جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف این پژوهش شناخت هرچه بهتر و دقیق‌تر رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌باشد و این شناخت می‌تواند در عرصه فرامذهبی و دینی مورد استفاده قرار گیرد چرا که زوایای زندگی فردی و سیاسی اجتماعی و خانوادگی رسول خدا صلی الله علیه و آله به نحو احسن به تصویر کشیده نشده است. بدون تردید مهمترین شخصیت در اسلام و در بین مسلمانان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است. ایشان نه فقط در بین مسلمانان بلکه در تاریخ کم مانند است. شناخت شخصیت بزرگوار آن حضرت از دو طریق قرآن و سنت میسر است. در این میان منابع حدیثی فریقین جایگاهی بی بدیل دارد. با یک مراجعه اجمالی به روایات اهل تسنن و شیعه مشاهده می‌شود که تفاوت‌هایی پیرامون ترسیم شخصیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم میان آنان وجود دارد. در این مطالعه بر آن هستیم شخصیت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله را در آینه منابع حدیثی فریقین مطالعه و توصیف کنیم. آن گاه پس از مقایسه دو تصویر در مقام تبیین و تحلیل آن برآییم و علل این اختلاف فاحش در ترسیم چهره مهمترین شخصیت تاریخ اسلام را واکاویم، با توجه به اینکه محورهای طرح معرفی شده بسیار گسترده است، تحقیق پیش رو صرفا محور و ابعاد اخلاقی و رفتاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را مورد ارزیابی قرار خواهد داد و سیمای اخلاقی و رفتاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را در هر یک از ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد بررسی قرار خواهد داد. معیار ما در مطالعه متون حدیثی شیعه کتب اربعه؛ (اصول کافی، الاستبصار، من لایحضره الفقیه، تهذیب الاحکام ) و آثار شیخ صدوق ره؛ و در مطالعه متون حدیثی اهل تسنن؛ صحیح مسلم، صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سن ابی داود، سنن ترمذی، موطأ مالک، سنن نسائی خواهد بود.

1- جایگاه موضوع در دانش مربوط: علم کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی یعنی آنچه از نظر اسلام باید بدان معتقد بود و ایمان داشت بحث می‌کند؛ به این نحو که آنها را توضیح می‌دهد و درباره آنها استدلال می‌کند و از آنها دفاع می‌نماید ؛ مساله انسان‌شناسی هر چند که به صورت مستقیم موضوع علم کلام قرار نمی‌گیرد، اما به جهت حساسیت و اهمیت، باید با در نظر گرفتن آن به مسائل کلام ورود کرد؛ از این رو علم «کلام کاربردی» با نگاه نیازمحورانه و عینی به مساله انسان، متصدی پرداختن به موضوعات کلامی شده‌است تا ضمن بیان و تشریح عقاید اصلی و کلی، مسائل مربوط به انسان را نیز تبیین و تشریح کند و بتواند زمینه سعادتمندی او را در دنیا و آخرت فراهم نماید. این مساله، در همه ادوار زندگانی انسان، از جهات و ابعاد مختلف و با روش‌های گوناگون مورد توجه علما و دانشمندان علوم قرار گرفته‌است و هر کدام به فراخور زمینه‌های علمی خود درباره آن قضاوت‌هایی داشته‌اند؛ از این جهت باید علم کلام نیز در این موضوع ورود داشته‌باشد و نظرات دینی را در خصوص آن تشریح و تبیین نماید. 