SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
جستجو
  • تعداد رکورد ها : 4339
عنوان :
مجموعه داستان‌ها و یادنوشت‌ها
خلاصه مطلب :

"داستان‌ها و یادنوشته‌ها" سفر خاطره‌انگیزی است از کوچه پس‌کوچه‌های شعر و خاطره، جوانی و تحصیل، آشنایی‌ها و دلبستگی‌ها، دل‌بریدن‌ها و تن به تقدیر سپردن‌ها، روابط و علایق عاطفی تا طرح دیدگاه‌های شاعرانه و داستان‌واره‌ها و خاطرات. تصویری زنده و جاندار از زنی که همۀ عمر پایبند باورها و دلبستگی‌های خویش مانده است. این اثر از ورای روزها، ماه‌ها و سال‌ها ما را به دورترین زوایای جریان‌های ادبی معاصر می‌کشاند، در پایان چیزی نمی‌ماند جز احترام قلبی به زنی قامت‌افراشته که پرچمدار هویت زن ادیب امروز است.

 در صفحۀ 75 این کتاب اینگونه آمده است: ذوق ادبی در من شاید میراثی دوسویه از پدر و مادر باشد. پدرم نویسندۀ ده‌ها جلد کتاب از جمله رمان و آثار تحقیق و تاریخی است. او از نخستین کسانی است که نوشتن به شیوۀ رمان را آغاز کرد: روزگار سیاه، انتقام، اسرار شب و انسان از جمله رمان‌های اوست. دوره‌های روزنامۀ پرخوانندۀ اقدام در کتابخانه‌های ملی و مجلس و دیگر کتابخانه‌های معتبر باقی است و یاد سرمقاله‌های تند و پرتحرک آن نیز هنوز در ذهن بسیاری از هموطنان به پیری رسیده، زنده است. مادرم به گمان من زنی بود نمونۀ شگفتی‌های روزگار خویش. در دورانی که خواندن و نوشتن برای زن گناه به شمار می‌رفت از بسیاری از دانش‌های روزگار بهرۀ کافی گرفته بود. 

فهرست این کتاب به قرار زیر است:

کتاب اول: آن مرد، مرد همراهم

کتاب دوم: با قلب خود چه خریدم

کتاب سوم: کلید و حنجر

کتاب چهارم: یادها و فریادها

کتاب پنجم: فرافکنی‌ها

کتاب ششم: گزینه‌یی از بازمانده‌ها

... بیشتر
نویسنده:
سیمین بهبهانی
ناشر:
نگاه
کلید واژه:
داستان‌های کوتاه,یادنوشت,سیمین بهبهانی,خاطرات
عنوان :
درخت دانایی: گزیدۀ کلیله و دمنه
خلاصه مطلب :

یکی از آثار ارزندۀ نثر فارسی، کلیله و دمنه بهرام شاهی است که به دست توانای ابوالمعالی نصرالله منشی در قرن ششم از کلیله و دمنۀ عربی ابن مقفع به نثر دلکش و شیرین فارسی ترجمه شده است.

اصل این کتاب به زبان سنسکریت، به قول استاد بهار «کرتکادمنکا» بوده است و در زبان فارسی به آن «کلیلگ و دمنگ» می‌گفتند و بعداً به کلیله و دمنه بدل شده است. کلیله و دمنه نام هندی دو شغال است که باب نخست کتاب به ذکر داستان آن دو آغاز می‌گردد و ذیل این نام، دو دوست دیرین و دو یار موافق را با دو عقیدۀ مخالف نشان می‌دهد که یکی جاه‌طلب و مقام‌جوی و حیله‌گر و مکراندیش و آن دیگر حازم و محتاط و دوربین و عزلت‌گزین.

دمنه قهرمان اصلی داستان است و باب نخست شرح حیله‌ها و دسیسه‌هایی است که وی در برانداختن شنزبه به کار برده و سرانجام با پیروزی دمنه در این نیرنگ‌ بازی پایان می‌یابد. کلیله جز در مواردی معدود در داستان دیده نمی‌شود؛ ولی نام او با نام دمنه پس از ترجمه در یک ردیف بر این کتاب نهاده شده است.

این کتاب از همان آغاز ترجمه به زبان پهلوی مورد توجه پادشاهان و بزرگان ایران و عرب بود؛ چنانکه می‌گویند در دوران هرمزد پادشاه ساسانی، چون بهرام چوبین مخالفت خود را با وی آشکار کرد، جاسوسی به شاه ایران گزارش داد که بهرام چوبین اوقات فراغت خود را به خواندن کلیله و دمنه می‌گذراند و این مسئله شاه را به فکر فرو می‌برد.

در ترجمۀ نصرالله منشی از مقدمۀ ابن‌المقفع آمده است که این کتاب دارای پانزده باب است. اصل کتاب که هندوان نوشته‌اند، ده باب است:

الاسد و الثور (باب شیر و گاو)؛ الفحص عن امر دمنه (باب بازجست امر دمنه)؛ الحمامة المطوّقه (باب کبوتر طوقدار)؛ البوم و الغربان (بوف و زاغ)؛ الملک و الطایر فنره (پادشاه و پرندۀ فَنرَه)؛ السّنور و الجرذ (گربه و موش)؛ الاسد و ابن آوی (شیر و شگال)؛ القرد و السلحفاة (بوزینه و باخه)؛ الاسوار و اللبوة (تیرانداز و ماده شیر)؛ الناسک و الضیف (زاهد و مهمان) و آنچه پارسیان بدان الحاق کرده‌اند، پنج باب است: برزویه الطبیب (برزویه طبیب)؛ الناسک و ابن عرس (زاهد و راسو)؛ البلار و البراهمة (پادشاه و براهمه)؛ السائح و الصائغ (زرگر و راهب)؛ ابن الملک و اصحابه (پسر پادشاه و یارانش).

باب‌هایی که در این گزیده انتخاب شده‌اند، عبارتند از:  باب برزویۀ طبیب؛ باب شیر و گاو؛ باب بازجست کار دمنه؛ باب دوستی کبوتر طوقدار و باب بوف و زاغ.

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش محمدحسین مجدم
ناشر:
جهان کتاب
کلید واژه:
مجموعه‌ها,داستان‌های فارسی,نثر فارسی,کلیله و دمنه
عنوان :
تاریخ روزنامه‌نگاری در ایران (دو جلد)
خلاصه مطلب :

این کتاب به بررسی تاریخ روزنامه‌نگاری در ایران می‌پردازد و در دو جلد به رشتۀ تحریر درآمده است.

قدیمی‌ترین روزنامه‌ای که به زبان فارسی در ایران منتشر شد، روزنامه‌ای است به نام کاغذ اخبار که در سال 1253 قمری در تهران به مدیریت میرزا صالح شیرازی پا به عرصۀ وجود گذاشت. این روزنامه دوی دو برگ که در یک طرف آن مطالب نزدیک به هم چاپ شده بود و طرف دیگر آن سفید بود، با ترویج «اخبار وقایع شهر محرم الحرام 1253 قمری در تهران» به زیور طبع آراسته گردید. مطالب دیگر آن «اخبار ممالک شرقیه» متضمن وقایع تهران و سایر ایالات و ولایات ایران و دیگر ستونی زیر عنوان «اخبار ممالک غربیه» که اوضاع ترکیه و بعضی کشورهای اروپایی در آن شرح داده شده بود.

مدت انتشار این روزنامه به درستی مشخص نیست. ادوارد براون در تاریخ مطبوعات ایران می‌نویسد که از این روزنامه فقط یک شماره منتشر شد و دیگر کسی اثری از آن ندید.

پیدایش روزنامه به طور منظم از خدمات میرزا تقی خان امیرکبیر و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه است که این مرد بزرگ مانند طرح‌های فرهنگی مفید و اساسی دیگرش که در ایران انجام داد، به تأسیس روزنامه در ایران اقدام نمود. روزنامۀ وقایع اتفاقیه اولین روزنامه در زمان صدارت اوست که در تهران منتشر شد.

در دوران سلطنت ناصرالدین شاه بیشتر جراید، دولتی بود و در پایتخت منتشر می‌شد و اگر احیاناً در بعضی از ولایات مانند اصفهان، تبریز و شیراز روزنامه‌ای انتشار می‌یافت، تحت نظر حکام وقت بوده است.

در همین دوران نیز وزارتخانه‌ای به اسم وزارت انطباعات به وجود آمد و یکی از ادارات آن وزارتخانه به نام ادارۀ دارالطباعۀ مبارکه وظیفه‌اش نظارت بر تنظیم مطالب و انتشار روزنامه‌های دولتی بود. ریاست این اداره سال‌ها به عهدۀ صنیع‌الدوله واگذار شده بود که سه روزنامۀ مهم آن زمان به تصدی او به نام‌های ایران، مریخ و علمی منتشر می‌گردید.

اولین روزنامه‌ای که در ایران حق نوشتن کلمۀ آزاد را در عنوان خود به دست آورد، روزنامۀ مجلس بود که در زمان سلطنت مظفرالدین شاه منتشر می‌شد.

... بیشتر
نویسنده:
اسماعیل جسیم
ناشر:
علمی
کلید واژه:
تاریخ روزنامه‌نگاری,مطبوعات,قانون مطبوعات
عنوان :
منظومه‌های عاشقانه بلوچی
خلاصه مطلب :

شعر و ادبیات منظوم بلوچی، بخشی از ادبیات ایرانی است که در ایران گمنام مانده است. در چند دهۀ اخیر برخی از پژوهش‌گران مردم‌شناس و تاریخ‌نویس در ضمن نوشته‌ها و آثار خود اشاراتی بسیار مختصر و گذرا دربارۀ چند منظومه و داستان بلوچی داشته‌اند.

