جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

تفسیر «الجامع»، تألیف دکتر محمّد عبدالستار السیّد از کشور سوریه است که در بحبوحۀ تحوّلات سالیان اخیر این کشور به رشتۀ تحریر در آمده و یکی از مهمترین تفاسیر معاصر در سوریه به‌شمار می‌رود. داعیۀ اندیشۀ تقریب گرایانۀ مؤلّف آن که در جای جای تفسیرِ خود به آن اشاره کرده است، اهمیت بررسی دیدگاه‌های تفسیری دکتر عبدالستار را به ویژه دربارۀ آیات مرتبط با فضائل اهل بیت(ع) بیشتر می‌کند. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیف و تحلیل محتوا، به بررسی این آراء و اختلاف آنها با دیدگاه دیگر مفسّران، به ویژه آیت الله جوادی آملی پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد با وجود اینکه دکتر عبدالستار در تفسیر خود سعی نموده به ایجاد وحدت میان فرقه‌های مختلف بپردازد و در جای جای تفسیر خود بر اتحاد در برابر دشمن صهیونیست به خصوص در کشور سوریه تأکید نموده است، ولی برخورد وی با این دسته از آیات عمدتاً سکوت و گذر از تفسیر مبنایی و دقیق این آیات است. با بررسی موشکافانۀ این تفسیر می‌توان گفت ایشان با وجود روایات شأن نزول که به طور صریح بر فضائل اهل بیت علیهم السّلام به ویژه امیر مؤمنان علی(ع) دلالت دارد، به آسانی از کنار آنها گذشته است و با وجود روایات معتبر در منابع حدیثی نزد عامّۀ در این زمینه که ایشان در موضوعات دیگر به کرّات به آنها ارجاع داده است هیچگونه استناد و اشاره‌ای به این روایات در این تفسیر دیده نمی‌شود.

قاعده زرین اخلاق که بر اصل رفتار متقابل تاکید می‌ورزد، طی قرون متمادی، به‌مثابه یکی از اصول جهان‌شمول اخلاقی، در تنظیم روابط اجتماعی شناخته شده است. بازخوانی سیره علوی، به‌ویژه در نامه 31، نشان می‌دهد، هرچند در نهج‌البلاغه، قاعده زرین جایگاهی برجسته دارد، اما تعامل آن با دیگر فضایل و اصول اخلاقی، به تبیین جامع‌تر اخلاق علوی می‌انجامد. این پژوهش، با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، پس از بررسی تطبیقی تقریرهای قاعده زرین در سنت‌های یهودیت، مسیحیت، اسلام و برخی مکاتب بشری، به این مسئله می‌پردازد که اخلاق علوی ضمن پایبندی به اصل قاعده زرین، سه محور خودسازی، خدامحوری و دیگری‌مداری را برجسته می‌سازد و با دامنه وسیع‌تر مفاهیمی چون تقوا، زهد، توکل، دعا، کرامت نفس، اعتدال، اندرزپذیری و عبرت‌آموزی، غنا می‌یابد؛ نتیجه آن‌که نهج‌البلاغه الگویی جامع برای اخلاق ارائه می‌کند که اصالت و کارایی قاعده زرین را در پرتو قواعد و مفاهیم اخلاقی دیگر حفظ و تقویت می‌کند و می‌تواند در مباحث فلسفه اخلاق و گفتمان‌های بین ‌ادیانی مطرح شود.