2- بیان موضوع از کلی به جزئی: در زمینه اصول عقاید شاید به نظر بیاید که شناخت عمیق مسائلی مانند توحید و نبوت از اهمیت بیشتری برخوردار باشد، اما به تصریح روایات، شناخت واقعی انسان از خود، به شناخت صحیح او از توحید منجر می‌شود . البته باید توجه داشت که انسان‌شناسی معنایی عام‌تر از خودشناسی دارد . در زمینه انسان‌شناسی، از دیدگاه‌های مختلف علوم، نظریات متفاوتی ارائه شده‌است و تقسیم‌بندی‌های گوناگونی در این رابطه مطرح شده‌است؛ انسان‌شناسی تجربی، انسان‌شناسی شهودی یا عرفانی، انسان‌شناسی فلسفی، انسان‌شناسی دینی و ... . از آنجا که بهترین مفسر و شارح انسان، خالق او است، از میان انواع انسان‌شناسی، انسان‌شناسی دینی بهترین معرف و مبین واقعیت انسان است، این به معنای آن است که سایر این انواع هر چند در برخی موضوعات به توفیق‌هایی دست‌یافته‌اند، اما از نظر صحت و وسعت با بن‌بست‌هایی روبرو هستند . انسان‌شناسی کلامی نیز در محدوده انسان‌شناسی دینی قرار می‌گیرد و از این رو می‌تواند با تبیین دقیق عقلی و نقلی، تعریف و تصویر جامع و مانعی از انسان ارائه دهد. 3- بیان قلمرو تحقیق (ابعاد، زوایا و محدوده‌ی پژوهش): برای انجام هر پژوهشی نیاز به متغیرهایی می‌باشد که محدوده را تعیین نماید. در این پژوهش استفاده و بهره‌گیری از آثار علامه شهید سیدمحمدباقر صدر، به عنوان متغیر و قید اصلی مورد توجه قرار گرفت. در میان تحقیقاتی که در رابطه با انسان‌شناسی انجام شده‌است، استفاده از مبانی فکری و نظری شهید صدر به چشم نمی‌آید. از این رو این نیاز وجود دارد که این آثار با این نگاه، مورد بازخوانی و بررسی قرار گیرد. از ویژگی‌های مهم آثار شهید صدر، توجه ویژه او به مسائل کاربردی و اجتماعی انسان است؛ تا جایی که وی در برخی از آثار خود در جزئیات مسائل اجتماعی نیز ورود کرده‌است، مانند مسائل اقتصادی و حکومتی که البته از دایره این پژوهش خارج است، اما بیانگر توجه ویژه او به مسائل اجتماعی انسان است. شهید صدر درباره معرفی دین، تاکید می‌کند که نباید آن را منوط و موکول به امر آخرت کرد و باید آثار دنیوی و مادی آن را برای انسان تبیین و تشریح کرد تا این انسان، که نگاه مادی در او تاثیر بیشتری دارد، به این درک برسد که تنها راه سعادتمندی او در دنیا و آخرت، راهی است که دین در پیش روی او قرار می‌دهد . شهید صدر معتقد است برای تعالی بخشیدن به این انسان، با این تفکر مادی، باید معانی و قلمرو لذت‌ها و مرارت‌ها را تغییر داد و توسعه بخشید یا تضییق نمود؛ این تغییر راه‌حل اساسی هدایت انسان است که دین اسلام در پی انجام آن می‌باشد. این تعریف جدید می‌تواند منافع فردی و اجتماعی انسان را تامین کند . از این رو وی در بحث انسان‌شناسی، مبانی و مولفه‌هایی را مطرح می‌کند که هر چند ممکن است بدیع به‌نظر نیاید، اما نحوه بیان و نتایجی که از آنها به دست می‌آورد و نظام انسانی و اجتماعی که بر اساس آنها بنا می‌نماید و همچنین امتزاج و بهره‌گیری از علوم مختلف دینی در این امر، نوآورانه و مبتکرانه است.