پیشینۀ پژوهش در شعر بلوچی، به اواخر قرن 19 میلادی بازمی‌گردد. پژوهشگران انگلیسی نخستین کسانی بودند که به گردآوری شعر کهن بلوچی ـ که تا آن زمان شفاهی بود ـ پرداختند. مشهورترین این پژوهشگران لانگ‌ورث‌دیمز مؤلف کتاب شعر عامۀ بلوچ است. زمانی که هندوستان مستعمرۀ انگلیس و بلوچستان شرقی جزء خاک هندوستان به شمار می‌آمد، وی یکی از مأمورین دولت انگلیس در کشور هندوستان بود.

دیمز در مقدمۀ کتاب خود می‌نویسد: «اشعار بلوچ تا پیش از سال 1840 ناشناخته بود؛ تا اینکه شخصی به نام لیچ نخستین کسی بود که در این سال نمونه‌هایی از شعر بلوچی را تحت عنوان طرحی از زبان بلوچی در مجلۀ انجمن آسیایی بنگال به چاپ رساند.

چند سال پس از مرگ لیچ، برتن ترجمۀ انگلیسی سه تصنیف بلوچی را بدون نقل متن بلوچی در سال 1877 در کتاب بازدید از سِند چاپ کرد. دیمز پس از لیچ در سال 1875 به گردآوری اشعار و تصنیف‌های بلوچی در برخی از قبیله‌های شرق یا شمال بلوچستان و نواحی سرزمین سِند پرداخت و نمونه‌هایی از این اشعار را برای نخستین بار در سال 1881 در مقاله‌ای به نام طرحی از زبان بلوچی شمالی در همان مجلۀ آسیایی بنگال به چاپ رساند. پس از اینکه دیمز بلوچستان را ترک کرد، مایر کارهای او را ادامه داد و نمونه‌هایی را در سال‌های 1900 و 1901 منتشر کرد».

در نیم قرن اخیر پژوهشگرانی در پاکستان برخی از اشعار و منظومه‌های بلوچی را گردآوری و چاپ کرده‌اند؛ البته قریب به اتفاق آنها از نظر شیوه‌های پژوهش، علمی نیستند و در ضمن کار آنها محدود به ایالت بلوچستان در پاکستان بوده است و به بلوچستان ایران دسترسی نداشته‌اند.

نویسندۀ کتاب سال‌هاست که در کنار تحصیلات دانشگاهی خود، بی‌وقفه در حال پژوهش دربارۀ زبان و ادبیات بلوچی بوده است و حاصل این پژوهش‌ها چند فتری است که تعدای به چاپ رسیده و تعدادی دیگر نیز برای چاپ در نوبت هستند.

شیوۀ پژوهش نویسنده در گردآوری اشعار و سروده‌های بلوچی بیشتر میدانی بوده است؛ اما در بحث سنجش‌های ادبی و برخی از توضیحات از کتاب‌ها و تألیفات استادان و نویسندگان بسیاری بهره برده است.

منبع بنیادین منتهای بلوچی چاپ‌شده در این کتاب روایت راویان و برخی از خنیاگران بلوچستان است. از جملۀ آنها دکلمه‌ها و آوازهای خنیاگر بزرگ معاصر، شادروان استاد کمالان هوت است. افزون بر این از روایت‌های برخی از راویان منطقۀ کاروان و زرآباد و منابع شفاهی و مکتوب دیگر نیز استفاده شده است.

در این کتاب برای ثبت منظومه‌ها کوشیده شده تا تلفظ و نوشتن واژه‌ها بر بنیاد گویش مکرانی باشد؛ این گویش از میان گویش‌های گوناگون زبان بلوچی، ادبی‌تر و جنبۀ نوشتاری آن بیشتر رایج است. رسم‌الخط به کار رفته در واژه‌ها و متون بلوچی این کتاب، بیشتر بر مبنای شیوۀ رایج سیدظهورشاه هاشمی است که این رسم‌الخط در میان نویسندگانی که بلوچی می‌نویسند یا می‌خوانند، بیشتر طرفدار دارد. کلیۀ متون و واژه‌های بلوچی در کنار رسم‌‌الخط بلوچی، به خط لاتین نیز نگارش شده تا تلفظ و خواندن آنها آسان‌تر باشد.

هر شعر پس از نقل از روایت‌های در دسترس، توسط نویسندۀ این کتاب تصحیح و ویراستاری شده است و در معنی اشعار کوشش شده تا لفظ به لفظ باشد؛ در حدی که بتوان معنی و درون‌مایۀ آنها را دریافت.

 فهرست مطالب کتاب به ترتیب زیر است:

دیباچه؛ نشانه‌های آوانویسی؛ ادبیات بلوچی؛ داستان هانی و شَیمُرید؛ داستان شهداد و مهناز؛ آیین ور؛ ماجراهای بیبَگر؛ داستان سَسّی و پُنّون؛ مست و سمّو؛ شیرین و دوستین؛ للّا و سازین؛ کیّا و سَدو؛ حیدر و سمنبر؛ عزّت و مَیرُک؛ یادداشت‌ها و کتاب‌نامه.

... بیشتر
نویسنده:
عبدالغفور جهاندیده
ناشر:
معین
کلید واژه:
منظومه‌ها,شعر غنایی,ادبیات بلوچی,عاشقانه
عنوان :
قطوف الربیع فی صنوف البدیع
خلاصه مطلب :

آگاهی و تبحر شمس العلماء در ادبیات فارسی و عربی بسیار بالاست. وی به طور کامل به زبان عربی مسلط بوده و با ادبا و شعرای غیر معروف آنها و حتی با لهجه‌ها و شاخه‌هایبومی و محلی آنها آشنا بوده است. افزون بر این وی به تاریخ ادبیات عرب نیز اشراف کامل داشته و خود نیز به زبان عربی شعر می‌سروده است. از نگارش عالمانۀ او در کتاب حاضر و دیگر آثارش می‌توان به قدرت او در میدان ادب پارسی نیز پی برد.

ارزش و اهمیت این کتاب در دو گروه تقسیم‌بندی می‌شود: ارزش عمومی و ارزش اختصاصی.

ارزش عمومی: این کتاب نیز همانند دیگر کتب بدیعی نگاشته‌شده در طول سالیان گذشته، به معرفی مجموعه‌ای لز صنایع ادبی می‌پردازد که آنها را همراه با شواهد و امثلۀ عربی و فارسی به صورت نظم و نثر در اختیار خواننده می‌گذارد و می‌تواند به عنوان یک منبع افزون بر منابع موجود ارزشمند دیگر در این علم مورد استفاده قرار گیرد.

ارزش اختصاصی: الف) شماری از صنایع که در این کتاب از آنها یاد شده، در کتاب دیگر شمس العلماء یعنی ابداع البدایع به عنوان مستدرکات خود وی ذکر شده است؛ بنابراین قطوف الربیع از نظر احتوا بر مطالب جدید و دست اول حائز اهمیت است. گذشته از این می‌توان ادعا کرد این کتاب، تنها رسالۀ دربارۀ بدیع است که در آن به مباحثی پرداخته شده که در کتب قدما و قدمایی در زمینۀ بلاغت یافت نمی‌شود، مثل بحث تخییل.

ب) این کتاب خلاصه‌ای است از مهم‌ترین مقوله‌های بدیع که به صورتی منظم و با شواهد کافی برای هر صنعت در دورۀ خود با عنوان کتاب درسی استفاده می‌شده است و صد البته می‌تواند مرجعی مناسب و کارآمد برای علاقمندان و اهل فضل باشد.

ج) شواهد ذکر شده در این کتاب از بهترین نمونه‌ها انتخاب شده و مؤلف سعی کرده از شاعران معاصر و گمنام عصر خویش نیز شواهدی را ذکر کند. از تعدادی از این شعرا، اشعار زیادی در دسترس نیست و شمس‌العلماء با آوردن نام و شعر آنها در این کتاب، نام آنها را به یادگار گذاشته و خود منبعی برای تحقیق دربارۀ این شاعران شده است.

این کتاب دارای پیش‌مقدمه، مقدمه، متن و خاتمه و پس از آن نیز صفحه‌ای دربردارندل توضیحاتی دربارۀ کتاب و مشوقان مؤلف در کار نگارش کتاب است.

شمس‌العلماء در قسمت پیش‌مقدمه ابتدا به حمد و ستایش باری‌تعالی و سپس به ذکر انگیزۀ نگارش کتاب و روش تألیف خود در آن پرداخته و در بخش مقدمه اصطلاحاتی را که پیش از ورود به بحث صنایع بدیعی دانستن آنها ضروری می‌نماید، تعریف کرده است. اصطلاحات تعریف شده در این بخش عبارتند از: بدیع، بلاغت، فصاحت، ضعف تألیف، تعقید لفظی، تعقید معنوی، تنافر کلمات و مخالفت قیاس.

در متن اصلی کتاب، هشتاد صنعت بدیعی با شواهد و امثلۀ فارسی و عربی به صورت نظم و نثر شرح داده شده است. مؤلف در ذکر شواهد ترتیب خاصی را در بیشتر موارد رعایت کرده است؛ بدین صورت که در ابتدا اگر امکان داشته است به ذکر شاهدی از قرآن پرداخته و سپس شواهدی از حدیث و نثر عربی و نثر فارسی و پس از آن نظم عربی و نظم فارسی می‌آورد. وی در نقل شواهد نظم عربی و فارسی به برخی از شاعران توجه بیشتری نشان داده است. شمس‌العلماء از میان شاعران پارسی‌گوی به سعدی، حافظ و انوری و از میان شاعران عرب‌زبان به متنبی، ابوالفتح بُستی و حریری بیشتر نظر داشته است.

وی در این کتاب هر جا که شعری از خود نقل کرده، آن را با عباراتی نظیر «از مؤلف»، «من گفته‌ام» یا «دیگری گوید» مشخص نموده است. ویژگی دیگری که در متن کتاب مشاهده می‌شود، تفاوتی است که میان اسامی صنایع این کتاب، تعاریف و دسته‌بندی‌های با ابداع البدایع وجود دارد.

