جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بررسی مفهوم ولایت در تصوف و عرفان اسلامی و شیعه، با تکیه بر آیات و روایات، مسأله اصلی این مقاله است. هدف این است تا وجوه اشتراک و تفاوت‌های دیدگاه‌های عرفای اسلامی و شیعه را در مورد ولایت، با تمرکز بر نظرات ابن عربی و علمای برجسته شیعه مانند علامه طباطبائی، نشان دهد. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از آیات، روایات و منابع معتبر از هر دو مکتب بهره گرفته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بنیاد تفکر شیعی و عرفان اصیل در امر ولایت بر آیات و روایات متکی است. با این حال، دیدگاه عرفا و شیعه از جهاتی با یکدیگر مشابه و از جهاتی متفاوت است. از دیدگاه هر دو مکتب، ولایت اصلی متعلق به خداوند است و ولایت انبیا، ائمه و اولیای الهی به عنوان تجلی این ولایت الهی در نظر گرفته می‌شود. نتیجه این مقاله نشان می‌دهد که آیات قرآنی نقش مهمی در شکل‌گیری مفهوم وحدت وجود در تصوف داشته‌اند و به طور مشابه، تفکر شیعی نیز تأثیر زیادی بر برداشت متصوفه از ولایت دارد. در اندیشه شیعی، امامت یکی از مباحث پایه‌ای است و اسلام حقیقی را تنها با وجود امام معصوم و ولی خدا می‌توان تصور کرد

نظام تربيتی خانواده مبحثی است که بسیار کم به آن پرداخته می شود در حالی که از جایگاهی عالی و مهم برخوردار است که می تواند گره گشای بسیاری از مشکلات تربیتی و اخلاقی افراد خانواده به خصوص فرزندان باشد. و از آن جهت که والدین اولین الگو و معلّم فرزندان می باشند و فرزندان اخلاق و رفتار آن ها را الگوبرداری می کنند، بنابراین والدین می¬توانند دررفتار و کردار فرزندان بسیار تأثیرگذار باشند. از دیدگاه تربیتی، وجود «الگوی خانوادگی» فرایند تربیت را در میان تمام اعضای خانواده سلامت و سرعت بیشتری می بخشد. از این رو بازنمایی مجدد نظام تربیتی خانواده در سیره ی امام علی (ع) می تواند در عصر حاضر به عنوان یک الگوی مناسب برای راه و روش صحیح تربیت خانوادگی قرار گیرد. و از آنجا که خانواده بهترين و مهم ترين گزينه براي انتقال مفاهيم ديني است در حال حاضر وظیفه ما این است که یک الگوی تربیتی مناسبی را در خانواده خود بکار بگیریم که لازمه آن توجه به قرآن و سیره ي معصومین:از جمله امام علی (ع) است. این تحقیق در پنج فصل تدوین و گرداوری شده است . فصل اول با عنوان کلیات تحقیق به مفهوم شناسی و تحلیل مفاهیم اساسی تحقیق پرداخته است. در فصل دوم با تجزیه و تحلیل دیدگاه های امام علی (ع) درباره تربیت خانواده به مبانی نظام تربیتی خانواده پرداخته .در فصل سوم ابعاد نظام تربیتی خانواده در سیره امام علی (ع) مطرح گردیده که در آن به تربیت دینی، اخلاقی،اجتماعی و جسمانی اشاره شده است. در فصل چهارم به تربیت فرزند در سیره امام علی (ع) مورد پرداخته و در پایان فصل ، مفاهیم اساسی نامه امام علی (ع) به امام حسن (ع) بررسی شده است. و در فصل پنجم به نظام تربیتی والدین در سیره امام علی (ع) پرداخته شده که در آن به نحوه ی برخورد و تعامل والدین با یکدیگر اشاره شده است.

ضرب المثل به دلیل کوتاهی عبارات، وضوح و روشنایی معنی بیشترین نقش را در تبیین مسائل و مأنوس ساختن ذهن انسان دارد؛ حضرت علی ع برای تربیت بشر و به کمال رساندن آنها نیز از این شیوه بهره جسته اند، حضرت در بیان مثل علاوه بر استفاده از امثال گذشتگان، از شعر و آیات قرآنی بهره برده ونیز خود مبدع ضرب المثل شده اند که با گذشت زمان و استفاده ی عوام از آنها وشیوع در فرهنگ عامه ؛ به صورت ضرب المثل استعمال شده اند .امثال علوی پیامهای تربیتی نهفته ای در خود دارند که انسان را با زبانی ساده و اثرگذار به فراگرفتن آداب وصفات پسندیده و نیز تربیت درست فرا می خوانند و عمل به آنها ضمانتی خواهد بود در تربیت صحیح افراد بشری که سرانجام آن سعادت و رستگاری خواهد بود، تأثیرات این امثال بر انسانها بر حسب بینش و دانششان متفاوت خواهد بود لذا یک مثل در شنونده بر حسب حالت و روحیات متفاوت وی در طول دوران حیاتش و بر حسب میزان آمادگی روحی و شرایط زمانی و مکانی که در آن به سر می برد متفاوت خواهد بود.

