رفتار، که نشان از برخی اشتراکات قرآن و عهدین دارد، از دیگر مسائل مهم و مورد بحث در این پژوهش است که بخش اعظم رساله را به خود اختصاص داده است و در دو قسمت روابط کلامی و روابط غیر کلامی مورد بررسی قرار گرفته است .سایر فصول نیز به تعیین قلمروهای حضور زنان در قرآن و عهدین و برخی مفاهیم ضروری تحقیق، مانند رویکرد کلی قرآن و عهدین به زن و جواز یا عدم جواز حضور زن در اجتماع اختصاص یافته است .

اندیشه حاکمیت جهانی از گزینه‌هایی است که همه شرایع درصدد تبیین اصول و ساختار آن بوده و به صورت جدی بر روی آن فعالیت می‌کنند .در این میان اسلام چهره‌ای دقیق و شفاف از آن به تصویر کشیده است و دارای نقشه‌ای جامع برای حرکت جهانی در این مسیر است .یافته های تحقیق :با اندک تأملی در آموزه‌ها و تعالیم شرایع دیگر بدست می‌آید که همه‌ی آن‌ها نمی‌توانند برحق باشند و عده‌ای برای رسیدن به اغراض و منافع خودشان اقدام به تحریف فرامین الهی کرده و از آنچه که اکنون به عنوان آیین یهودیت و مسیحیت معروف است غیر از مقدار بسیار کمی، بقیه دستخوش دگرگونی و تحریف قرار گرفته است .قرآن و نهج‌البلاغه با تعبیرهای مختلف و در قالب عبارات گوناگون بر استقرار جهانی آیین الهی تحت عنوان اسلام تأکید کرده و آن را یک امر قطعی معرفی می‌کنند.

ضرب المثل به دلیل کوتاهی عبارات، وضوح و روشنایی معنی بیشترین نقش را در تبیین مسائل و مأنوس ساختن ذهن انسان دارد؛ حضرت علی ع برای تربیت بشر و به کمال رساندن آنها نیز از این شیوه بهره جسته اند، حضرت در بیان مثل علاوه بر استفاده از امثال گذشتگان، از شعر و آیات قرآنی بهره برده ونیز خود مبدع ضرب المثل شده اند که با گذشت زمان و استفاده ی عوام از آنها وشیوع در فرهنگ عامه ؛ به صورت ضرب المثل استعمال شده اند .امثال علوی پیامهای تربیتی نهفته ای در خود دارند که انسان را با زبانی ساده و اثرگذار به فراگرفتن آداب وصفات پسندیده و نیز تربیت درست فرا می خوانند و عمل به آنها ضمانتی خواهد بود در تربیت صحیح افراد بشری که سرانجام آن سعادت و رستگاری خواهد بود، تأثیرات این امثال بر انسانها بر حسب بینش و دانششان متفاوت خواهد بود لذا یک مثل در شنونده بر حسب حالت و روحیات متفاوت وی در طول دوران حیاتش و بر حسب میزان آمادگی روحی و شرایط زمانی و مکانی که در آن به سر می برد متفاوت خواهد بود.

یکی از جلوه های زیبای غدیر، در زیارت مخصوص امام علی علیه السلام در روز غدیرمشاهده می شود. کلمات آن زیارت زمزمه روح نواز امام هادی علیه السلام است و تاریخ صدور آن سالی است که معتصم خلیفه عباسی آن حضرت را به بغداد احضار کرد. در این موقعیت، حضرت به زیارت امیرمومنان علیه السلام شتافت; حدیث دلبری و یادمان ارزشهای راستین راتجلی دیگر بخشید و میراث ماندگاری از شکوه ولایت در خاطره ها به یادگار گذاشت.در این نوشتار سعی برآن است که با شیوه‌ی کتابخانه‌ای باتدقیق در آموزه‌های وارده در این زیارت شریف و بررسی تجلی‌ آن‌ها در کتب کلامی کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد و عبقات الانوار فی امامه ائمه الاطهار علیهم السلام در حوزه‌ی مطالعاتی امامت عامه و امامت خاصه، جویندگان معرفت ائمه علیهم السلام را در رسیدن به هدف والای شناخت امام زمان و همچنین شناخت دیدگاه امام هادی علیه السلام و چگونگی استدلال ایشان به بحث امامت در زیارت غدیریه و در ضمن آن بررسی نقل آن آموزه‌ها در دو کتاب کلامی مذکور (در حد وسع این نوشتار) یاری رساند، همچنین این نوشتار می‌تواند موجب آشنایی هرچند اندک قشر تحصیل کرده جامعه با تعالیم موجود در سخنان امام هادی علیه السلام گردد.

