SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
جستجو
  • تعداد رکورد ها : 4339
عنوان :
مثنوی معنوی از نگاهی دیگر
خلاصه مطلب :

مثنوی معنوی سرودۀ مولانا جلال الدین محمد بلخی گه بر اساس نسخۀ قونیه 25646 بیت را دربرمی‌گیرد، منظومه‌ای است که با همۀ پراکندگی، تنوع مطلب و حجم بسیار از نوعی وحدت و ارتباط لفظی و معنایی برخوردار است. این سخن بدان معنی نیست که سراینده با طرحی از پیش تعیین شده در اندیشۀ ایجاد این بنای عظیم و استوار بوده است؛ فی المثل اگر بخواهیم میان این اثر و کیمیای سعادت که بی‌تردید تأثیری شگرف بر مولانا و مثنوی او داشته است، مقایسه‌ای به عمل آوریم، بدین نتیجه می‌رسیم که غزالی بر اساس طرحی معلوم، با تعیین چهار رکن برای تألیف خویش و تبویب و فصل‌بندی مشخص، موضوع دلخواه خود را تعریف و مؤلفه‌های آن را تعیین کرده، آیات و روایات متناسب را برگزیده و در پی القاء نتایج مشخص به خواننده بر آمده است.

مولانا نیز گرچه بر قرآن و سنت تکیه دارد؛ اما چون در اندیشۀ خلق جهانی نو و ناشناخته است و سیلان فکری او نیز چنان پرشتاب است که پایبندی به هیچ یک از قواعد شناخته‌شده و رایج را بر نمی‌تابد، به جای آنکه در ظرف زمان و مکان و تحت قاعده‌ای معین سخن گوید، عنانت گسسته به پیش می‌تازد و داغ حسرت بر دل کسانی می‌نهد که گمان‌ می‌برند می‌توانند با این شهسوار عرصۀ لفظ و معنی هم‌عنانی کنند.

این کتاب شرح و تفسیری بر کتاب «مثنوی معنوی» است. پدیدآورنده که در تنظیم متن اشعار مثنوی، به نسخۀ نیکلسون اعتماد نموده، تلاش کرده تا برای تمام ابیات، توضیحات لازم را ارائه دهد. وی در بعضی از موارد، آیات قرآن، روایات و اتفاقاتی که مولوی با الهام از آن‌ها به سرودن پرداخته را نیز معرفی نموده است.

روش کار نویسنده در این کتاب بر پایۀ کتاب مثنوی معنوی است که بر اساس نسخۀ قونیه و با تصحیح و گفتار عبدالکریم سروش به زیور طبع آراسته شده است، صورت گرفته است. نویسنده از «نی‌نامه» آغاز کرده و ابیاتی را که به لحاظ معنایی به هم پیوسته یافته است، با علامت à مشخص کرده است. تک‌بیت‌ها یا دو سه بیتی که توضیحی خاص را دربردارد و در نظر اول می‌توان از آن چشم پوشید را مشخص و دلیل آن را بیان کرده است؛ مثلاً در هجده بیت نخستین دفتر اول ابیاتی را می‌توان یافت که به نوعی از اصل مطلب جدا و وظیفۀ آنها تبیین و توضیح بیت پیش یا مطلبی دیگر است و از آن جمله بیت چهارم است که بیانگر این است که چرا مولانا سینه‌ای شرحه‌‌شرحه از فراق می‌خواهد تا بگوید شرح درد اشتیاق.

گاه چنان ظریفانه گسست و پیوست‌ها صورت می‌پذیرد که جز با دقت خاص و تشریح و تعلیل، دریافت امر غیر ممکن می‌نماید؛ در اینگونه موارد تنها راه چاره، ذکر معانی بیت یا ابیاتی مشخص است تا از این طریق بتوان سررشته‌های منقطع را دوباره بازجست و به هم پیوست. بنابراین این تحقیق نه به معنای لغات و اصطلاحات می‌پردازد، نه هر بیت را شرح و بسط می‌دهد و نه دریافت خویش از چند بیت را بیان می‌دارد؛ با این همه هر کجا که ضرورت ایجاب کند ـ که البته اندک هم نیست ـ به هر یک از این امور دست می‌یازد.  