1- جایگاه موضوع در دانش مربوط: علم کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی یعنی آنچه از نظر اسلام باید بدان معتقد بود و ایمان داشت بحث می‌کند؛ به این نحو که آنها را توضیح می‌دهد و درباره آنها استدلال می‌کند و از آنها دفاع می‌نماید ؛ مساله انسان‌شناسی هر چند که به صورت مستقیم موضوع علم کلام قرار نمی‌گیرد، اما به جهت حساسیت و اهمیت، باید با در نظر گرفتن آن به مسائل کلام ورود کرد؛ از این رو علم «کلام کاربردی» با نگاه نیازمحورانه و عینی به مساله انسان، متصدی پرداختن به موضوعات کلامی شده‌است تا ضمن بیان و تشریح عقاید اصلی و کلی، مسائل مربوط به انسان را نیز تبیین و تشریح کند و بتواند زمینه سعادتمندی او را در دنیا و آخرت فراهم نماید. این مساله، در همه ادوار زندگانی انسان، از جهات و ابعاد مختلف و با روش‌های گوناگون مورد توجه علما و دانشمندان علوم قرار گرفته‌است و هر کدام به فراخور زمینه‌های علمی خود درباره آن قضاوت‌هایی داشته‌اند؛ از این جهت باید علم کلام نیز در این موضوع ورود داشته‌باشد و نظرات دینی را در خصوص آن تشریح و تبیین نماید. 2- بیان موضوع از کلی به جزئی: در زمینه اصول عقاید شاید به نظر بیاید که شناخت عمیق مسائلی مانند توحید و نبوت از اهمیت بیشتری برخوردار باشد، اما به تصریح روایات، شناخت واقعی انسان از خود، به شناخت صحیح او از توحید منجر می‌شود . البته باید توجه داشت که انسان‌شناسی معنایی عام‌تر از خودشناسی دارد . در زمینه انسان‌شناسی، از دیدگاه‌های مختلف علوم، نظریات متفاوتی ارائه شده‌است و تقسیم‌بندی‌های گوناگونی در این رابطه مطرح شده‌است؛ انسان‌شناسی تجربی، انسان‌شناسی شهودی یا عرفانی، انسان‌شناسی فلسفی، انسان‌شناسی دینی و ... . از آنجا که بهترین مفسر و شارح انسان، خالق او است، از میان انواع انسان‌شناسی، انسان‌شناسی دینی بهترین معرف و مبین واقعیت انسان است، این به معنای آن است که سایر این انواع هر چند در برخی موضوعات به توفیق‌هایی دست‌یافته‌اند، اما از نظر صحت و وسعت با بن‌بست‌هایی روبرو هستند . انسان‌شناسی کلامی نیز در محدوده انسان‌شناسی دینی قرار می‌گیرد و از این رو می‌تواند با تبیین دقیق عقلی و نقلی، تعریف و تصویر جامع و مانعی از انسان ارائه دهد. 3- بیان قلمرو تحقیق (ابعاد، زوایا و محدوده‌ی پژوهش): برای انجام هر پژوهشی نیاز به متغیرهایی می‌باشد که محدوده را تعیین نماید. در این پژوهش استفاده و بهره‌گیری از آثار علامه شهید سیدمحمدباقر صدر، به عنوان متغیر و قید اصلی مورد توجه قرار گرفت. در میان تحقیقاتی که در رابطه با انسان‌شناسی انجام شده‌است، استفاده از مبانی فکری و نظری شهید صدر به چشم نمی‌آید. از این رو این نیاز وجود دارد که این آثار با این نگاه، مورد بازخوانی و بررسی قرار گیرد. از ویژگی‌های مهم آثار شهید صدر، توجه ویژه او به مسائل کاربردی و اجتماعی انسان است؛ تا جایی که وی در برخی از آثار خود در جزئیات مسائل اجتماعی نیز ورود کرده‌است، مانند مسائل اقتصادی و حکومتی که البته از دایره این پژوهش خارج است، اما بیانگر توجه ویژه او به مسائل اجتماعی انسان است. شهید صدر درباره معرفی دین، تاکید می‌کند که نباید آن را منوط و موکول به امر آخرت کرد و باید آثار دنیوی و مادی آن را برای انسان تبیین و تشریح کرد تا این انسان، که نگاه مادی در او تاثیر بیشتری دارد، به این درک برسد که تنها راه سعادتمندی او در دنیا و آخرت، راهی است که دین در پیش روی او قرار می‌دهد . شهید صدر معتقد است برای تعالی بخشیدن به این انسان، با این تفکر مادی، باید معانی و قلمرو لذت‌ها و مرارت‌ها را تغییر داد و توسعه بخشید یا تضییق نمود؛ این تغییر راه‌حل اساسی هدایت انسان است که دین اسلام در پی انجام آن می‌باشد. این تعریف جدید می‌تواند منافع فردی و اجتماعی انسان را تامین کند . از این رو وی در بحث انسان‌شناسی، مبانی و مولفه‌هایی را مطرح می‌کند که هر چند ممکن است بدیع به‌نظر نیاید، اما نحوه بیان و نتایجی که از آنها به دست می‌آورد و نظام انسانی و اجتماعی که بر اساس آنها بنا می‌نماید و همچنین امتزاج و بهره‌گیری از علوم مختلف دینی در این امر، نوآورانه و مبتکرانه است.