شمس‌العلماء در بخش خاتمه به تعریف و توضیح برخی دیگر از اصطلاحات ادبی، از جمله شعر، ردیف، حاجب، مثنوی، غزل، عروض و قافیه و بحور شعر فارسی و حتی اغراض شعر پرداخته است.

... بیشتر
نویسنده:
محمدحسین قریب گَرَکانی (شمس العلماء)
ناشر:
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
کلید واژه:
بدیع,معانی,بیان,متون کهن فارسی
عنوان :
مردی که شبیه شعر خود نیست (دربارۀ احمدرضا احمدی)
خلاصه مطلب :

این کتاب مجموعه‌ای از گفتگوها با احمدرضا احمدی و گفتگو با دیگران درباره‌ اوست که هر کدام بخشی از شخصیت او را پوشش می‌دهد.

شکل‌گرفتن و به سرانجام‌رسیدن این متن‌ها حاصل نزدیک به سه سال ـ یعنی از سال 1381 تا 1383 ـ رفت و آمد و مراوده و هم‌صحبتی با احمدرضا احمدی و در خانۀ وی است.

احمدرضا احمدی آنقدر جامع‌الاطراف است و آنقدر وجوه گوناگون می‌توان در خود احمدی و احمدیِ اهل هنر یافت که هر چه سعی و تلاش بر این باشد که این وجوه به شکل کامل و به گونه‌ای جامع بیان شود، باز از بایسته‌بودن و شایسته‌بودن کامل باز می‌ماند.

نه فقط گفتگوهای این کتاب که تمامی گفته‌ها و نوشته‌های نشریات مختلف هیچ یک نمی‌تواند این ادعا را در خود داشته باشد که همه‌ چیز را گفته است و چیزی نمانده است؛ پس این همه، تنها جزئی است از یک کلیت.

آنچه در این کتاب است حرف‌هایی است دربارۀ زندگی احمدرضا احمدی و رفتار و روحیات او. آنچه در این مجموعه گردآوری شده، اشارۀ شناسنامه‌ای و کتابنامه‌ای به آثار او نیست؛ همان‌گونه که در مقام نقد و حتی معرفی آثار او نیست. در این مجموعه نگاه‌نوشته‌های گوناگون، حتی آنجا که به کتاب‌ها و بازی‌ها و حضورها و در یک کلام به هنر احمدی اشاره می‌شود، برای رسیدن به شناخت بهتری از خود احمدی است و نه بررسی نقدگونۀ کارهای او.

این گفتگوها چه آنها که دو نفره است و با خود احمدی و چه آنها که تک نفره است و درباره او، اغلب در منزل مسکونی وی انجام شده؛ در فضای دل‌نشین مورد علاقۀ او و آنجا که مهم‌ترین و تنهاترین مأمن و مأوای احمدرضا احمدی بوده و هست. همان جا که شعرهای به دل نشستۀ سالیان اخیرش به بار نشسته و در فضایش نفس داده و نفس گرفته است.

در تنظیم و ویرایش گفتگوها تلاش بر این بوده تا لحن گفتگو و شکل صحبت و جمله‌بندی افراد تا حد امکان دست‌نخورده بماند و یکدست و یکسان‌کردن متن‌های متفاوت به قصد قرارگرفتن کنار هم، نگاه شخصی هر گفتگو را مخدوش نکند. سؤال‌های موردی در بحث‌ها هم به پای گفتگوکننده نوشته شده تا همه چیز یکدست‌تر جلوه کند.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

پیش از شروع؛ اشتباه بازیگری؛ عشق پانزده سالگی؛ منطق و احساس؛ دختر نه، مادر احمدرضا؛ احمدِ همیشه رفیق؛ پوسته‌ای شیرین، گرداگرد حزنی عمیق؛ فقط با یک نگاه؛ نفس‌کشیدن با کلمه‌ها؛ دو روی یک سکه؛ طنز غیر عمد!؛ همسایۀ یک گلدان شمعدانی؛ شعرهای الهام‌بخش؛ .... به اضافۀ کمی نمک؛ شاعرانه در خیال؛ قلبی مثل کریستال؛ مردی با کودک درون؛ برای آن هشت‌ماه زندگی؛ آوازهای فردا؛ باورِ همیشه باور؛ شعر در همسایگی؛ تابستان آن سال؛ بی‌شباهت: احمدرضا و فروغ؛ سال‌شمار احمدرضا احمدی.

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش ناصر صفاریان
ناشر:
ثالث
کلید واژه:
شاعران ایرانی,احمدرضا احمدی,گفتگو,زندگینامه
عنوان :
در کام نهنگ و چند مقالۀ دیگر
خلاصه مطلب :

بسیاری از مقالات این کتاب به غیر از «شلیک به فیل» جنبۀ روایتی ندارد و عمدتاً به ذهنیات خود نویسنده برمی‌گردد و ناشی از تأثیر و تأثراتی است که در طول حیات نویسندگی خود دریافت داشته یا حداکثر مخاطبان آن مردم خود انگلیس می‌توانند باشند، مردمی که در روزگار دور زیسته‌اند یا خاطراتی از انگلیس 1920 تا 1925 دارند.

مقالۀ نخست که نام کتاب از مضمون آن برگرفته شده، نقدی است عالمانه، بی‌طرفانه و در عین حال آگاهی بخش دربارۀ کتاب «مدار رأس السرطان» هنری میلر.

مقالۀ دوم «در اعماق معدن» نام دارد که کوششی است برای ایجاد همدلی با کسانی که ده‌ها و حتی صدها متر به اعماق زمین راه پیدا می‌کنند و در جهنمی می‌خزند که اورول توصیف می‌کند تا زغال سنگ برگیرند و چرخ‌های صنعت را به لطف این همت مردانه بگردانند و دریغا که کمترین بهرل از آن همه تلاش نصیب آنها می‌شود.

مقالۀ سوم «انگلستان، انگلستان شما» نام دارد؛ مقاله‌ای خواندنی و فارغ از عصبیت دربارۀ سرشت مردم انگلیس تا آنجا که گاه می‌پندارید اورول دل خوشی از امپریالیسم بریتانیا و هم‌میهنان خود ندارد و به نوعی همدل با ملت‌های استعمار شده است؛ اما در پایان مقاله احساس بهتری به مردم جزیره پیدا می‌کنید.

«شلیک به فیل» مقاله یا بهتر است گفته شود داستان بعدی این مجموعه است. روایتی است از روزگاری که در برمه با عنوان پلیس و معاون بازرس کل خدمت می‌کرده و فیلی اهلی مست می‌شود و دو کلبۀ نیین را ویران می‌کند و پیرمردی را به قتل می‌رساند و سپس آرام می‌گیرد و اورول جوان تحت فشار روانی که مردمان هیجان‌طلب برمه بر او وارد می‌کنند، وادارش می‌کنند فیل را که اکنون آرام گرفته و هیچ خطری ندارد، هدف بگیرد و شرحی است رقت‌انگیز از کشته‌شدن عظیم‌ترین حیوان خشکی.

«لیر، تولستوی و ابله» مقالۀ پنجم است که نقد یا بهتر است گفته شود تهاجمی از سوی تولستوی به شکسپیر و به ویژه نمایشنامۀ شاه لیر اوست. با دفاع نه چندان پروپیمان اورول که خواننده در پایان می‌ماند آیا شکسپیر جای دفاع دارد یا اینکه شهرت ثمرۀ یک صدقه است یا عنایتی از سوی گوته؟

مقالۀ ششم این کتاب «سیاست روباروی ادبیات» عنوان گرفته است با عنوان فرعی «بازبینی سفرهای گالیور».

مقالۀ هفتم با عنوان «سیاست و زبان انگلیسی» اشاراتی دارد به نثر انگلیسی و قلم ناتوان و نامفهوم بسیاری از نویسندگان که مصداق عینی‌شان را در زبان خودمان به‌روشنی می‌توان باز یافت که یا خود نمی‌دانند چه می‌خواند بگویند یا می‌دانند چه می‌خواهند بگویند؛ ولی به نوعی بیان می‌کنند که فهمیدنی نباشد تا حرف‌هایی را هم گفته باشند و هم نگفته باشند.

«منع ادبی» آخرین مقالۀ این مجموعه است که به مسئلۀ ممیزی و سانسور در انگلستان تحت تأثیر فشار جناح چپ روسیۀ شوروی می‌پردازد. روایتی است جانکاه از فرودوختن و فروبستن دهان‌ها در نظام‌های توتالیتر و تمامیت‌جو و همۀ نگاهش معطوف به حزب ناتوان کمونیست انگلیس است که دربست نگاه به دهان برادر بزرگ‌تر جناب استالین دوخته است.

فهرست مطالب کتاب به ترتیب زیر است: حرف‌های مترجم؛ دربارۀ نویسنده؛ یادداشت کتاب‌شناسی؛ در کام نهنگ؛ در اعماق معدن؛ انگلستان، انگلستان شما؛ شلیک به فیل؛ لیر، تولستوی و ابله؛ سیاست روباروی ادبیات؛ سیاست و زبان انگلیسی؛ منع ادبی.

... بیشتر
نویسنده:
جورج اورول
ناشر:
مجید
کلید واژه:
ادبیات انگلیسی,مجموعۀ مقالات,سیاست و زبان
عنوان :
تخیل و مرگ در ادبیات و هنر (مجموعۀ مقالات نقدهای ادبی ـ هنری)
خلاصه مطلب :

مرگ پرسشی پيچيده و معمايی ناگشوده است كه همواره ذهن و انديشه آدمی را به خود مشغول داشته است. دغدغه و دل‌مشغولی انسان بدین موضوع تا بدانجاست که برخی انسان را موجودی مرگ‌آگاه می‌دانند و همین آگاهی و پرسش را سبب تمایز او از دیگر موجودات تلقی می‌کنند؛ از این روست که هر دین و مکتبی که ادعای فراگیری و شمول دارد، باید دربارۀ معمای مرگ پاسخی درخور و قانع‌کننده داشته باشد. گذشته از آن مرگ از مقولاتی است که خرد و علم انسان بدان راه نبرده و در حل این معما توفیقی نیافته و ناگزیر سپر انداخته‌اند؛ بنابراین حتی کسانی چون افلاطون که درصدد تبیین و تصویر جهان پس از مرگ بر آمده‌اند، ناچار و ناگزیر به تخیل روی آورده‌اند که «اِر» دستاورد چنین فرایندی است.