                                                    

                                     

... بیشتر
نویسنده:
سید‌علی‌محمد سجادی
ناشر:
مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
کلید واژه:
شعر فارسی,نقد,تفسیر,مولوی,مثنوی,شرح
عنوان :
کندوکاوی در جامعه‌شناسی ادبیات
خلاصه مطلب :

در سپهر اندیشه و آگاهی بشری، ادبیات جایگاه برجسته‌ای دارد؛ ولی شاید این برجستگی آن‌چنان که بایسته و شایستۀ ادبیات است، شناسایی نشده است. مادۀ نخستین و اجتناب‌ناپذیر ادبیات، زبان است و زبان نیز خود عنصر شالودۀ فرهنگ و تمدن هر جامعه به شمار می‌آید. به نظر می‌رسد کمتر تمدن درخشان و ریشه‌داری را در جهان بتوان تصور کرد که دربردارندۀ میراث ادبی کم‌توش و توانی باشد. ادبیات، بستر پویایی فرهنگ هر جامعه است و فرهنگ نیز میراث انسانی اقوام و جوامع مختلف و همچنین وجه تمایز انسان از دیگر جانوران است. پیوند تنگاتنگ ادبیات با فرهنگ و پذیرش جایگاه فرهنگ به عنوان گوهر زندگی اجتماعی، پیوند ساختاری ادبیات و جامعه را روشن می‌کند.

در جامعه‌شناسی ادبیات، ادبیات به صورت ساختاری اندیشمانی گسترده و چندگانه و در جایگاهی مشترک بین علم و هنر قرار می‌گیرد؛ یعنی از یک سو به آن به منزلۀ جلوه‌ای از زیبایی‌شناسی و شاخه‌ای از هنر نگاه می‌شود و از سوی دیگر فاصله‌ای بین توصیف ادبی و بیان جامعه‌شناختی دیده نمی‌شود. شاید بتوان گفت «جامعه‌شناسی ادبیات» یکی از کوشش‌های نظام‌‌مند و علمی است که می‌تواند به مطالعۀ ادبیات کمک کند.  

شناخت و بررسی تحولات هنری یک جامعه کمک مؤثری به شناخت و آگاهی از تحولات فرهنگی و زیربنایی جامعه می‌کند. لوونتال که از پیشگامان نظریۀ انتقادی و همچنین از پیشکسوتان جامعه‌شناسی انتقادی ادبیات است، عقیده دارد: «ادبیات یگانه منبع مطمئن برای آگاهی و خودآگاهی بشر و برای رابطۀ فرد با جهان به مثابه تجربه است. هنرمند نه فقط برای دورۀ خویش، بلکه برای دورۀ ما نیز روند جامعه‌پذیری یا به عبارتی دقیق‌تر فضای اجتماعی شخصی و خصوصی و فردی را به حوزۀ آگاهی می‌کشاند و بدین‌گونه پیوسته آگاهی دروغین ما را اصلاح می‌کند.

ادبیات افزون بر لذت زیبایی‌شناختی و آگاهی‌بخشی می‌تواند کارکردهایی ویژه برای برخی از گروه‌‌های اجتماعی یا در برخی از مقاطع تاریخی داشته باشد؛ مثلاً می‌توان به کارکرد ادبیات کودکان اشاره کرد که می‌تواند در تربیت و پرورش ذهنی این گروه و فرایند هویت‌یابی آنها مؤثر باشد. برخی از آثار ادبی چنان ژرف‌بینانه به شرایط اجتماعی نگریسته‌اند و آن را با ظرافت تشریح نموده‌اند که گهگاه منابع ناب جامعه‌شناختی آموزنده‌تر و آگاهاننده‌تر هستند.

جامعه‌شناسی ادبیات تحلیلی میان‌رشته‌ای است که نه فقط فصل مشترک جامعه‌شناسی و ادبیات است، بلکه در بازنمایی حقیقت می‌تواند و باید از مبانی تاریخی، فلسفی و علمی (اعم از جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و غیره) بهره گیرد.