بنا به تقسیم بندی های ارایه شده در مطالعات روش شناسی تفسیر قرآن، تفسیر قرآن به قرآن به عنوان یکی از روش‌های تفسیری معرفی شده است. در میان تفاسیری که به این نام اشتهار یافته‌اند، "المیزان فی تفسیر قرآن" یکی از مهم‌ترین تفاسیر دوره معاصر است. علامه طباطبایی در مقدمه المیزان، این روش را روش اصلی ائمه (ع) بیان و ادّعا کرده که به روش ایشان تمسّک جسته است. از سوی دیگر، وی دخالت دادن پیش‌فرض‌ها و معلومات علمی در تفسیر را صحیح نمی‌داند. با این حال، نوع مواجهه ایشان به عنوان مفسّر شیعی با آیات ناظر به باورهای شیعی که به نظر می‌رسد بیشترین استفاده از روایات ائمه (ع) در تفسیر این آیات باشد، درخور اهمیت است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی و توصیفی ضمن بررسی و شناخت عملکرد ایشان در تفسیر این دست از آیات، سعی در کشف میزان پای‌بندی ایشان به ادّعاهایش دارد و از میان آیات قرآن، به عنوان نمونه، بخشی از آیات ولایت را که در ارتباط با بحث امامت است، مورد بررسی قرار می‌دهد. از بررسی روش علامه در این آیات چنین بدست می آید که ایشان در مواردی، از روایات به خصوص روایات شأن نزول برای تفسیر کمک گرفته است. این امر می تواند نشان از آن داشته باشد که آنچه در مقدمه ادعا شده است در همه آیات قابل تسری نیست. با این حال، به طور عمده تفسیر وی قرآن به قرآن است، یعنی هم در تفسیر ظاهر آیات و هم در گزینش روایات شأن نزول، اصل و مبنا را قرآن قرار داده است. ظاهر آیات را با تعمّق و تدبّر در آن‌ها تفسیر کرده و بدون تعصب مذهبی و پیش فرض‌های ذهنی، روایات موافق (یا غیر مخالف) با این تفسیر را برای تأیید تفسیر خود ‌آورده است. فهم روش علامه در تفسیر این آیات، می‌تواند برای اخذ الگوی روش‌شناختی ایشان کمک‌کننده باشد.

ز مهمترین مباحث در حوزه قرآن‌پژوهی، روش‌شناسی تفسیر است. بی‌شک فهم قرآن از ضروریات دینی بوده و از عوامل نیل به این مهم، ارزیابی روشهای به کار گرفته شده توسط مفسران است تا بتوان به ضابطه‌هایی مشخص برای فهم دقیق‌تر دست یافت. یکی از روش‌های مورد توجه، تفسیر قرآن به قرآن است. در این روش تفسیری، معانی و مفاهیم آیات قرآن، با استناد به آیات دیگر به دست می‌آید. برای داوری در هر روش تفسیری باید قواعد و ضوابط به کار گرفته شده توسط مفسری که ادعای عمل به آن روش را دارد، بررسی گردد. تا بتوان هر یک از آنها را شناخته و میزان صحت و سقم آن را ارزیابی کرد. بدین منظور، شیوه قرآن به قرآن علامه طباطبائی ـ به عنوان مفسر مطرح در این روش تفسیری ـ در سوره حمد، جزء اول سوره بقره، حجر، عبس و بینه، به عنوان مطالعه موردی، بررسی می-گردد. عملکرد ایشان در این سوره‌‌ها را می‌توان به شقوق مختلف تقسیم کرده و مدل‌‌های مختلفی چون بسط مفهوم ضمنی، پرداخت تفصیلی، پرداخت اجمالی، مدل قصص و ... از آن استخراج نمود. این مدل‌ها دارای فراز و فرود و نیز اشتراکات و افتراقاتی همراه با ضعف و قوت‌هایی هستند. برخی نواقص کمتری داشته به عنوان بهترین مدل مطرح میشوند. میتوان با در نظر گرفتن اشتراکات، یک مدل محوری و اصلی را ارائه داد که کم و کیف بهره‌برداری از آن، به دو عامل الف: موضوع آیات ب: جایگاه آیات، بستگی دارد. در مواردی بکارگیری از آیات قرآن به اوج خود رسیده و در مواضعی کمترین استفاده را داشته است. در مواردی نیز بطور کل از این رویکرد فاصله گرفته است. از نکات مورد توجه در این مدل‌ها، می‌توان به الهام از روش بیان قرآن، اظهارنظر بدون ارائه مستدلات، تاثیر از روایات تفسیری در روند تفسیر و ... بیان نمود. از بررسی موارد تفسیر شده، موضوع آیات تفسیر شده، رابطه و نسبت موضوعی آیات استفاده شده با آیات مورد بررسی، نسبت مکانی آیات مورد استفاده با آیات مورد بررسی و ... نکات مهمی بدست می‌آید.