کرم از برجسته‌ترین ویژگی‌های اخلاقی در آموزه‌های اسلامی است که اتصاف به آن در قرآن کریم و روایات اهل‌بیت ,مورد تأکید فراوان قرارگرفته است. کرامت دارای دو جنبه است ؛ یک کرامت ذاتی که به صورت عام است و همه انسان ها از آن برخوردارند(وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ ...)(الإسراء /70) و دیگری کرامت اکتسابی که به عنوان یک خصیصه اخلاقی عمومی و همگانی نیست ، بلکه یک فرد باید در یک فرآیند تلاشگری و کنش فردی این خصیصه را در خود ایجاد کرده و در جهت تکمیل و تداوم آن بسیار تلاش میکند. این پژوهش می کوشد با رویکرد توصیفی-تحلیلی به شناخت مفهوم «کرم»، انسان‌های کریم و خصوصیات و پیامدهای آن‌ در زندگی فردی - اجتماعی، دنیوی و اخروی بر پایه آیات قرآن و احادیث معصومان:بپردازد. موضوع دیگری که در این پژوهش بدان توجه شده، کشف رابطه مفهومی صفت «کرامت» با اندیشه «روح بزرگوار» است؛ چه آنکه از منظر برخی این صفت شامل افرادی می شود که دارای روح بزرگوار هستند. نتایج این پژوهش بیان می‌کند که کرم به معنای دوری از پستی است و روح بزرگوار و منزه از هر پستی را کریم گویند. روح بزرگوار را می‌توان در انسانی دید که اهداف زندگی خود را بر پایه‌ی کرامت قرار داده و با برخورداری از آن ، در سایه ایمان به خدا ، تقوا و عمل صالح ،در جهت رسیدن به حیات طیبه طی طریق کرده و در برابر همه ناملایمات و سختی ها در جهت کسب رضایت خداوند و رسیدن به مقام قرب الهی صبر پیشه می کند و به سبب برخورداری از صفت حیا و صبر ، در این راه با صلابت و استقامت می ایستد.با توجه به مطالب فوق می توان دریافت که مفهوم کریم با تعبیر«روح بزرگوار»شهید مطهری,رابطه این‌همانی دارد.

هیستریک یا تبرج و خودآرایی از جمله مسائلی است که قرآن کریم و روان شناسی جدید به صورت مفصل به آن پرداخته است. هیستریک یک نوع بیماری است که مورد نکوهش قرآن کریم است و روانشناسی نیز از آن به عنوان اختلال روانی بحث می کند. مسئله این پژوهش این است که چه راهکارهایی از دیدگاه قرآن و روان‏شناسی برای درمان هیستریک وجود دارد؟ جمع آوری مطالب در این نگارش کتابخانه ای بوده و روش تحقیق توصیفی تحلیلی می باشد. نتیجه آن شد که یاد خدا و ایمان به او مهمترین راهکار درمان هیستریک است توجه به خانواده و فرزندان نیز مانع بروز اختلالات هیستریکی می شود حجاب، حفظ نگاه نیز فرد را از تحریک و روحیه هیستریکی دور می کند. از ازدواج نیز می توان به عنوان یک عامل مهم درمان هیستریک نام برد. تقوای الهی و انجام عباداتی مانند روزه و نماز نیز از هیستریک می‌کاهد و فرد را به سمت رضای الهی و دوری از اعمال ناپسند مانند هیستریک سوق می دهد. توبه نیز دیگر عامل مهم در درمان هیستریک است که سبب آرامش در فرد نیز می شود و فرد را از هیستریک دور می کند. رجوع به پزشک روان درمان نیز یکی دیگر از راهکارهای درمان هیستریک است.