 

فهرست مطالب کتاب به ترتیب زیر است:

پیش‌گفتار

مقدمه

جایگاه ادبیات در دانش بشری

ادبیات، زبان، اندیشه

بررسی متون موجود و مبانی نظری

انواع ادبی

ادبیات عامیانه به منزلۀ پایه‌ای برای انواع ادبی

مبانی زیبایی‌شناسی در انواع ادبی با توجه به جنبه‌های اجتماعی

جایگاه سبک‌شناسی در جامعه‌شناسی ادبیات

ساختارگرایی تکوینی

بررسی داستان رستم و اسفندیار در چارچوب ساختارگرایی تکوینی

... بیشتر
نویسنده:
فرهنگ ارشاد
ناشر:
آگه
کلید واژه:
جامعه‌شناسی,زیبایی‌شناسی,ساختارگرایی,ادبیات,نقد و تفسیر
عنوان :
قلمرو نقد و نظریۀ ادبی (1300 تا 1350 شمسی)
خلاصه مطلب :

 نیمۀ اول قرن چهاردهم هجری برای کشور ایران سال‌های پرتلاطم و پرفراز و فرود در همۀ زمینه‌ها بوده است و جامعۀ ایرانی در این سال‌ها با جنبش‌های مختلف اجنماعی، سیاسی، ادبی و .... روبرو شده است که این قلمروهای مختلف تأثیر و تأثرهای انکارناپذیری بر همدیگر داشته‌اند. همچنین در این دوران مقوله‌های مختلف در قلمروهای یادشده آغاز و پایه‌گذاری شده است؛ مقوله‌هایی که در جریان شکل‌گیری روابط جهانی پدید آمده و مرزهای آن تا سرزمین ما گسترده شده است. در این داد و ستد و تغییر و تبدیل‌ها، ادبیات در صف اول قرار دارد و نظم و نثر رد پی این روابط و تحولات از درون و برون خانه‌تکانی می‌کند.

آفرینش ادبی و چون و چرا دربارۀ آن از جمله قلمروهایی است که همراه و همزاد همدیگرند و به آسانی تن به تمایز نمی‌سپارند. از آن روی از دیرباز همراه با آفرینش ادبی، پرسش‌هایی از چیستی ادبیات، معنی ادبیات، فایدۀ ادبیات و .... مطرح شده‌اند و در پی آن نظریه‌ها و خوانش‌های گونه‌گون تکوین یافته‌اند که هر کدام گویندگان و روندگانی گاه بسیار و گاه اندک داشته‌اند.

در غرب رویکردهای نقد ادبی در بسترهای اجتماعی، سیاسی و اندیشگانی در دوره‌های مختلف به وجود آمده است و در کتاب‌های تاریخ‌ اندیشه، ادبیات، نقد ادبی و نظریه‌های ادبی ثبت و ضبط شده است. مباحث نقد و نظریۀ ادبی در ایران به صورت مدون و مستقل سابقه‌ای طولانی دارد و تنها اشاره‌ها، گزین‌گویه‌ها، هجوها و نظایر آن در میان شاعران به چشم می‌آیند. البته موضوعی که در این میان باید یادآور شد این است که ادبیات قدرتمند کلاسیک فارسی، ‌نشان از حضور و نقدی می‌دهد که به صورت پنهان و غیرمکتوب جریان داشته است؛ چرا که در غیر این صورت چهره‌های برجستۀ هر کدام از سبک‌های شعر فارسی از قرن چهارم تاکنون چگونه پدید آمده‌اند؛ اما از نظر آثار مکتوب می‌توان گفت ادبیات فارسی در مجموع از سه منبع در قلمرو نظریه و نقد ادبی بهره گرفته است: کتاب‌های بلاغی عربی از قرون اولیه، منتقدان هند از قرن یازده بدین سو و ترجمۀ آثار اروپاییان که از مشروطه به بعد شکل می‌گیرد. دو گروه اول آثار ادبی را در حوزۀ بلاغی و گروه سوم را در حوزۀ پوئتیکی بررسی می‌کنند.