حرکت و پویایی هر جامعه پیوسته متاثر از مردمان آن جامعه می‌باشد .جامعة اسلامی نیز مستثنی از این قاعده نبوده است .مسلمانان در ابتدای اسلام از دو گروه تشکیل شدند، گروهی که برای رشد و کمال راه مسلمانی را در پیش گرفتند و گروهی نیز برای اهداف و اغراضی غیر از آن به اسلام پیوستند .با توجه به تاریخ صدر اسلام در می‌یابیم یک دگرگونی عظیم در مسیر و جهت آن واقع گردید که باعث بروز اختلاف و چند دستگی در امت اسلامی شد، لذا برای پیدا کردن راه صواب از خطا به بررسی عوامل و اهداف ایشان پرداختیم در این راه به حقایقی روشن دست یافتیم حقایقی که دانستن آن برای هر مسلمان لازم و ضروری است اینکه چگونه افراد به ظاهر مسلمان با چه آرزوها و آمالی اهداف خطرناکی را برای خود متصور شدند و برای نیل به آنها چگونه مسیر اسلام را دچار انحراف و امت اسلامی را دچار اختلاف و انشقاق نمودند و در پی آن افرادی همچون بعضی از امامان حدیث از روی بغض و کینه این مسیر را ادامه دادند .تحقیق پیش رو به وضوح حال و عملکرد این افراد را شرح و تبیین می‌نماید.

یکی از جلوه های زیبای غدیر، در زیارت مخصوص امام علی علیه السلام در روز غدیرمشاهده می شود. کلمات آن زیارت زمزمه روح نواز امام هادی علیه السلام است و تاریخ صدور آن سالی است که معتصم خلیفه عباسی آن حضرت را به بغداد احضار کرد. در این موقعیت، حضرت به زیارت امیرمومنان علیه السلام شتافت; حدیث دلبری و یادمان ارزشهای راستین راتجلی دیگر بخشید و میراث ماندگاری از شکوه ولایت در خاطره ها به یادگار گذاشت.در این نوشتار سعی برآن است که با شیوه‌ی کتابخانه‌ای باتدقیق در آموزه‌های وارده در این زیارت شریف و بررسی تجلی‌ آن‌ها در کتب کلامی کشف المراد فی شرح تجریدالاعتقاد و عبقات الانوار فی امامه ائمه الاطهار علیهم السلام در حوزه‌ی مطالعاتی امامت عامه و امامت خاصه، جویندگان معرفت ائمه علیهم السلام را در رسیدن به هدف والای شناخت امام زمان و همچنین شناخت دیدگاه امام هادی علیه السلام و چگونگی استدلال ایشان به بحث امامت در زیارت غدیریه و در ضمن آن بررسی نقل آن آموزه‌ها در دو کتاب کلامی مذکور (در حد وسع این نوشتار) یاری رساند، همچنین این نوشتار می‌تواند موجب آشنایی هرچند اندک قشر تحصیل کرده جامعه با تعالیم موجود در سخنان امام هادی علیه السلام گردد.

دستاورد این پایان نامه، دست یابی به جلوه هایی از زیبایی های نظم و ارتباط بین آیات سوره حمدو بقره است با تکیه بر تفاسیری چون المیزان و فی ظلال القرآن که مناسبات را موشکافانه تحلیل کرده اند . البته در غنا بخشی به مباحث مطرح شده که تحت عنوان وجه ربط بررسی شده به تفاسیر دیگری که به تناسب بین آیات پرداخته اند نیز مراجعه شده است . در این پژوهش ، در ابتدا به مسائل تئوری این بحث ، نظیر تعریف تناسب ، انواع مناسبات و نظر عالمان در این بحث پرداخته شده سپس برای رسیدن به فرآیند ارتباط بین آیات،مقدماتی چون نامهای سوره ،فضای سوره ، تأثیر آن بر محتوای سوره هدف سوره و راههای کشف آن مطرح شده است آنگاه با تفکری روش مند ، آیات سوره بقره مقطع بندی شده سپس ارتباط هر مقطع با مقطع قبل و بعد بیان شده و ارتباط آیات درون هر مقطع بررسی شده است ؛ این ارتباط هر چند در نگاه اول به نظر نمی آید اما اولا وجود دارد و ثانیا با تفکر و تأمل در آیات و بررسی نظرات مفسران در این حوزه و قرار گرفتن در فضای سوره می توان این ارتباط را کشف کرد البته در این راستا نباید از سیاق آیات و شأن نزول آنها غافل شد