در آغاز سده سوم هجری، میراث حدیثی کوفه به قم منتقل شد و مدرسه‌ای در شهر قم شکل گرفت که علی‌رغم تمرکز بر حدیث، به عنوان بزرگ‌ترین مرکز نشر حدیث شناخته می‌شد. این مدرسه با دارا بودن ویژگی‌های کلامی، در یک زنجیره مستمر از اندیشمندان و صاحبان آثار، نقش مهمی در تاریخ کلام امامیه ایفا کرد و مدرسه‌ای کلامی را به وجود آورد. مدرسه قم، در روش و شیوه کلامی، ادامه‌دهنده جریان محدثْ متکلمان کوفه بود. با اینکه در این مدرسه راویان متعددی فعالیت داشتند، نظام معرفتی قمی‌ها به شکلی منظم در چهار کتاب تألیفی «المحاسن» برقی، «بصائرالدرجات» صفار، «الکافی» کلینی و «التوحید» صدوق قابل ردگیری است. استفاده از عقل با رویکرد وحیانی توسط برقی، نص‌گرایی صفار، عقل‌محوری و تأکید بر قرآن توسط کلینی، و بهره‌گیری محتاطانه از عقل توسط شیخ صدوق را می‌توان از نتایج مدرسه کلامی قم دانست. بر این اساس، احمد برقی بر این باور است که مهمترین ویژگی هر فرد در زندگی، عقل و دین اوست که سایر ویژگی‌ها نیز در پی آن می‌آید. او تأکید می‌کند که برجسته‌ترین نیروی در وجود انسان، نیروی عقل است؛ چرا که حیا و دین پس از آن قرار می‌گیرند. در نگاه صفار، از حدیث ثقلین و سایر احادیث می‌توان نتیجه گرفت که قرآن ثقل اکبر و اهل‌بیت ثقل اصغر هستند و این دو تا روز قیامت از یکدیگر جدا نمی‌شوند. شناخت کامل و معرفت حقیقی به سراسر قرآن، به ویژه بطون آن، تنها در اختیار اهل‌بیت است. بر اساس دیدگاه صفّار، قرآن به همراه تفسیر امام به‌عنوان منبع معرفت شناخته می‌شود. در گزارش‌های او، اهل‌بیت به‌عنوان رفع‌کنندگان اختلافات معرفی شده‌اند. از منظر شیخ کلینی، عقل به تنهایی نمی‌تواند راهگشای بشر باشد و باید تحت هدایت علم الهی، وحی و نقل قرار گیرد تا بتواند با تفکر صحیح و راهبردهای درست، انسان را به مقصد هدایت کند. کلینی معتقد است که خداوند همه نیازهای بشری را در قرآن نازل کرده و هیچ چیزی را فروگذار نکرده است. همچنین، هیچ حلال یا حرامی نیست که خداوند مرز و حدود آن را در قرآن مشخص نکرده باشد. او باور دارد که هیچ اختلافی در جهان نیست، مگر اینکه راه‌حل آن در قرآن آمده است، اما عقول انسانی به تنهایی قادر به درک کامل این راه‌حل‌ها نیستندبر اساس دیدگاه شیخ صدوق، وی عقل را به‌عنوان یک منبع مستقل برای معرفت و شناخت می‌پذیرد، اما با توجه به روایات منقول از اهل‌بیت (علیهم‌السلام) که درباره ممنوعیت ورود غیرمتخصصان به عرصه علم کلام آمده است، با ورود افراد غیرمتخصص به این علم مخالفت می‌کند. بنابراین، بدون وجود غلو یا مخالفت، می‌توان بیان کرد که به‌کارگیری عقل در دیدگاه‌ها متنوع است. آنچه در مدرسه کلامی قم مطرح می‌شود، عقل تعاملی است. در این مدرسه، همه افراد بر استفاده از عقل به‌عنوان سومین منبع و کتاب و سنت به‌عنوان اولین و دومین منبع استنباط احکام و معارف اسلامی توافق دارند.