رویکرد گسترده‌ای که در ایران در اندیشه‌های جدید جهان صورت گرفت، سبب ترجمۀ بسیاری از آثار اروپایی به زبان فارسی شد که البته این روند گاه منظم و فراوان و گاه کند و اندک بوده است. حرکتی که پیش از مشروطه در ایران آغاز شد، به ویژه از نخستین دهه‌های نیمۀ اول قرن چهاردهم هجری، نقطۀ آغاز و شکل‌گیری بسیاری از جریان‌های مهم علوم انسانی به شمار می‌رود که مطالعۀ این جریان‌ها، تاریخ اندیشه، تاریخ تطور نظریه‌های ادبی و غیره را نشان می‌دهد.

در دهه‌های 30 و 40 رویکرد جامعه‌شناسانه از اقبالی کم‌نظیر برخوردار است و با توجه به این رویکرد آثار فراوان تئوریک، ترجمه یا تألیف می‌شود؛ اما این رویکرد نتوانسته بازتاب کیفی شایسته‌ای در نقدهای علمی بیابد. نقدهای فراوانی که تحت عنوان جامعه‌شناسی ادبیات نوشته شده است، از جهت منطق این مکتب، نقدی کم‌بار است و بیشتر جنبۀ کلی، ذوقی و سطحی دارد. در مقابل رویکرد زبان‌شناسانه به ادبیات، با وجود کم‌بودن منابع تئوریک به گونه‌ای روشمند، علمی و دقیق شکل می‌گیرد. با وجود آنکه در دوره‌های مورد بحث این نوشتار هنوز نظریه‌های اساسی و ارزشمند زبان‌شناسی ادبیات، مانند آثار یاکوبسن یا فرمالیست‌های روسی مطرح نشده و منتقدان ما با آنها آشنایی پیدا نکرده بودند، آثاری در خور توجه پدید آمده است. در کنار منتقدانی که از ترجمه‌ها استفاده کرده‌اند، گمان می‌رود برخی نیز از منابع خارجی به طور مستقیم بهره برده‌اند. البته حداقل در محدودۀ تاریخی این نوشتار هیچ ردپایی از آثار سوسور، یاکوبسن یا فرمالیست‌های روسی در آثار براهنی دیده نمی‌شود. در هر حال منتقدان هر کدام از رویکردها، طبعاً آثاری را که مؤلفه‌های آنان را مطابق همان رویکرد داشته باشد نقد و بررسی می‌کنند؛ اگرچه تقابل میان رویکردها گاه فضایی ستیزه‌جویانه را نیز فراهم می‌آورد؛ مثلا منتقدان جامعه‌گرا هرگونه بازی‌های زبانی و فرمالیسم را سرسختانه مورد انتقاد قرار می‌دهند و در مقابل منتقدان فرمالیست، شاعران اجتماعی را به سطحی‌نگری و شعاری‌بودن متهم می‌کنند.

 در این نوشتار به سه موضوع توجه شده است: محدودۀ جستجو از سال 1300 تا 1350؛ تنها آثار مرتبط با نظریۀ ادبی به طور کلی و نیز نقد ادبی با تمرکز بر شعر موردنظر است؛ تنها سه رویکرد زبان‌شناسانه، روان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه محور مباحث قرار گرفته است.

مباحث فصول مختلف این کتاب در نگاهی گذرا بدین شرح است:

ابتدا زمینه‌های شکل‌گیری نظریه‌ و نقد ادبی بر اساس کتاب‌ها و مقاله‌هایی که در 50 سال اول قرن چهاردهم ترجمه یا تألیف شده، بررسی گردیده است؛ در این فصل ابتدا به آغازگران این حرکت، یعنی پژوهشگران غیر ایرانی (شبلی نعمانی، ادوارد براون و بان ریپکا) که آثارشان دربارۀ ادبیات فارسی است، پرداخته شده است. سپس آثار محققان ایرانی (لطفعلی صورتگر و عبدالحسین زرین کوب) و آنگاه کتاب‌های ترجمه شده از زبان‌های دیگر(ارسطو، تولستوی، سارتر و مندور) مطرح شده است و همۀ این آثار در سه بخش یاد شده معرفی، بررسی، تحلیل و مقایسه شده‌اند.

در فصل دیگر رویکردهای جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، زبان‌شناسی و فرمالیسم بررسی شده است. در زمینۀ جامعه‌شناسی با توجه به کتاب‌های «ارنست فیشر» و «امیرحسین آریان پور» به تفصیل توضیح داده شده و سپس این نوشته‌ها با توجه به کتاب‌ها و مقالات دیگر در بخش‌ نتیجه مقایسه شده‌اند.

