جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از غامض­ترین مسائل متافیزیکی مسئله­ی تشخص و ملاک آن است. فلاسفه مسلمان از ابتدا به بحث از این مسئله اهتمام جدی داشته­اند. در میان مکاتب فلسفه اسلامی، فلاسفه مشائی خاصه ابن­سینا تصریحاً به بحث از ملاک تشخص توجه داشته و دیگر فلاسفه مشائی نیز در این موضوع اندیشیده­اند. نکته حائز اهمیت درباره ملاک تشخص عدم تفکیک و خلط میان ذهن و عین در میان فلاسفه­ی مشایی است که شیخ اشراق با عنایت به این مسئله در صدد پاسخی متقن به پرسش از ملاک تشخص موجودات بوده است. بعد از مرحوم شیخ اشراق فیلسوفان دیگر من جمله ملاصدرا از این تفکیک استفاده کرده و پاسخ­های دیگری به این مسئله داده­اند که بدون شک به واسطه این تفکیک بوده است. بعد از بررسی ملاک تشخص در اندیشه فلاسفه مذکور، در نهایت نگارنده به یک سازگاری در باب ملاک تشخص در اندیشه ابن­سینا، سهروردی و ملاصدرا دست یافته است.

«النجاة من الغرق فی بحر الضلالات» از تالیفات ابن سینا است؛ که یک دوره فلسفه نظری (منطق، طبیعیات، ریاضیات و الهیات) به زبان عربی می‌ باشد. پاره‌ ای از مباحث بخش منطق کتاب عبارتند از: تصور و تصدیق، منفعت منطق، اقسام لفظ، ذاتی و عرضی، قضیه و اقسام آن، مواد قضایا، جهات، عکس، قیاس و اقسام آن، اشکال سه گانه، استقراء، تمثیل، برهان و اقسام و مقدمات آن، مطالب هل و ما و لم و‌ای و... برخی از مباحث طبیعیات، عبارتند از: حرکت و مسائل مربوط به آن، زمان، مکان، متناهی و نامتناهی و مسائل مربوط به آنها، واحد بودن عالم و عدم امکان تعدد آن، آثار حرارت و برودت در اجسام، نفس و مسائل مربوط به آن و... بعضی از مباحث ریاضیات، عبارتند از: قواعدی در مورد اضلاع و زوایا و مثلث‌ ها، قواعدی در مورد تناسب سطوح... مناسبات و اصناف و خواص آنها... کیفیت استخراج اندازه جرم زمین و ماه و خورشید نسبت به یک دیگر، شناخت رصد و کیفیت رصد نمودن... نغمه، اصوات، اجناس، آلات، تحسینات و... پاره‌ ای از مطالب بخش الهیات، عبارتند از: مساوقت واحد با موجود، اعراض ذاتی و غریب، علت احتیاج ممکن به واجب امکان آن است نه حدوث آن، بساطت واجب و اینکه واجب تام است و هیچ حالت منتظره ‌ای در او نیست، اثبات واجب الوجود، معاد، الهامات و دعاهای مستجاب، عقوبت‌ های آسمانی، نبوت، عبادت و فایده آن در دنیا و آخرت و...

تاب نجات از آثار جامع شیخ الرئیس ابن‌سینا (۴۲۸ – ۳۷۰ ق.) است که، به‌عنوانِ متنِ پایه، برای آشنایی با علوم گوناگون نوشته شده‌است و، از آن پس، همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار داشته‌است. کتاب نجات از چند بخش تشکیل شده‌است که نخستینِ آنها به علم منطق می‌پردازد. اثر حاضر، تصحیح تازه‌ای از بخش منطق کتاب نجات را برپایۀ آخرین موازین علمی در فنِ تصحیحِ انتقادیِ متون کلاسیک عرضه می‌کند. برای این کار ده‌ها نسخۀ خطی کهن از کتاب نجات که هم‌اکنون در کتابخانه‌های تهران، استانبول، آکسفورد، ... نگهداری می‌شوند بررسی شده‌اند و سیزده نسخۀ معتبر به‌عنوانِ مبنای تصحیح انتخاب شده‌اند. مصحح در مقدمۀ مبسوط خود به اموری مانند زمینۀ شکل‌گیری کتاب نجات، جنبه‌های تشابه و تمایز آن در نسبت با آثار دیگر ابن‌سینا، تحول‌آفرینی کتاب نجات در ساختار علم منطق، همچنین نسخه‌شناسی این کتاب پرداخته‌است و فهم متفاوتی را از منطق نجات به‌دست می‌دهد. تعلیقات توضیحی برای عبارت‌های دشوار متن نیز ارائه شده و نمایه‌های تفصیلی و متنوع در پایان کتاب، استفاده از آن را برای خواننده تسهیل می‌کنند.