رابطۀ تخیل و مرگ چندجانبه و بسیار تنگاتنگ است. در این‌باره می‌توان گفت که مرگ نیروی محرکۀ تخیل یا دست کم بخش چشمگیر و گسترده‌ای از آن است. آفرینش‌های ادبی و هنری گونه‌ای از مقاومت در مقابل مرگ و حتی به چالش‌کشاندن آن به شمار می‌آیند. خلق اسطوره‌های نامیرایی چون گرشاسب، کیخسرو و .... ناشی از همین حس گریز و ترس از مرگ است. این جستجوی جاودانگی و نامیرایی را می‌توان در بسیاری از اسطوره‌های نخستین مشاهده کرد. این معیار آنقدر برجسته و مهم است که در بیشتر تمدن‌های باستانی، امتیاز و تمایز خدا نسبت به انسان، همین نامیرایی و جاودانگی است. 

مقالات آورده‌شده در این کتاب، گزیده‌ای از مقاله‌های ارائه شده توسط صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف ادب، اندیشه و هنر در «هم‌اندیشی تخیل و مرگ» از دیدگاه‌های متفاوت و با رویکردها و شیوه‌هایی گوناگون در باب مقوله «مرگ» و تشریح و تبیین آن است. در برخی از مقالات، به تأمّلات فلسفی و حکمی درباره «مرگ» پرداخته شده و در بسیاری دیگر «مرگ» در تخیل ادبی و هنری فرهنگ‌های گوناگون بررسی گردیده است.

مقالاتی که در این کتاب آمده است، بدین ترتیب است: با مرگ زیستن، تجربه تناقض: نصرالله حکمت؛ تخیل مرگ از منظر فلسفه (بررسی موردی: داستان اِر در جمهوری افلاطون): حسن بلخاری؛ همراه با صدرا در ساحت خیال و مرگ: مرضیه پیراوی دنک؛ مرگ آگاهی در مکاتب وجودشناختی (هایدگر، سارتر و کامو) : الله شکر اسداللهی؛ سفرنامه‌های جهان مردگان، تخیل‌شناسی تطبیقی جهان پس از مرگ در دورۀ باستان: بهمن نامور مطلق؛ اورفه، تصویرگر مرگ در دنیای تخیل ژرار دو نروال: ژاله کهنمویی پور؛ نمادپردازی روح در داستان بلبل سرگشته: بهار مختاریان؛ بررسی تخیل مرگ در دو نظام ادبی و تصویری (با نگاهی به داستان خسرو و شیرین): منیژه کنگرانی؛ استعارۀ مرگ در داستان طوطی و بازرگان: کلام ـ تصویر: علی عباسی؛ عبور از جهان‌های پس از مرگ با توسل به تمثال خدایان در تانکاهای تبت: نغمه خرازیان؛ و من مُردم ...! مرگ قهرمانان و عوالم پس از آن در آثار نادر ابراهیمی: ایلمیرا دادور؛ تخیل مرگ و مضمون فاصله نزد پروست: مرتضی بابک معین؛ مطالعۀ تطبیقی تخیل مرگ در داستان شنل قرمزی نزد "شارل پرو" و "برادران گریم": جهانگیر میرزا حسابی؛ آب نماد مرگ در تخیل ادگار آلن پو از نگاه گاستون باشلار: نسرین خطاط؛ تخیل شاعرانه و دلهره مرگ در شهر «گورستان دریایی» اثر پل والری: محمدرضا محسنی؛ مرگ در نمایش عروسکی: آن هنگام که «مرگ» است و شوخی نیست: بهروز غریب‌پور؛ بررسی تطبیقی مفهوم مرگ و تخیل در اسطورۀ اورفه و فیلم اورفه اثر ژان کوکتو: مریم دادخواه تهرانی.

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش علی عباسی
ناشر:
سخن
کلید واژه:
مرگ,تخیل,مجموعۀ مقالات,مکاتب ادبی
عنوان :
افسانه‌های کردی
خلاصه مطلب :

این کتاب دربردارندۀ 61 افسانه و قصۀ کردی است.

افسانه‌ها و قصه‌های این کتاب در ذیل سه موضوع آورده شده است: افسانه‌های جانوران، افسانه‌های زندگی روزمره و افسانه‌های سحر و جادو.

افسانه‌های جانوران دربردارندۀ دو قصۀ گرگ و میش، و روباه و خروس و کبوتر است.

افسانه‌های زندگی روزمره دربردارندۀ 38 قصه بدین ترتیب است: مکر زنان، دخترک خردمند، شوهر و زن، زن عاقل، زن بد، زن مکار، زن و شوهر، ملا نصرالدین و رفیقش، دو خواهر، عادت، اسماعیل چاوش، دختر عاقل پادشاه، قچاق قلابی، سه دوست، دو همسایه، دو دوست، سه اندرز، مگر نگفتمت، سه دوست، داندوی حیله‌گر، مرد دو زنۀ حیله‌گر، هر جور اراده کنی آنجور، بازرگان، احمد و گلعذار، خوبی و بدی، دو نابینا، سه احمد، نوکری عاقل، احمد پادشاه، محمد پادشاه و وزیر او، بهلول دانا و بازرگان، چگونه بهلول در کار حاجی حریص حیله به کار برد، بهلول دانا و خلیفه، ستام و لگام بد، داروی معجزه‌گر، عزرائیل را چگونه می‌توان یافت، کربلایی فراش و دزدان و اُصیب.

افسانه‌های سحر و جادو دربردارندۀ 21 افسانه بدین ترتیب است: احمد خان و علی ولی، بهلول دانا و خلیفۀ بغداد، حسن حکیم، اندرزهای حکیمانه، عقل و اقبال، ستاد اصیب، چرا ماهی خندید، دو برادر خوانده، میرزا محمود و هزاران بلبل، رستم زال، شاه اسماعیل و عرب زنگی، تلی هزار، گلبرین، درویش، هفت برادر، میرزا محمود، محمد و مقدم، پسر ماهیگیر، پادشاه و وزیر، هندباد و آدمی گرگ‌صورت. 

... بیشتر
نویسنده:
مارگاریتا باریسوونا رودنکو
ناشر:
جامی
کلید واژه:
افسانه‌های کردی,قصه‌های کردی,فرهنگ عامه,سحر و جادو
عنوان :
دیوان اشعار قاضی سعید قمی
خلاصه مطلب :

دانشمندان دورۀ صفوی جز علم گوشۀ چشمی هم به ادب داشتند و محض تفریح خاطر و تازگی دماغ شاعری هم کرده‌اند، همچنان که خیام عالم و ریاضی‌دان کرده است. از جمله معتبرترین علمای این زمان ملا محسن فیض کاشانی و ملا عبدالرزاق لاهیجی را می‌توان نام برد که هر یک دیوانی مشحون به انواع سخن و چه بسیار لطیف و دلچسب دارند. سومین نفر اینان، قاضی سعید قمی است که در ابتدای حال بیشتر به طب و سپس به فقه و حکمت و کلام و عرفان مشهور است و صاحب آثار ارزنده‌ای است. وی بر خلاف همکار سلف خود حکیم شفائی اصفهانی ـ پزشک شاه عباس کبیر ـ که به شاعری شهره است و در زمرۀ پیشگامان طرز سخن اصفهانی یا هندی به شمار می‌آید، در شاعری عنوان و نامی ندارد؛ هر چند که تذکره‌ها او را در عداد شاعران صاحب دیوان نام برده و ابیاتی از او ثبت کرده‌اند.

 محمد طاهر نصرآبادی که با وی معاصر است، می‌نویسد: میرزا محمد سعید خلف ارجمند مرحوم حکیم محمد باقر قمی است، با بندگان میرزا محمدحسین برادرش که ملکی است به صورت بشر در سبک اطبای پادشاه جنت‌مکان شاه عباس ثانی منسلک و به شرق مصاحبت و مجالست مشرف بوده. مجملاً نیکو اخلاق و پسندیده صفاتند، طبعش در اکثر علوم خصوصاً حکمت نظری متین و خامۀ نظرش در ترتیب نظم نمکین .... الی آخر. اشعار آن جناب بدین موجب تحریر یافت.

دربارۀ دیوان شعر قاضی سعید

با اینکه شکل غالب شعر در دورۀ صفوی، غزل است؛ اما بیشتر دیوان‌ها به نسبت یک‌سوم یا کمتر شماری قصیده و قطعه نیز دارند. در نسخۀ منحصری که از شعر قاضی وجود دارد، جز غزل‌ها فقط یک قصیدۀ تمام که موضوعش پند و اعتبار است، همراه با اصطلاحات فلسفی و عرفانی به سیاق سنائی در تشویق به ترک تن و علقه‌های مادی با گریز به مدح رسول (ص) و حضرت امیر (ع) و شریعت نوشته دارد که از لحاظ قوت لفظ و ترکیب، متوسط و معمولی است.

قصیدۀ دیگری که شروعش افتاده است، در مدح مولای متقیان و چند بیت از قصیده‌ای در مدح شهید ثانی دارد که متعلق به دورۀ جوانی او و زمانی است که دستیار برادرش حکیم محمدحسین طبیب مخصوص شاه عباس ثانی و در التزام اوست و از شاه برای تحصیل اجازۀ مرخصی می‌خواهد و اینکه در سر دارد تا ارسطوی دانش شود.

چهار قطعه دارد که به غیر از یکی بقیه در نسخۀ ناتمام و پریشان صفحه‌بندی شده است، خطاب به استادش فیاض که از نظر لفظ و معنی و قوت شاعری بسیار خوب است همراه بیست بیت از یک مثنوی ناقص که «وصف باغ شاهی است» و چهارده رباعی.