بررسی مسألۀ وقوع تحریف به نقیصه در قرآن، یکی از مهم‏ترین مباحث علوم قرآنی است؛ زیرا با تحقّق بیرونی ارادۀ الهی در ابلاغ بزرگ‏ترین وحی‏نامۀ الهی، در پیوند است. همۀ فرق اسلامی به عدم وقوع تحریف به زیاده در قرآن باور دارند؛ با این‏همه، گروهی از حشویۀ اهل سنّت و اخباریان شیعه، به تحریف به نقیصه معتقدند. اخباریانی مانند سیّد نعمت‌الله جزایری و میرزا حسین نوری که با توجه به دلالت روایات تحریف به نقیصه، درصدد اثبات عقیدۀ خود، مبنی بر تحریف قرآن، برآمده‏اند. با بررسی مبانی اخباری‏گری از جمله: قطعی‏الصّدور بودن روایات کتب اربعه، عدم حجّیّت ظواهر قرآن برای غیر معصوم، عدم حجّیّت روایات نبوی جز با تأیید معصومان(، بی‌نیازی به علم رجال جز هنگام تعارض و معتبر نبودن ادلّۀ عقلی در استنباط احکام، می‌توان به گرایش وافر اخباریان افراطی به احادیث و پذیرش سهل‏انگارانۀ آن‌ها در حوزه‌هایی مانند تحریف قرآن پی برد؛ غافل از آنکه جاعلان و غالیان، در جعل بسیاری از این روایات دست داشته‌اند و دلالت پاره‏ای دیگر از آن‏ها بر وقوع تحریف، محلّ اشکال است؛ آ‌‏ چه شامل تفسیر و تأویل آیات است نیز به تحریف معنوی اشاره دارند و در نگاه این قبیل محدّثان به‏غلط مبنای قول به تحریف قرار گرفته‏است. در پژوهش حاضر، با روش توصیفی ـ تحلیلی، نگرش اخباریان افراطی شیعه در خصوص تحریف به نقیصه، مورد بررسی قرار گرفته‏‏است و علل و زمینه‏های پذیرش روایات وقوع تحریف به نقیصه در قرآن کریم، تبیین شده‌اند.

پدیدۀ «علم­‌زدگی» یکی از پیامدهای مکتب اومانیسم است و بر علم به­‌عنوان تنها مبنای شناخت هستی تکیه دارد. این مبنای فکری در شناخت برخی موضوعات، به­‌ویژه مباحث فرامادّی­‌ای مانند الهیّات، ناکارآمد بوده و سبب کج­فهمی­‌هایی شده است. مؤلّف کتاب نقد قرآن نیز براساس دیدگاه یادشده، در برخی آیات قرآن شبهاتی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی­­_ ­تحلیلی پس از بررسی پدیدۀ علم‌­زدگی و خاستگاه آن، ناظر به برخی شبهات ادّعایی کتاب نقد قرآن، به­‌تناسب سه پاسخ ارائه کرده ­است: 1. تعارض برخی گزاره‌­های قرآنی با یافته‌­های علوم تجربی ظاهری است. 2. یافته‌­های علوم طبیعی دربارۀ برخی گزاره‌­های قرآنی هنوز به نتیجه نرسیده ­است. 3. برخی گزاره‌های قرآنی از نوع درون­‌دینی بوده و در علوم تجربی دلیلی بر ردّ آن­ها وجود ندارد.

محدث نوری در کتاب فصل الخطاب فی تحریف کتاب ربّ‌الارباب با ذکر 1122 روایت، به موضوع تحریف به نقیصه و اثبات آن در قرآن پرداخته است؛ چنان‌که در عموم آثار قائلان به تحریف، به این کتاب و روایات آن استناد شده است. او در کتاب خود طی 12 فصل، 12 دلیل بر اثبات تحریف به نقیصه اقامه کرده که در مقاله‌ی حاضر، در پرتو دلایل عقلی و نقلی، موارد خلل و ضعف آن‌ها تبیین شده است. از مجموعه‌ی روایات فصل الخطاب، برخی از آن‌ها به طور خاص و برخی دیگر به طور عام، دال بر تحریف به نقیصه بر شمرده شده است. اکثر این روایات، از منابع مجهول یا جعلی اخذ شده‌اند و دسته‌ای از آن‌ها مربوط به اختلاف قرائات است که یا به چگونگی تلاوت برخی از واژه‌های قرآنی مربوط می‌باشد یا تفسیر خاصی از پاره‌ای از آیات ارائه می‌کند. به هر حال، این روایات ربطی به تحریف به نقیصه ندارند. اقلّی از روایات، از منابع معتبر بیان شده که به غلط مبنای قول به تحریف قرار گرفته است. این روایات شامل اضافات تفسیری، جری و تطبیق و توضیحاتی از این قبیل به شمار می‌رود که مقتضی اضافات تنزیلی در قرآن کریم که در ادوار بعدی از آن ساقط شده باشد، نیست.