در پایان نیز مباحث مربوط به نقد عملی شعر نو فارسی بر اساس رویکردهای یادشده، آمده است.

فهرست مطالب کتاب به ترتیب زیر است:

مقدمه

پیش‌درآمد

زمینه‌های شکل‌گیری نظریه و نقد

پژوهشگران غیر ایرانی

پژوهشگران ایرانی

ترجمۀ آثار دیگران

رویکردها: رویکرد جامعه‌شناسانه، رویکرد روان‌شناسانه، رویکرد زبان‌شناسانه

نقد عملی: نقد عملی بر اساس رویکرد جامعه‌شناسانه، نقد عملی بر اساس رویکرد روان‌شناسانه، نقد عملی بر اساس رویکرد زبان‌شناسانه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

... بیشتر
نویسنده:
مصطفی صدیقی
ناشر:
نوید
کلید واژه:
نقد,پژوهشگران ایرانی,پژوهشگران غیر ایرانی,نظریۀ ادبی,نقد عملی
عنوان :
شناخت داستان
خلاصه مطلب :

قلمرو داستان، گسترده و پرپیچ و خم است و هنوز آنچنان که باید کشف نشده و هیچ وقت هم کشف نخواهد شد؛ زیرا شناخت انسان از دنیای درون و بیرون خود همواره تحول می‌یابد و اگر داستان را آینۀ چندبُعدی زندگانی انسان بدانیم، با تغییر و دگرگونی ذهنی و روانی انسان در طی قرن‌ها، تصویر زندگانی او نیز در آینۀ داستان تغییر یافته است و می‌یابد؛ اگر داستان را آینۀ زندگی ندانیم، باز هم داستان به گونه‌ای به انسان و دنیای درون و بیرون او ارتباط پیدا می‌کند.

«داستان نقل وقایع است به ترتیب توالی زمانی»؛ این وقایع را شخصیت‌های داستان به وجود می‌آورند و شخصیت‌ها نیز هر یک از ویژگی‌های خاص روان‌شناختی برخورداند که دائم تغییر می‌کند و همپای تحولات علم و پیشرفت دانش و آگاهی انسان توسعه پیدا می‌کند.چ

وقتی نگاه و طرز تفکر انسان نسبت به خود و دنیای درون و بیرونش عوض می‌شود، زبان و شیوۀ ارائۀ آن نیز دگرگون می‌شود. پیشرفت‌های علمی قرن نوزده و بیست مهم‌ترین کاربردهای ادبی را تحت تأثیر قرار داده است. علم جدید به شکل ویژگی‌های فنی با رسوخ در عرصۀ ادبیات نه تنها معنا، بلکه ساختار ادبیات را تغییر می‌دهد؛ از اینجاست که نویسنده‌های پیشرو و نوآوری همچون جیمز جویس، ویرجینیا وولف، ویلیام فاکنر و خورخه لوئیس بورخس به وجود آمده‌اند و سبب پیشرفت ادبیات تخیلی نوین شده‌اند.

داستان، زندگی نو را می‌آفریند و زندگی نو فرایند واکنش‌ها و برخوردهای اندیشگی و احساسی انسان با دنیای درون و بیرون اوست. ما داستان را برای این نمی‌خوانیم که حوزۀ دانش‌های ذهنی خود را متعالی کنیم، داستان را برای درک معنای زندگی می‌خوانیم. داستان، شناختی از انسان به دست می‌دهد که به شیوه‌های دیگر نمی‌توان به آن دست یافت. زندگی در حال تغییر است و داستان عرضه‌کنندۀ این تغییرات است، تغییرات جهان هستی.

زنده‌یاد استاد زرین‌کوب پیش از انقلاب صحبتی را مطرح کردند که منظورشان این بود که آنقدر به ادبیات کهن پرداخته می‌شود که دیگر جایی برای ادبیات معاصر نمی‌ماند و این بی‌توجهی و غفلت آثار زیانمندی به وجود می‌آورد.