فهم صحیح و روشمند از متون دینی همواره به عنوان یک ضرورت تلقی شده و قرآن کریم به عنوان اصلی‌ترین منبع در دین اسلام وجهه همت صاحب نظران را معطوف به خود کرده است. در فرآیند فهم این کتاب آسمانی که از آن به تفسیر نیز تعبیر می‌شود، علومی جزء مقدمات شمرده شده‌اند که اصول فقه از جمله آن است. هرچند که غرض اولیه از اصول فقه را قدرت یافتن بر استنباط احکام شرعی ذکر کرده‌اند، اما اصول تدوین شده در آن در سه حوزهِ مبانی، قواعد و منابع تفسیر نقش آفرین بوده بلکه تسلط بر آن ضروری می‌نماید. این دانش همزمان با تبیین برخی مبانی دلالی قرآن، در حوزه قواعد، قوانین عقلی و عقلایی حاکم بر کلام الهی را شناسانده و همزمان منابع قابل استفاده برای تفسیر این کتاب را اعتبارسنجی می‌کند. این پژوهش با مبنا قرار دادن این سه حوزه و با کمک‌گرفتن از تفسیر گرانسنگ تسنیم، قصد دارد با ارائه نمونه‌های قرآنی از نحوه کارکرد این علم در تفسیر قرآن، آن را درجه اول ضرورت‌سنجی کرده و در درجه دوم کاربرد آن را عینی‌سازی کند تا در پرتو آن جایگاه حقیقی این علم در منظومه تفسیر قرآن را بازشناساند.

انسان موجودی اجتماعی و تنها موجودی است که امکان رسیدن به برترین جایگاه را در عالم امکان دارد. وجوه متمایز انسان از سایر موجودات، ساحت‌‌های وجودی او را شکل می‌‌دهد که سبب سعادت وی خواهد شد. نفس، ساحتی از وجود انسان است که جایگاه شناخت، باورها، احساسات، هیجانات، عواطف، خواستن‌‌ها، نخواستن‌‌ها، کردار و گفتار آدمی است و سبب متمایز ساختن افراد از یکدیگر می‌‌شود؛ شناخت دیگران و تنظیم روابط با آنان بر اساس ساحت معرفت می‌‌باشد. مراد ازساحت روان، احساسات، عواطف و هیجانات است. اراده، اهتمامی که پس از تأثرات روانی برای انسان رقم می‌‌خورد. دو ساحت بیرونی که با عمل و آنچه که با زبان یا به واسطه آن بیان می‌‌شود ساحت کردار و کلامی نامیده می‌‌شود. بر این اساس، انسان می‌‌تواند در جامعه به بهترین نحو با همنوعان خود رابطه برقرارکند و چگونگی برقراری این ارتباط در سعادت و شقاوت انسان نقش بسزایی دارد. پژوهش پیش‌‌رو به چگونگی برقراری روابط اجتماعی انسان‌‌ها و رعایت حقوق همنوعان خود یعنی حقوق همزیستی مسالمت‌‌آمیز؛ که برداشتن نابرابری‌‌ها و هر آنچه برای خود پسندیدن برای دیگران هم همان خواستن است. حقوق فرهنگی و حقوق سیاسی که بنیادی‌‌ترین نهاد در هر جامعه را فرهنگ آن جامعه تشکیل می‌‌دهد که از باورها و اعتقادات حاکم بر هر جامعه نشأت می‌‌گیرد و سرنوشت مردم را عملکرد خود آن‌‌ها تعیین می‌‌کند که نباید به اتفاقات اطرافشان بی تفاوت باشند؛ در روایات امام صادق (ع) به این حقوق پرداخته شده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی- توصیفی در صدد تبیین روابط اجتماعی از متن روایات امام صادق (ع) است.