جریان وهابیت همواره تلاش وافر در نقد و رد فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) مبذول داشته است. در میان این فضائل، احادیثی که دلالت بر جایگاه رفیع ایشان در میان صحابه دارند، به‌طور ویژه مورد توجه و مناقشه قرار گرفته‌اند. حدیث «علی قسیم النار و الجنة»، از جمله احادیثی است که آماج نقد و بررسی این جریان بوده است. اندیشمندان معاصر این جریان، این حدیث را جعلی و فاقد اعتبار سندی و متنی تلقی می‌کند؛ این در حالی است که بررسی دقیق آثار فضائل‌نگاری، تاریخی، رجالی، کلامی و حدیثی معتبر اهل‌سنت، دیدگاهی مغایر با ادعای وهابیت را آشکار می‌سازد. در این مقاله، با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و اتخاذ رویکردی انتقادی، اشکالات و شبهات مطرح‌شده از سوی وهابیت پیرامون این حدیث مورد واکاوی قرار می‌گیرد. در پایان، این پژوهش به این نتیجه دست یافته‌است که حدیث مذکور در منابع معتبر اهل‌سنت نقل شده و بسیاری از علمای برجسته آنان به توثیق راویان آن تصریح نموده‌اند. افزون بر این، شواهدی دال بر دلالت این حدیث بر منزلت والای امام‌علی (علیه‌السلام) در تمییز حق از باطل و جایگاه معنوی ایشان ارائه خواهد شد.

معجم‌نگاری یکی از موضوعات موردعلاقه مسلمانان در قرون مختلف بوده‌است. بررسی و ارزیابی معجم-نگاری آنان در عصر حاضر می‌تواند میزان رشد علمیِ این حوزه دانش و نیز، ساحت‌های علمی، اجتماعی و مذهبیِ زیست-بوم‌های اسلامی را روشن سازد. متأثر از این ضرورت و هدف، مقاله حاضر یکی از معجم‌های حوزه فرق و ردّیه را در فضای آکادمیک عربستان سعودی با عنوان معجم المؤلفات فی الرد علی الشیعه الاثنی عشریه مورد سنجش قرار داده‌است. پرسش این مقاله که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد، آن بود که مؤلفانِ معجم المؤلفات در ثبت آثار ضد شیعه اثنی‌عشری در چهار سده نخستین اسلامی، تا چه میزان به روش‌های علمی و فنی در معجم‌نگاری به ویژه در تعریف مفاهیم و عینیت، پایبندی و تعهد داشته‌اند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که این کتاب به دلیل عدم تعریف دقیقِ مفاهیم کلیدی مانند "شیعه اثنی عشری"، تخطی از مؤلفه‌های روش تحقیق، گنجاندن موضوعات غیرمتجانس با شیعه امامیه و کاستی در استنادها و انتساب‌های نادرست، از معیارهای علمی فاصله دارد. همچنین، بسیاری از آثار ذکرشده، ماهیتاً ردّیه بر شیعه نیستند و تحلیل‌های ارائه‌شده در کتاب به شدّت از رویکردهای بی‌طرفانه دور است. این مقاله با نقد نمونه‌هایی از اشتباهات و کاستی‌های این اثر، بر ضرورت بازنگری و اصلاح آن تأکید دارد.

«اِجماع» یکی از منابع اجتهاد در فقه و به معنای اتفاق نظری است که در اثبات حکم شرعی مؤثر است. علماى شیعه اجماع را دلیل مستقلى در مقابل کتاب و سنّت نمی‌دانند؛ بلکه اجماع را تنها از این جهت که کاشف از نظر معصوم است، حجّت می‌دانند. این مقوله یکی از منابع فقه به شمار آمده و مورد توجه فریقین قرار گرفته است. البته آن¬چه مسلم است، این است که در دوران حیات پیامبر(ص) احکام الهی از طریق آن حضرت دریافت می¬شد؛ یا در آیات قرآن بدان تصریح شده بود یا شخص پیامبر(ص) با قول یا عمل یا تقریر، آن را تبیین می¬کردند که اصطلاحاً به آن «سنت» می¬گویند. بنابراین هیچ نیازی به اجتهاد و تلاش علمی برای فهمیدن حکم شرعی وجود نداشت؛ جز این¬که از شخص پیامبر(ص) بشنوند. در این مقاله ضمن بررسی مفهوم¬شناسی، به اقسام اجماع و احکام آن پرداخته و سپس این مسئله را از دریچه اندیشه‌ای و نه فقهی در فرق تشیع و به¬خصوص بررسی منظومه فکری ابوطالب هارونی از عالمان زیدی، قاضی نعمان از اندیشمندان اسماعیلی و شیخ طوسی از علمای برجسته تشیع مورد واکاوی قرار می¬دهد. این نوشتار از این جهت نو و بدیع به شمار می‌رود که تاکنون مقاله‌ای یا نوشتاری به بررسی اجماع به عنوان یکی از منابع ادله اربعه از منظر سه عالم تشیع در امامیه، زیدیه و اسماعیلیه نپرداخته و از سوی دیگر سعی شده است که سیر زمانی و زیست هر سه عالم تقریبا در یک زمان باشد.