اما از 439 غزل که در این کتاب جمع شده، می‌توان حدس زد که دیوان ده‌هزار بیتی که برخی تذکره‌نویسان نامش را برده‌اند، بر جای است و چه بسا که روزی در گوشه‌ای این دفتر یا دفترهایی پیدا شود که به کمک آن، آنچه امروزه چاپ و نشر می‌شود، صورت کامل و تمامی بگیرد؛ زیرا بسیاری از غزل‌های ناقص (کمتر از سه بیت بدون مطلع یا مقطع) در این کتاب وجود دارد که با گذاشتن ستاره‌ای در کنار شمارۀ غزل‌ها آنها مشخص شده‌اند.

در مجموع، شعرها گاهی تخلص سعید و گاهی تنها دارند و چهار غزل هم با تخلص حکیم است که یکی خارج از دیوان و از یک جنگ خطی نقل شده است.

غزل‌ها اغلب در حسب حال و عشق و پند و اعتبار با رنگ و ذوق عرفانی سروده شده است و شیوه‌ای متوسط میان عراقی و اصفهانی دارد؛ هر جا روان و فصیح است، رنگ عراقی به خود می‌گیرد و چون به مضمون‌بندی و نوآوری و معنی‌طرازی میل می‌کند، گاهی معنی نارسا است و این بلای جان آن دسته از شاعران سبک هندی است که از جهت ذوق و استعداد شاعری متوسط هستند و نبوغ امثال صائب را ندارند.

... بیشتر
نویسنده:
قاضی سعید قمی
ناشر:
مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران
کلید واژه:
شعر فارسی,قاضی سعید قمی
عنوان :
سارقان آتش (گفتگوهایی در باب رمان و شعر)
خلاصه مطلب :

هر پرسشی آغاز تندباد است. هر علامت سؤالی تیر است. تیری رهاشده و شجاعانه که سر دیگری را هدف گرفته است. تیری که باید همراه با خیانت هویداکردن اسرار به پرسشگر بازگردد و چه زیباست که ظرف گفتگویت با پاسخش غافلگیرت کند و از این زیباتر برای هر دو نفر و برای خواننده آنکه خودش هم از پاسخش غافلگیر نشود. بدین‌سان گفتگو آفرینش است.

گفتگو بیش از هر چیز سفر است؛ دیداری از ذهن و قلم و روح و زندگی و طبع دیگری و چه‌بسا حتی پنهان‌کردنی‌هایش و ناخودآگاهش. جورچینی رنگی از شهرها و استعدادها و طبع‌های گوناگون که نیویورک را به لندن متصل می‌کند، شاعر را به رمان‌نویس به متفکر، درون‌گرا را به برون‌گرا، آغاز را به انجام یا به پلی که انجام می‌رساند.

مصاحبه‌کننده این کتاب (جمانه حداد) می‌گوید: افزون بر اصل « گفتگوی فرهنگی شرق و غرب»، این گفتگوها هدف اصلی دیگری دارد که «خودخواهانه»تر از ایدۀ برقراری ارتباط است و آن همانا شور و شوق شخصی به این نویسندگان و کنجکاوی‌ام دربارۀ آنان و تمایلم به شناخت بیشتر آنها است.

 گفتگو رابطۀ انسانی است؛ پس از آن تلاش و غریزه است؛ گفتگو افزودن است؛ گفتگو آداب و رسوم و حتی گاهی شکار هم هست؛ گفتگو گوش‌سپردن و به ویژه یادگرفتن است. درس‌هایی که غنایمی گاه ارزشمند و گاه کم‌ارزش از آنها کسب می‌کنیم. نویسندۀ این کتاب می‌گوید: در پی نفوذ به ذهن و زندگی نویسندگان و در پی ورود به خانه‌ها یا دفاترشان، توانستم جزئیاتی اساسی دربارۀ آنها کشف کنم که برخی را تعریف کرده‌ام و ناگفتنی‌ها را در خاطرم نگه داشته‌ام، منبعی برای لذت و خوشی. از "پل استر" یاد گرفتم چگونه ممکن است نویسندگی هویت کسی شود؟ از "اومبرتو اکو" شیفتگی به دانش و گستردگی افق دید را آموختم؛ از "هانتکه" فضایل کنارکشیدن از زندگی عمومی، از "ژوزه ساراماگو" قاعدۀ مقدس نشستن پشت میز کار، از "ایو بونفوا" فروتنی و سادگی و مهربانی، از "آنتونیو تابوکی" ایمان خیره‌سرانه به تصادف، از "ندیم" گرمای حس انسانی، از "مانوئل باثکث" عشق اپیکوری به زندگی، از "ریتا داو" معنای خودسازی قدم‌به‌قدم و از طاهر ابن جلون شفافیت و ریاضت. بدین‌سان گفتگو گذر لطیف روح به روح است.

در نهایت گفتگو صنعت است؛ وقتی می‌نشینی تا بنویسی، داستان گفتگو را می‌نویسی که هر گفتگویی خطر و سفر و داستان خود را دارد. مرحلۀ پایان کار و آغاز نوشتن، مرحلۀ رفتن به آشپزخانه است و اهمیت این از مراحل سابق کمتر نیست.

فهرست مطالب این کتاب اینگونه است:

از باب مقدمه؛ اومبرتو اکو (ایتالیا): متن از نویسنده باهوش‌تر است؛ ژوزه ساراماگو (پرتغال): الهام شرط نویسندگی نیست؛ ایو بونفوا (فرانسه): شعر روایتی رؤیاگون است؛ پل استر (ایالات متحده): همیشه خود را مبتدی می‌دانم؛ پیتر هانتکه (اتریش): من شاه شاهانم؛ آنتونیو تاباکی (ایتالیا): کار من دزدی است؛ طاهر بن جلون (مراکش): ادبیات از دل تندباد در می‌آید؛ مانوئل باثکث مونتالبان (اسپانیا): بردۀ شخصیت‌های داستان‌هامانیم؛ ندیم گورسل (ترکیه): میهن واقعی‌ام زبان ترکی است؛ ریتا داو (ایالات متحده): پیش از هر چیز شاعرم؛ کتاب‌شناسی فارسی نویسندگان؛ نمایه.

... بیشتر
نویسنده:
جمانه حداد
ناشر:
نیلوفر
کلید واژه:
گفتگوها,رمان,شعر
عنوان :
شاعر صبح (مروری بر زندگی، آراء و آثار خاقانی شروانی)
خلاصه مطلب :

در این کتاب کوشیده شده تا ضمن معرفی خاقانی، نمونه‌هایی از اشعار او که نسبت به بسیاری از قصیده‌سرایان تنوع دارد، آورده شود و توضیح و تحلیلی لازم نیز تا آنجا که گنجایش این کتاب اجازه می دهد، در متن و حواشی ذکر شود.

انسان وقتی کسی را ندیده یا عکس و تصویر او را مشاهده نکرده، اگر صدای او را مثلاً از تلویزیون بشنود، از صدای او، چهرۀ او و ضعف یا قدرتی را در ذهن و خاطر خود از او مجسم می‌کند. همۀ تصاویر یا پیکره‌ها و مجسمه‌هایی که امروزه از بزرگانی چون رودکی، فردوسی، ابن سینا، ابوریحان، سعدی، حافظ و دیگر بزرگان علم و ادب دیده‌ایم و با شنیدن نام آنان در برابر چشم ما مجسم می‌شود، حاصل صدای شعر و علم و گفتار و نوشتار آنان است که در ذهن نقاش یا مجسمه‌ساز شکل گرفته است، وگرنه هیچ عکس و نقش و تصویری از آن بزرگان به جای نمانده است.

شعر خاقانی با آنکه شعری حماسی و پهلوانی مانند فردوسی نیست که او را مانند امیر و سرداری دلاور در ذهن خود تجسم کنیم؛ صلابت قصاید خاقانی او را فردی نیرومند و شکوهمند جلوه‌گر کرده است؛ با آنکه بعضی اشعار او که در مرگ عمو و فرزندان و معلم و مرشد خود و دیگر نزدیکان خود سروده، او را انسانی بسیار رقیق‌القلب و حتی زودرنج معرفی می‌کند، با این حال قصاید مطنطن او، عظمتی درونی و حتی برونی از او در ذهن شکل می‌دهد.

نه تنها شعر فردوسی که از قلل رفیع شعر ایران و بلکه جهان است، قصاید پرشکوه خاقانی نیز از چنان عظمتی برخوردار است که در میان شعر حماسی و رزمی فردوسی و غزل‌های دلنشین سعدی و حافظ منزلتی خاص را داراست.

از یکسو جلال و شوکت او همچون حماسه‌های فردوسی، شاعری پرتوان را جلوه‌گر می‌سازد و از سوی دیگر لطایف و ظرایف شعر او و هنر شعری او سبب می‌شود که شاعری بزرگ چون حافظ از مضامین او الهام گیرد و با آنکه سرشت غزل با قصیده متفاوت است، از شاعرانی که بر حافظ تأثیر گذاشته‌اند، خاقانی است و این مزیتی بزرگ برای هر سراینده‌ای است که توانسته بر قله‌های شعر فارسی اثرگذار باشد.

فهرست مطالب این کتاب به قرار زیر است: مقدمه؛ چهرۀ خاقانی؛ فراز و فرود شعر خاقانی؛ غزل‌های خاقانی؛ قطعات؛ مثنوی؛ ترجیعات؛ رباعیات و دیگر آثار خاقانی.