زینت متعالی و آراستگی مادی و معنوی از نیازهای روحی انسان و امیال فطری است و انسان به طور طبیعی از زیبائی و آراستگی خود و دیگران لذت برده و بدان تمایل دارد و از زشتی و پلیدی بیزاری می‌جوید، خداوند میل به زیبائی و زینت را در فطرت انسان نهاد و از آن بهره‌مند نموده تا به درک زیبائی معنوی و جمال نامتناهی برسد و خود را از زشتی و پلیدی دورگرداند و در سایه آن به تعالی روحی و حیات طیبه دست‌یابد و هم‌چنین ارتباط و مؤانست با دیگران که لازمه زندگی بشر است بوجود آید، بنابراین زینت متعالی نقش مهمی در شکل‌دهی به شخصیت انسان و حیات فردی و اجتماعی داشته و اثرات مطلوبی بر ابعاد مختلف اجتماع از جمله ایجاد و تقویت ارتباطات، ارتقاء فرهنگ، سلامت روانی تحکیم بنیان خانواده و اعتلای عزت و اقتدار سیاسی دارد، لذا لازم است با تربیت صحیح و توجه متعادل به زینت‌های مادی و معنوی، عاملی برای رشد و تعالی فرد و جامعه شود، باتوجه به ضرورت و اهمیت آن در این پژوهش به روش توصیفی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای سعی شده است به‌وسیله آیات قرآن کریم و احادیث و سیره پیشوایان معصوم علیهم السلام، مفهوم زینت اصیل که تعالی دهنده بشر است تبیین و ضرورت و آثار مطلوب آن در ابعاد مختلف اجتماعی بررسی گردیده و اعتدال و هماهنگی در توجه به زینت ظاهری و باطنی و هم‌چنین حدود و شرایط و آفات مهم آن از قبیل اسراف در زینت و تجمل و رهبانیت ارزیابی شده تا از افراط و تفریط در این زمینه جلوگیری شود و در ضمن بوسیله آموزه‌های دینی الگوی صحیح آراستگی به جامعه ارائه شود تا زمینه رشد و کمال فردی و اجتماعی فراهم شود.

موضوع این رساله مقامات ویژه حضرت زهرا سلام الله علیها در کتب حدیثی فریقین است. این پژوهش بر آن است تا با بررسی روایات شیعه و سنی مقامات ویژه حضرت زهرا سلام الله علیها را معرفی نماید. روش این پژوهش؛ با توجه به امکانات تحقیق، روش کتاب خانه ای به شیوه تحلیل و استنباط است. از آن چه که از این بررسی به دست آمده مؤید این است که: حضرت فاطمه عليهاالسلام، گلواژه ى هستى است كه خلقت عالَم، طفيل وجود اوست. حضرتفاطمه عليهاالسلام، حوراء إنسيه اى است كه خداوند پيش از خلقت حضرت آدم عليه السلام او را از نور خويش آفريد، و در زير ساق عرش خود جاى داد، و پيوسته به تسبيح و تقديس و تهليل و تحميد حضرت حق اشتغال داشت. حضرت فاطمه عليهاالسلام سيده اى است كه انعقاد نطفه او از ميوه بهشتى است كه جبرئيل از جانب پروردگار به رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم هديه نمود. حضرت فاطمه عليهاالسلام، يگانه خانمى است كه خداوند اسمى از اسماء خويش را به وى عنايت كرد، و «فاطمه»اش ناميد، و از آن جا كه دوستانش را يارى خواهد كرد در آسمان «منصوره» نام گرفت، و نيز از آن جا كه شيعيان خود را از آتش نجات خواهد داد در زمين «فاطمه» نام گرفت. حضرت فاطمه عليهاالسلام، عالمه اى است كه خداوند علم به «ما كان و ما هو كائن » را تا قيامت به او عطا فرمود. و مصحف او یکی از منابع علوم امامان است. حضرت فاطمه عليهاالسلام، يگانه همسرى است كه شوهری چون على عليه السلام داشت، و اگر او نبود، براى حضرت فاطمه علیهاالسلام در روى زمين همسرى وجود نداشت. حضرت فاطمه عليهاالسلام، شفيعه اى است كه از ذريه و شيعيان و محبان خود، شفاعت خواهد كرد. و در آخر این که حضرت زهراسلام الله علیها در میان زنان جهان دارای شخصیت ممتاز و منحصر به فرد بوده که در میان زنان جهان از اولین و آخرین، کسی به مقام و درجه او نرسیده و نخواهد رسید.