فرقه وهابیت همواره تلاش نموده است تا فضائل امیرالمؤمنین علی (ع) را به چالش کشیده و به‌ویژه احادیثی که امامت بلا فصل ایشان را ثابت می‌نماید، مورد نقد قرار دهد. یکی از این احادیث، حدیث «غدر امت» است که وهابیت آن را جعلی و فاقد اعتبار می‌داند. با این حال، بررسی دقیق آثار فضیلت‌نگاری، تاریخی، رجالی، کلامی و حدیثی اهل‌سنت نشان‌می‌دهد که دیدگاه غالب در میان اهل‌سنت، با ادعای وهابیت متفاوت است. بسیاری از علمای اهل‌سنت، از جمله بزرگان حدیث، این حدیث را صحیح یا حسن دانسته‌اند. در این پژوهش، با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به شیوه‌ای انتقادی، به بررسی اشکالات وهابیت در مورد این حدیث پرداخته شده‌است. نتایج این بررسی نشان‌می‌دهد که این حدیث در منابع معتبر اهل‌سنت نقل‌شده و راویان آن نیز مورد وثوق دانسته شده‌اند. بنابراین، ادعای جعل این حدیث توسط وهابیت، با شواهد موجود در منابع اهل‌سنت سازگاری ندارد.

حدیث غدیر، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نصوص روایی در اثبات حقانیت و امامت امام علی (ع)، از پیامبر اکرم (ص) صادر شده و صدور آن مورد اتفاق‌نظر مذاهب کلامی است. در میان فرقه‌های اسلامی، زیدیه به‌دلیل اشتراکات فراوان با شیعیان دوازده‌امامی در مسئلۀ امامت و رهبری امام علی (ع)، از اهمیت بالایی برخوردار است. آنان در بسیاری از آثار خود، اعم از کتب کلامی، تفسیری، حدیثی، فقهی، و تاریخی، به این حدیث پرداخته و آن را حدیثی مشهور و متواتر برشمرده‌اند. نقطۀ مشترک و محور اصلی میان تمام کسانی که در زمینۀ این حدیث قلم زده‌اند، بحث ولایت و امامت امیرالمؤمنین (ع) است. در این پژوهش، با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه» که به حدیث غدیر مشهور است، از منظر زیدیه پرداخته می‌شود و به این پرسش نیز پاسخ داده خواهد شد که این حدیث چه آثار و نتایجی را در پی دارد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که زیدیه حدیث غدیر را حدیثی صحیح و متواتر می‌دانند و آن را دلیلی بر امامت و جانشینی حضرت علی (ع) پس از پیامبر اکرم (ص) برمی‌شمارند. آنان در تفسیر و دلالت‌های این حدیث، با ارائۀ قرائن مختلف، بر ولایت و امامت امیرالمؤمنین (ع) و نفی ولایت غیر ایشان تأکید می‌کنند و عصمت، افضلیت، و مرجعیت علمی ایشان را نیز از این حدیث استنباط می‌نمایند.

براساس نظریه فطرت انسان‌ها نوعی واحد و دارای ماهیت مشترک هستند. ماهیت مشترکی که دارای ویژگی‌ها و لوازمی است که در تمام افراد وجود دارد و محصول اکتساب نیست. در این کتاب پس از مطالعه پیش‌زمینه‌های نظریه فطرت در منابع تفسیری و حدیثی به مطالعه تحلیلی آرای تأثیرگذارترین متفکران مسلمان در این عرصه شخصیت‌هایی چون کندی، فارابی، اخوان‌الصفا، ابن سینا، غزالی، شیخ اشراق، فخر رازی، ابن عربی، ملاصدرا و... پرداخته می‌شود.