... بیشتر
نویسنده:
منوچهر دانش‌پژوه
ناشر:
همشهری
کلید واژه:
زندگینامه,خاقانی,شاعران فارسی
عنوان :
نگاهی به خویش: گفتگو با شاعران و نویسندگان عرب
خلاصه مطلب :

انتظار می‌رفت در یک دهۀ اخیر سیر ترجمه به سمت و سوی فرهنگ‌های مجاور شتاب تندتری بگیرد و این ترازوی همواره نامتعادل ـ ترجمۀ ادبی معاصرـ اندکی به سمت تعادل میل کند و کفۀ ترجمه از ادبیات جهان سوم و بالخص ادبیات عرب سنگین‌تر از پیش شود و در برابر ترجمه‌های روزافزون از ادبیات غرب و عمدتاً ادبیات متعلق به فرهنگ‌های دوردست خودی نشان دهد و پل‌های ارتباطی بین ادبیات معاصر فارسی و مخاطبان این ادبیات با ادبیات فرهنگ‌های همسایه مستحکم‌تر از پیش برپا شود؛ اما در عمل چنین نشد و در کنار تظاهرات رویکرد مجدد به دیگر جاذبه‌های فرهنگ غربی، سیر ترجمه نیز کما فی السابق به سمت فرهنگ و ادبیات غرب ادامه یافت.

درک این فاصله و دوری حزن‌آور، انگیزۀ نخست گردآورندگان این مجموعه بوده است. معرفی ادبیات معاصر عرب به واسطۀ زمینه‌های فرهنگی مشترک میان ما و اعراب می‌تواند تا حد وسیعی به شناخت ادبیات معاصر خود ما نیز کمک کند.

خواننده این کتاب که عمدتاً مصاحبه با نویسندگان و شاعران درجۀ یک عرب را دربرمی‌گیرد و از پاره‌ای از مقالات انتقادی و تشریحی نیز خالی نبوده است، می‌تواند تصویر بالنسبه واضحی از سیمای ادبیات عرب را در ذهن ترسیم کند و وجوه افتراق یا اشتراک ادبیات میهنمان را با ادبیات یکی از همجوارترین فرهنگ‌ها دریابد.

خواننده در این کتاب به نام کسانی برمی‌خورد که برای اولین بار به فارسی‌زبانان معرفی می‌شوند؛ افرادی چون مظفر النواب، محمدعلی شمس‌الدین، احمد مطر، بلند الحیدری، عبدالرحمن منیف، حنا مینه و ..... که برای اولین بار در این مضمار در بوتۀ طرح و بررسی قرار می‌گیرند.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

مقدمه؛ ادونیس؛ بلند الحیدری؛ عبدالوهاب البیاتی؛ عبدالوهاب داقوقی؛ محمود درویش؛ سعدی یوسف؛ سمیح القاسم؛ محمدعلی شمس‌الدین؛ نجیب محفوظ؛ احمد مطر؛ عبدالرحمن منیف؛ حنا مینه؛ نازک الملائکه؛ میخائیل نعیمه؛ مظفر النواب؛ نوبواکی نوتوهارا؛ فهرست اعلام.

... بیشتر
نویسنده:
ناشر:
سروش
کلید واژه:
شاعران عرب,نویسندگان عرب,گفتگو
عنوان :
و کوهستان به طنین آمد
خلاصه مطلب :

خالد حسینی یکی از پرخواننده‌ترین و محبوب‌ترین نویسندگان دنیاست. تا کنون از دو رمان نخست او، بادبادک‌باز و هزار خورشید تابان بیش از ده میلیون نسخه در آمریکا و بیش از 38 میلیون نسخه در بیش ار هفتاد کشور دنیا به فروش رفته است. وی در کالیفرنیا زندگی می‌کند و همچنین سفیر عالی حسن نیت سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، عضو آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد و بنیان‌گذار مؤسسه خیریه غیر انتفاعی خالد حسینی است که برای مردم افغانستان کمک‌های بشر‌دوستانه فراهم می‌آورد.

و کوهستان به طنین آمد، با چشم‌انداز وسیع و داستان‌سرایی حکیمانه و سرشار از مفاهیم انسانی‌اش، رمانی عمیقاً گیرا و دلرباست که درک ژرف نویسنده را از تعهداتی که ما و زندگیمان را شکل می‌دهد، نمایان می‌کند.

داستان با پیوند تأثیرگذار و بی‌مانند خواهر و برادری بی‌مادر در یکی از روستاهای افغانستان آغاز می‌شود. عبدالله برادر بزرگ برای پری دوساله بیش از آنکه برادر باشد، حکم مادر را دارد و پری کوچولو برای عبدالله ده‌ساله همه چیز است. اتفاقی که برای آن دو روی می‌دهد و ماجراهای کوچک و بزرگی که در زندگی افراد دیگر به طنین می‌آید، گواهی است بر پیچیدگی زندگی.

نویسنده در این رمان چندنسلی ـ که نه تنها به والدین و فرزندان، بلکه به روابط برادران و خواهران، عموزاده‌ها و دایی‌زاده‌ها، مستخدمان و سرایداران نیز می‌پردازد ـ مهرورزی‌ها، جریحه‌دارکردن‌ها، فداکاری‌ها، خیانت‌ها و وفاداری‌ها را بازگو می‌کند؛ نشان می‌دهد که گاهی چطور از رفتار نزدیک‌ترین کسانمان شگفت‌زده نشویم، آن هم درست در لحظاتی که بیشترین اهمیت را دارند. داستان با دنبال‌کردن شخصیت‌ها و انشعاب زندگی‌هایشان و عشق‌ها و تصمیمات‌شان در سراسر جهان ـ از کابل تا پاریس، از سانفرانسیسکو تا جزیرۀ تینوس در یونان ـ آرام‌آرام گسترش می‌یابد و با پیش‌رفتن هر صفحۀ تأثرها و پیچیدگی‌های احساسی داستان را به نمایش می‌گذارد.

خالد حسینی با نگاشتن کوهستان به طنین آمد و بهره‌بردن از همان غرایز چشمگیر و بینش فلسفی بادبادک‌باز و هزار خورشید تابان دیگر بار ثابت کرده که قصه‌گویی مادرزاد است.

... بیشتر
نویسنده:
خالد حسینی
ناشر:
ققنوس
کلید واژه:
ادبیات افغانستان,خالد حسینی,رمان
عنوان :
ادبیات مکتب‌خانه‌ای ایران (3 جلد)
خلاصه مطلب :

یکی از حلقه‌های آموزش در ایران مکتب‌خانه است. متون مکتب‌خانه‌ای خود گونه‌ای خاص از ادبیات است که «ادبیات مکتب‌خانه» نامیده می‌شود. این کتاب دربردارندۀ هفتاد متن درسی و داستانی چاپ سنگی مکتب‌خانه‌ها در عصر قاجار است که جز معدودی تا امروز تجدید چاپ نشده‌اند. هفتاد متن در دو گروه نظم و نثر تقسیم‌بندی شده‌اند که هر گروه دربردارندۀ مجموعه‌ای با محتوای تعلیمی، دینی، طنز، اخلاقی و سرگرمی است. این متون بخش مهمی از ادبیات عامه را شامل می‌شود. مطالعۀ این دسته از آثار به خوبی ما را با ویژگی‌های افسانه‌ها و قصه‌های عامه آشنا می‌کند. این متون همچنین بخش اعظمی از آثار ادبی عصر قاجار را تشکیل می‌دهد که بدون شناخت متون کتاب، نگاشتن تاریخ ادبیات ایران در عصر قاجار کاری عبث و بیهوده است.

مطالعه در عناصر زبانی، بیانی و ادبی این هفتاد اثر نشان می‌دهد چه عناصری زمینه‌های نهضت ساده‌نویسی را به وجود آورده و جریان رمان‌نویسی امروز ایران مدیون کدام یک از آثار داستانی این دوران است.

از سویی در دسترس قراردادن متون درسی مکتب‌خانه برای مکتب‌رفته‌ها، یادآور خاطرات آنان و برای مکتب‌نرفته‌ها مجموعه‌ای شیرین و خواندنی است. از سویی چاپ یک‌جای هفتاد اثر مربوط به دورۀ چاپ سنگی در یک اثر، کمکی بزرگ به مطالعۀ تاریخ نشر ایران است.

کتاب از بُعد آموزشی، سیر تطور آموزش در ایران را بررسی می‌کند. بررسی متون کتاب از نظر محتوایی نیز مبین آن است که مهم‌ترین خواندنی‌‌های مردم چه بوده و این مواد چگونه بر ذهن و زبان و تفکر و رفتار مکتب‌رفته‌ها تأثیر گذاشته است.

از امتیازات این کتاب، مقابله، تصحیح، بازخوانی و ویرایش نسخه‌ها، اشاره به سبک ادبی، پدید‌آورنده، مأخذ هر متن، یافتن روایت‌های مشابه، نسخه‌شناسی، اشاره به تاریخ آموزش‌های مکتب‌خانه‌ای در ایران، شیوه‌های تدریس و انواع متون مکتبی، آداب مکتب و مکتب‌داری و بازتاب آن در ادب فارسی و نمایه‌های چندگانه است.

بخشی از داستان‌هایی که در این کتاب آمده است، عبارتند از: توبۀ نصوح، حسنین، حیدر بیک قزلباش، خاله سوسکه، رستم‌نامه، شیخ ابوالپشم، عاق والدین، گرگ و روباه، موسی و سنگ‌تراش، موش و گربه، نان و حلوا، نان و سرکه، نصایح الاطفال یا شنگول، بهرام و گل‌اندام، جبرئیل جول (نساج و نجار)، چهار درویش، چهل طوطی، خاور و باختر، خروس و روباه، خسرو دیوزاد، دزد و قاضی، دله و مختار، سبز پری و زرد پری، شاهزاده هرمز، عباس دوس، حسین کرد شبستری، کلثوم ننه، ملک جمشید و طلسم آصف، نجمای شیرازی و نوش‌آفرین‌نامه.

... بیشتر
نویسنده:
حسن ذوالفقاری و محبوبه حیدری
ناشر:
رشدآوران
کلید واژه:
مکتب‌خانه‌ها,متون نظم,متون نثر,ادبیات عامه
عنوان :
احوال دل گداخته: گزیدۀ مکتوبات مولانا
خلاصه مطلب :

نام کتاب از نامۀ صد و سی‌ام (نامۀ شمارۀ 60 در این مجموعه) گرفته شده است.