زینت متعالی و آراستگی مادی و معنوی از نیازهای روحی انسان و امیال فطری است و انسان به طور طبیعی از زیبائی و آراستگی خود و دیگران لذت برده و بدان تمایل دارد و از زشتی و پلیدی بیزاری می‌جوید، خداوند میل به زیبائی و زینت را در فطرت انسان نهاد و از آن بهره‌مند نموده تا به درک زیبائی معنوی و جمال نامتناهی برسد و خود را از زشتی و پلیدی دورگرداند و در سایه آن به تعالی روحی و حیات طیبه دست‌یابد و هم‌چنین ارتباط و مؤانست با دیگران که لازمه زندگی بشر است بوجود آید، بنابراین زینت متعالی نقش مهمی در شکل‌دهی به شخصیت انسان و حیات فردی و اجتماعی داشته و اثرات مطلوبی بر ابعاد مختلف اجتماع از جمله ایجاد و تقویت ارتباطات، ارتقاء فرهنگ، سلامت روانی تحکیم بنیان خانواده و اعتلای عزت و اقتدار سیاسی دارد، لذا لازم است با تربیت صحیح و توجه متعادل به زینت‌های مادی و معنوی، عاملی برای رشد و تعالی فرد و جامعه شود، باتوجه به ضرورت و اهمیت آن در این پژوهش به روش توصیفی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای سعی شده است به‌وسیله آیات قرآن کریم و احادیث و سیره پیشوایان معصوم علیهم السلام، مفهوم زینت اصیل که تعالی دهنده بشر است تبیین و ضرورت و آثار مطلوب آن در ابعاد مختلف اجتماعی بررسی گردیده و اعتدال و هماهنگی در توجه به زینت ظاهری و باطنی و هم‌چنین حدود و شرایط و آفات مهم آن از قبیل اسراف در زینت و تجمل و رهبانیت ارزیابی شده تا از افراط و تفریط در این زمینه جلوگیری شود و در ضمن بوسیله آموزه‌های دینی الگوی صحیح آراستگی به جامعه ارائه شود تا زمینه رشد و کمال فردی و اجتماعی فراهم شود.

دستاورد این پایان نامه، دست یابی به جلوه هایی از زیبایی های نظم و ارتباط بین آیات سوره حمدو بقره است با تکیه بر تفاسیری چون المیزان و فی ظلال القرآن که مناسبات را موشکافانه تحلیل کرده اند . البته در غنا بخشی به مباحث مطرح شده که تحت عنوان وجه ربط بررسی شده به تفاسیر دیگری که به تناسب بین آیات پرداخته اند نیز مراجعه شده است . در این پژوهش ، در ابتدا به مسائل تئوری این بحث ، نظیر تعریف تناسب ، انواع مناسبات و نظر عالمان در این بحث پرداخته شده سپس برای رسیدن به فرآیند ارتباط بین آیات،مقدماتی چون نامهای سوره ،فضای سوره ، تأثیر آن بر محتوای سوره هدف سوره و راههای کشف آن مطرح شده است آنگاه با تفکری روش مند ، آیات سوره بقره مقطع بندی شده سپس ارتباط هر مقطع با مقطع قبل و بعد بیان شده و ارتباط آیات درون هر مقطع بررسی شده است ؛ این ارتباط هر چند در نگاه اول به نظر نمی آید اما اولا وجود دارد و ثانیا با تفکر و تأمل در آیات و بررسی نظرات مفسران در این حوزه و قرار گرفتن در فضای سوره می توان این ارتباط را کشف کرد البته در این راستا نباید از سیاق آیات و شأن نزول آنها غافل شد