ترجمۀ پیام قرآن اثر محمد اسد، ترجمه‌ای کامل از تمام سوره‌های قرآن و به ترتیب مصحف است. پرسش مهم قابل طرح دربارۀ این ترجمه این است که ترجمۀ پیام قرآن به لحاظ میزان وفاداری به متن چه وضعیتی دارد. نوشتۀ حاضر کوشیده است با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی نمونه‌هایی از عملکرد محمد اسد در ترجمۀ آیات و تطبیق آن‌ها بر الگوی ترجمۀ نیومارک، به پاسخی قانع‌کننده در این راستا دست یابد. نتیجه آنکه مترجم همواره در ترجمۀ خود سعی بر یافتن معادل مناسب برای اصطلاحات دینی داشته و تا حد زیادی در این امر موفق بوده و در مواردی که از یافتن معادل عاجز مانده است، توضیحاتی را در حاشیه ارائه می‌دهد. در بحث از مشترک لفظی، عموماً سیاق کلام را در نظر دارد، اما در برخی موارد از سیاق غافل شده است. همچنین، برای ترجمۀ استعاره، عملکرد یکسانی نداشته و از شیوه‌های گوناگونی بهره برده است.

در بین میراث مأثور امامیه، نهج‌البلاغه گنجی گران‌بها و مجموعه‌ای از تعالیم معرفتی، عرفانی، دینی، فرهنگی و اجتماعی شیعه است که از دیرباز، مورد توجّه عالمان و ادیبان مسلمان واقع شده و اخیراً، سهم فراوانی از پژوهش‌های مستشرقان را نیز به خود اختصاص داده ‌است. مطالعات مستشرقان درباره نهج‌البلاغه شامل پژوهش‌های مختلفی در جنبه‌های ادبی، حکمی و محتوایی است. در نتیجه این مطالعات و پژوهش‌‌ها، مستشرقان آراء و نظرات خود در توصیف نهج‌البلاغه را در قالب عبارت‌های نسبتاً کوتاهی بیان کرده‌‌اند که ما را در شناخت فهم کلی آنها از نهج‌البلاغه یاری می‌دهد. پژوهش حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای انجام شده، می‌کوشد تا ضمن بررسی در سیر تطورّی پژوهش‌های مستشرقان در خصوص نهج‌البلاغه، به بازخوانی و نقد دیدگاه، آراء و نظرات آنها بپردازد.

«بداء» در اصطلاح به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند بر اساس برخی حوادث و تحت شرایط و عوامل ویژه است. این آموزه از ویژگی ‏های تفکر شیعی می باشد که اعتقاد به آن در روایات معصومین (علیهم‌السلام) جایگاه ویژه‌ای داشته و مصادیق عینی فراوانی از قرآن و احادیث آن را تأیید می‌کند. هرچند که گروهی از اهل سنت، شیعیان را به دلیل داشتن چنین اعتقادی نکوهش کرده‌‌اند؛ اما طبق بررسی‌ ها و نتایج حاصل از انجام این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی و بر اساس منابع کتابخانه‌‌ای انجام شده، موضوع بداء و نقش اعمال نیک و اعمال ناشایست بر تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی علاوه بر قرآن کریم، سنت نبوی مندرج در نصوص دینی فریقین و روایات معصومین علیهم السلام، در موارد متعدد از کتاب مقدس نیز مطرح گردیده که در این تحقیق به ده نمونه از آن اشاره شد. این موضوع نشان می‌دهد که اعتقاد به بداء، همان‌طور که در حدیثی از امام صادق (ع) به آن اشاره شده، از مشترکات ادیان ابراهیمی بوده و دارای اصالتی کهن در متون مقدس است.