در این کتاب بعد از پیشگفتار، مقدمه در سه فصل مرتب شده است: فصل اول به بیان «نظم ساختاری و مضمون نامه‌ها» اختصاص دارد؛ فصل دوم «فواید زبانی و ادبی نامه‌ها» را شامل می‌شود و فصل سوم «فواید اجتماعی نامه‌ها» را دربرمی‌گیرد.

ویژگی‌های این کتاب:

تعداد نامه‌های آورده شده در این کتاب، 65 نامه است که منتخبی است از 159 نامۀ اصلی به دلیل تدریس شدن در کلاس‌های درسی به منظور آشنایی متعلمین با نمونه‌ای از نثر فارسی. بعضی از نامه‌ها کامل و برخی دیگر در این کتاب با حذف بعضی از قسمت‌ها آورده شده است.

مولانا در آغاز هر نامه بنا به رسم زمانۀ خود القابی متناسب با مخاطب نامه آورده است که در این کتاب تکرار همۀ القاب در آغاز همۀ نامه‌ها نیامده و تنها به ذکر چند نمونه بسنده شده است؛ البته آنچه حذف شده، فرق مهمی با آنچه آورده شده، نداشته است.

لغات بیشتری از هر نامه معنا شده و ترجمۀ آیات قرآن و احادیث و ادعیه و عبارات و اشعار عربی در پایان هر نامه آمده است و در چند مورد اشعار عربی به شعر فارسی ترجمه شده است. در بیان معانی لغات از میان چند معنا، تنها آن وجه برگزیده شده و آورده شده که با معنای موردنظر مولانا در متن انطباق داشته یا به آن نزدیک بوده است. واژه‌نامه‌ای الفبایی از مجموع لغات و عباراتی که در ذیل هر نامه معنا شده نیز در پایان کتاب آمده است.

آیات قرآن و احادیث اگر تکراری بوده، در توضیحات به نامۀ قبلی ارجاع شده است. در مکتوبات کمتر نامه‌ای وجود دارد که در آن مولانا چندبار آیات قرآن را در ضمن عبارات و جملات فارسی نیاورده و به اصطلاح تضمین نکرده باشد. اگر به جای این آیات، ترجمۀ فارسی آنها قرار داده شود، نظم دستوری و ساختار نحوی جمله درهم می‌ریزد. تناسب آیات قرآن با متن بیشتر تناسب مفهومی است.

بخشی از مطالب بعضی از نامه‌ها گاهی به زبان و بیانی دیگر در مثنوی "فیه ما فیه" آمده است که این موارد در توضیحات مشخص شده است.

... بیشتر
نویسنده:
ناشر:
سخن
کلید واژه:
نامه‌های فارسی,مکتوبات مولانا,متون کهن فارسی
عنوان :
حکیم عرفان‌آموز (مروری بر زندگی و آثار سنائی غزنوی)
خلاصه مطلب :

یکی از بزرگ‌ترین شعرای ایران و پیشرو گروه بسیاری سرایندگان قصیده و مثنوی، حکیم ابوالمجد مجدود ابن آدم سنائی است. دربارۀ نام وی اقوال دیگری نیز در تذکره‌ها آورده‌اند؛ اما تصریح خود او بر نامش در چند بیت از اشعارش صحت نام او و نام پدرش را که مجدود و آدم باشد، تأیید می‌کند.

در تاریخ تولد وی اختلاف اقوال بسیار زیاد است؛ به طوری که گاه این اختلافات به ده سال هم می‌رسد؛ اما محققان سال تولد او را 473 قمری و سال وفات وی را 535 یا 545 می‌دانند. وی در غزنین متولد شده و در همان جا نیز مدفون شده است که آرامگاه او نیز در همان جا برپاست.

دوران جوانی سنائی در سیر و سفر سپری شده و چندسال از عمر خود را در شهرهای بلخ، سرخس، هرات، مرو و نیشابور گذرانده و به سفر مکه نیز رفته و تجربه اندوخته است.

سنائی در دوران «سبک خراسانی» پرورش یافته و در قصیده که مهم‌ترین قالب دورۀ سبک خراسانی به موازات مثنوی است، به اوجی رسیده که بعضی از اهل ادب او را بزرگ‌ترین قصیده‌سرای شعر فارسی می‌شمارند. در دورۀ سبک خراسانی، قصاید سنائی از ممتازترین قصاید و قوالب این سبک است و زمانی که به عرفان گروید، شعر او بنیان‌گذار مثنوی عرفانی در شعر فارسی شد و "حدیقۀ" او سرمشق مولوی بود و پیش از مولانا نیز مورد تبعیت مخزن‌الاسرار نظامی و تحفة العراقین خاقانی قرار گرفت؛ به بیان دیگر قصاید سنائی نمونۀ فاخر اعتلای قصیده و مثنوی حدیقۀ او نخستین مقنوی پرحجم و پرمحتوای عرفانی است.

می‌توان سنائی را مهم‌ترین پایه‌گذار سبک عراقی شمرد؛ چون دوران سبک خراسانی، دوران رشد قصیده بود و از حیث قالب شعری، دوران اوج این قالب با ظهور سنائی به پایان رسید و از حیث محتوا نیز مضامینی که حاکی از عیش و نوش‌های زودگذر بود، جای خود را به مضامین عرفانی داد.

سنائی و عطار هم از حیث توانایی شاعری از بزرگ‌ترین شعرای سدۀ ششم، بلکه در همۀ ادوار شعر فارسی هستند و هم از نظر حق تقدم آنان در میان شعرای بزرگ عرفان و تصوف. این دو شاعر هم از حیث توانایی شاعری و هم بیان مضامین عرفانی پیشرو شاعران عارف بعد از خویش هستند و تحول در زندگی ایشان نیز مشابه یکدیگر است.

سنائی هم در انواع قالب‌های شعر و به ویژه قصیده و مثنوی از پیشروان شعر فارسی است و هم در بیان سخنان عارفانه به صورت منظوم و پیش از آنکه سه شاعر بزرگ قرن هفتم و هشتم پا به عرصۀ وجود نهند، سنائی پس از فردوسی همراه با انوری مشهورترین شاعر استاد پیش از سعدی و مولوی و حافظ در شعر پرمایۀ فارسی بوده است؛ به طوری که در بسیاری از کتب پس از او ابیات یا قطعاتی از اشعار بدون ذکر نام که خود دلیل شهرت شعر و نام او در آن روزگار بوده است، نقل شده و نویسندگان بزرگ، ابیات او را تکیه‌گاه مستحکم اقوال خود ساخته‌اند که از مشهورترین آنها کلیله و دمنۀ نصرالله منشی و کشف‌الاسرار میبدی است.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

مقدمه؛ زندگینامه؛ آثار سنائی که این بخش قسمت عمده‌ای از این کتاب را دربرمی‌گیرد که به طور نمونه می‌توان از این فصول در این بخش نام برد: سبک شعر سنائی، نام آثار سنائی، قصاید سنائی، غزل‌های سنائی، حدیقة الحدیقۀ سنائی که دارای ده باب است، مثنوی‌های دیگر سنائی، عقل‌نامه، عشق‌نامه، سنائی‌آباد، کارنامۀ بلخ، سیرالعباد الی المعاد و مکاتیب سنائی.

... بیشتر
نویسنده:
منوچهر دانش پژوه
ناشر:
همشهری
کلید واژه:
شاعران فارسی,سنائی غزنوی,زندگینامه
عنوان :
خنده‌سازان و خنده‌پردازان
خلاصه مطلب :

در میان قدیم‌ترین شعرهای فارسی، دو تغزل طنزآمیز وجود دارد؛ یکی از حنظلۀ بادغیسی:

یارم سپند اگرچه بر آتش همی فکند                           از بهر چشم تا نرسد مر ورا گزند

او را سپند و آتش ناید همی به کار                             با روی همچو آتش و یا خال چون سپند!

یکی هم از ابوسلیک گرگانی:

به مژده دل ز من بدزدیدی                                      ای به لب قاضی و به مژگان دزد

مزد خواهی که دل ز من ببری                                 این شگفتی که دید، دزدِ به‌مزد!

برای بررسی سابقۀ طنز در ادب فارسی می‌توان از همین دو قطعۀ به جا مانده از زمان طاهریان و صفاریان شروع کرد و بعد به رودکی و حتی فردوسی در زمان سامانیان و غزنویان و بعد به سنائی، سوزنی، انوری و دیگران رسید.

در کهن‌ترین آثار منثور هم می‌توانیم رگه‌هایی از طنز پیدا کنیم. بسیاری از نویسندگان اگرچه به طنز پرداخته‌اند، یا غیر عمد بوده است یا از سر تفنن و آنها در کار خود حرفه‌ای نبوده‌اند.

آن‌که برای اولین بار طنز را جدی گرفت و آگاهانه در همۀ وجوه به آن پرداخت، عبید زاکانی بود. البته کسانی زمینه‌ساز ظهور عبید بوده‌اند، مثل قاضی حمیدالدین در مقامات حمیدی و سعدی در گلستان و به ویژه در خبیثات.

عبید بعد از خود روی دو طنزپرداز حرفه‌ای دیگر تأثیر عمیقی گذاشت؛ یکی بسحاق اطعمه صاحب دیوان اطعمه و یکی هم نظام قاری صاحب دیوان البسه. این دو طنزپرداز روش‌های عبید را به کار گرفتند؛ ولی متأسفانه هنوز هم ارزش کارشان پنهان مانده است. بعد از اینها چهره‌های جدی دیگری را در طنز می‌بینیم، مثل آقا جمال خوانساری با کتاب کلثوم ننه یا عقایدالنساء، مُذِّهب اصفهانی با تذکرۀ یخچالیه و خیلی‌های دیگر که متأسفانه ناشناس مانده‌اند.

طنز امروز فارسی به طور حرفه‌ای با دهخدا آغاز می‌شود؛ دهخدا نیز مانند همشهری خود عبید، طنزپردازی جامع الشرایط بود.

فهرست مطالب این کتاب در پنج فصل آمده که بدین ترتیب است:

الف) مقدمه؛

ب) نمونه‌های طنز در ادب کهن فارسی؛

ج) خنده‌سازان و خنده‌پردازان که دربردارندۀ این موارد است: مقدمه‌ای با کمک عبید زاکانی، چراغ اول (عبید)، درود بر این پدر و پسر (کاشفی وصفی)، ملا نصرالدین، وصف العیش نصف العیش (بسحاق اطعمه)، لطایف عارف جامی (جامی)، مهم‌ترین کار (محمود واصفی)، تحفۀ طنز (سام میرزا صفوی)، عقاید النساء (آقا جمال خوانساری)، تذکرۀ یخچالیه (مُذِّهَب اصفهانی)، مضاحک پریشان (قاآنی)، حکیم لعلی تبریزی، دخو، مقویم (حبیب نظام افشار) باغ لطیفه‌ها و قصه‌ها (حبیب الله کاشانی)، زنان طناز و نخستین زن طنزنویس ایرانی، سیاحت‌نامۀ ابراهیم بیک (زین العابدین مراغه‌ای)، شخص اول (دهخدا)؛

د) طنزاللغات (فرهنگ‌های طنزآمیز فارسی) که شامل این موارد است: تعریفات (عبید)، فرهنگ دیوان اطعمه (بسحاق)، ده وصل (نظام قاری)، نصاب نعمت خان عالی، نصاب الرجال (اورنگ شیرازی) و مرآت البلهاء (شریعتمدار تبریزی)؛

هـ) خارج از محدوده که این موارد را دربرمی‌گیرد: کنزالطنز (مخزن الاسرار نظامی)، خاکشیر اصفهانی، فکاهیات شفاهی فرات (ابن جنی)، رئیس طایفۀ فکاهی سرایان (اجنه) و التفاصیل (توللی). 

... بیشتر
نویسنده:
عمران صلاحی
ناشر:
علم
کلید واژه:
طنزنویسان ایرانی,طنز فارسی
عنوان :
زندگی و شعر صد شاعر: از رودکی تا امروز
خلاصه مطلب :

این مجموعه با هدف مطالعه‌ای گذرا در باب آشنایی با زندگی و سبک‌ها و شیوه‌های شعری شاعران تاریخ ادب فارسی از آغاز تا امروز می‌باشد. در انتخاب شاعران این مجموعه، برجسته‌ترین شاعران که به نوعی برای تکامل و پربارسازی شعر فارسی در عرصه‌های گوناگون زبانی، تصویری، مضمون، قالب و غیره تحول ایجاد کرده‌اند یا برای اعتلای شعر فارسی به گونه‌ای مؤثر بوده‌اند، ملاک انتخاب بوده است.

این کتاب دربردارندۀ خلاصه‌ای است از چگونگی پیدایش هر سبک (مکتب) در شعر فارسی، زندگی‌نامه‌ای کوتاه از شاعر، بیت یا قطعه یا بندی از اشعار برای نمونه جهت آشنایی اولیۀ ذهنی با شیوۀ بیان شاعر و سپس معرفی شیوۀ هر شاعر؛ پس از آن چند نمونه از اشعار سرودۀ شاعران برای آشنایی بیشتر آمده است.

در این کتاب بیشتر نمایندگان شعر معاصر معرفی شده است؛ بنابراین از تمامی شاخه‌ها و جریان‌های شعر معاصر به معرفی نمایندگانی پرداخته شده است.

در پایان هر بخش گزیده‌ای از منابع مطالعاتی که در دسترس است، معرفی شده و نیز برای آشنایی با انواع قالب‌ها و اشکال مختلف شعر فارسی، شرح مختصری در انتهای کتاب آمده است.

ترتیب مطالب کتاب بدین شیوه است: پیشگفتار؛ ادوار شعر فارسی؛ سبک خراسانی؛ سبک بینابین در دورۀ سلجوقی؛ سبک عراقی؛ سبک حد واسط یا مکتب وقوع؛ سبک هندی؛ دورۀ بازگشت ادبی؛ دورۀ مشروطیت؛ سبک شعر نو؛ آشنایی مختصری با قالب‌ها و اشکال مختلف شعر فارسی؛ برخی اصطلاحات شاعری، ادبی، هنری و واژه‌نامه.

در «سبک خراسانی» شاعرانی چون رودکی، کسائی مروزی، فرخی سیستانی، فردوسی، منوچهری و باباطاهر معرفی شده‌اند. 

در «سبک بینابین در دورۀ سلجوقی» شاعرانی چون ناصرخسرو، خیام، سنائی، انوری، خاقانی و نظامی معرفی می‌شوند.

در «سبک عراقی» شاعرانی چون عطار، مولوی، سعدی، عبید زاکانی، سلمان ساوجی، حافظ و جامی معرفی می‌شوند.

در «سبک حدوسط یا مکتب وقوع» شاعرانی چون بابافغانی، محتشم کاشانی، وحشی بافقی و عرفی شیرازی معرفی می‌شوند.

در «سبک هندی» شاعرانی چون کلیم کاشانی، صائب تبریزی و بیدل دهلوی معرفی می‌شوند.

در «دورۀ بازگشت ادبی» شاعرانی چون هاتف اصفهانی، وصال شیرازی و فروغی بسطامی معرفی می‌شوند.

در «دورۀ مشروطیت» شاعرانی چون ادیب‌الممالک فراهانی، ایرج میرزا، عارف قزوینی، ملک‌الشعرا بهار، فرخی یزدی، پروین اعتصامی و دهخدا معرفی می‌شوند.

در «سبک شعر نو» که بخش غالب این کتاب را دربرمی‌گیرد، شاعرانی چون نیمایوشیج، شهریار، رهی معیری، پرویز ناتل خانلری، فریدون مشیری، هوشنگ ابتهاج، مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، محمدرضا شفیعی کدکنی، خسرو گلسرخی، محمدعلی سپانلو، قیصر امین پور، علی موسوی گرمارودی، احمدرضا احمدی و طاهره صفارزاده معرفی می‌شوند.

... بیشتر
نویسنده:
خسرو شافعی
ناشر:
کتاب خورشید
کلید واژه:
شعر فارسی,مجموعه‎‌ها,شاعران ایرانی,زندگینامه,تاریخ ادبیات
عنوان :
مهاجرت در ادبیات و هنر (مجموعۀ مقالات ادبی ـ هنری)
خلاصه مطلب :

مهاجرت از پدیده‌هایی انسانی است که به زمانی خاص تعلق ندارد؛ زیرا نه فقط در ساختن نخستین جوامع مدنی نقش تعیین‌کننده‌ای را ایفاء کرده است، بلکه در طول تاریخ نیز همواره و تا امروزه مهاجرت‌ها تأثیرات شگرفی در شکل‌گیری یا تحول جوامع بشری داشته‌اند. این تأثیرات دارای ابعاد گوناگونی همچون فکری، مذهبی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و حتی علمی بوده است.

یکی از عرصه‌های تأثیرگذاری مهاجرت، همانا تخیل ادبی و هنری است. از دیرباز میان تخیل و مهاجرت ارتباطی عمیق وجود داشته و بسیاری از آثار بزرگ ادبی یا هنری متأثر از طرح هجرت، مهاجرت یا مهاجرین بوده است. حضور مهاجرت در ادبیات و هنر چنان گسترده و تأثیرگذاز بوده که گونه‌ها یا زیرگونه‌های خاص خود را به وجود آورده است. ادبیات مهاجرت یا هنر ادبیات مهاجرت دستاورد همین حضور است و خود زیرگونه‌هایی مانند ادبیات کارگران مهاجر، هنر تبعیدیان و ... دارد که پیچیدگی و تنوع این‌گونه را بیان می‌کند.

در حقیقت مهاجرت یک رویداد صرفاً جغرافیایی نیست، بلکه بیش و پیش از آن رویدادی درونی و تخیلی تلقی می‌شود. موضوعاتی همانند هویت، شخصیت، بیگانگی، از خود بیگانگی، غربت، نوستالژی، زبان و بسیاری دیگر نزد مهاجر به عناصری تخیل‌ساز و تصویر‌پرداز تبدیل می‌شوند که در شکل‌گیری آثار ادبی و هنری آنها به طور عمیقی تأثیرگذار هستند. متأسفانه ایران که خود یکی از قطب‌های تاریخی مهاجرت محسوب می‌شود، کمتر نسبت به این موضوع اندیشه و دربارۀ آن نوشته شده است.

فهرست مقالات این کتاب بدین ترتیب است: دگرگونی نوستالژیا در ادبیات مهاجرت ایران: شیده احمدزاده؛

تأثیر مهاجرت نگارگران ایرانی به هند در آثار آنها، بررسی موردی: میرسیدعلی و عبدالصمد: حسن بلخاری؛

در جستجوی مکان و زمان از دست رفته، نگاهی به کتاب بی در کجا اثر ادوارد سعید: پروین شیربیشه؛

هویت و مکان؛ پیکرۀ مطالعاتی: کتاب فضا در آثار فروست: منصوره کمالی؛

سفر به فرنگ در دورۀ قاجار: رویکردی پسااستعماری؛ پیکرۀ مطالعاتی: سفرنامه‌های فرنگ ایرانیان در دورۀ قاجار: مریم لاری؛

بررسی نقش مهاجرت در تخیل هنری با رویکرد بینامتنیت؛ پیکرۀ مطالعاتی: آثار محمود فرشچیان: بهمن نامور مطلق؛

بسط تجربۀ مهاجرت و تخیل کودکی: خوانشی از فیلم بال‌های اشتیاق: امیرعلی نجومیان؛

آستانۀ مهاجرت در تخیل نایپال: طیبه یموت.

... بیشتر
نویسنده:
شیده احمدزاده
ناشر:
سخن
کلید واژه:
مجموعۀ مقالات,مهاجرت در ادبیات,مهاجرت در هنر,سفرنامه,نوستالژی