دانشجو از دانشکدۀ ادبیات فارغ التحصیل می‌شود، بی آنکه بداند داستان چیست، نمایشنامه کدام است و شعر چه معنی دارد؛ اما مسئلۀ عمیق‌تر و دردناک‌تر از این است، در دانشکده‌های ما اغلب منحصر شده به متن‌خوانی، یادگیری لغات، قواعد دستوری، فهم دشواری‌های متن‌های ادبی گذشته، بررسی قالب‌های مختلف شعر فارسی و شناختن اوزان عروضی و تاریخ ادبیات و ... که به طور کلی با جنبه‌های ظاهری و صوری ادبیات سروکار دارد و نه با ماهیت آن؛ به عبارت دیگر پرداختن به حواشی و تعلیقات و اجزاء و ادوات ادبیات، جای ادبیات به معنای واقعی را گرفته است.

این کتاب از دو کتاب تشکیل شده که کتاب اول آن مربوط به داستان و ادبیات و کتاب دوم آن مربوط به شناخت داستان است.

فصول کتاب اول به این ترتیب است: ماهیت ادبیات؛ تعریف ادبیات؛ انواع ادبی یونان و روم باستان؛ کمدی‌نویسان بزرگ یونان باستان؛ قصه، رمانس، داستان کوتاه و رمان؛ داستان کوتاه، پایه‌گذار ادبیات داستانی نوین فارسی.

بخش‌های کتاب دوم نیز بدین قرار است: شناخت داستان کوتاه و رمان؛ تأملات: تأملاتی در باب داستان؛ کارگاه داستان، چگونه نویسنده شدم؛ بخش ضمیمه: واژه‌نامۀ اصطلاحات ادبیات داستانی.

   

 

... بیشتر
نویسنده:
جمال میرصادقی
ناشر:
نگاه
کلید واژه:
داستان‌های فارسی,داستان,تاریخ و نقد,ادبیات
عنوان :
درختان تبعیدی: نمونه‌های غزل امروز افغانستان
خلاصه مطلب :

با توجه به وضعیت شعر امروز افغانستان و نیاز مبرم آن به معرفی، نویسنده لازم دیده است تا این مجموعه را گردآوری کند. در انتخاب غزل‌های این مجموعه افزون بر اینکه تا حدی از تسامح برای معرفی بهتر و کامل‌تر غزل و غزل‌سرایان امروز افغانستان در نظر گرفته شد، سعی شده حدی از مقبولیت کیفی نیز در نظر گرفته شود و از آوردن شعرهای ضعیف خودداری شود تا کتاب برای خوانندگان تلذذ نیز به همراه داشته باشد و در پایان افزون بر اینکه حس زیبایی‌شناسی خواننده از شعرهای این مجموعه اقناع می‌شود، شناخت مناسبی هم از غزل امروز افغانستان باشد.

هنر و ادبیات یک جامعه در هر دوره‌ای از تاریخ، آیینه‌ای از اوضاع و شرایط آن جامعه است و بهتر از هر چیزی و هر وسیله‌ای آن اوضاع را بازنمایی می‌کند. از این‌روست که معمولا در مطالعه و شناخت اوضاع و احوال اجتماعی و روانی مردم و جوامع گذشته، آثار ادبی و هنری آنها مهم‌ترین منبع برای مورخان و پژوهشگران است و تاریخ ادبیات و هنرشان این اوضاع و احوال را صادقانه‌تر و کامل‌تر از تاریخ عمومی‌شان بازنمایی می‌کند.

هنر و ادبیات امروزه افغانستان هم از این قاعده مستثنی نیست. جامعۀ امروز افغانستان بعد از گذراندن چند دهه جنگ و ناآرامی و تجربۀ تمامی شرایط و بحران‌های جنگ، در حال حاضر مثل تمام جوامع بعد از جنگ، گرفتار از سر گذراندن عواقب آن است که رد و نشان این عواقب را خوانندۀ فرهیختۀ این کتاب می‌تواند به نحو و نسبت‌های مختلف در غزل‌های منتخب در این کتاب مشاهده کند.

بحران‌ها و گسست‌های اجتماعی اگرچه تأثیرات چندان مطلوبی بر صورت و سیرت ادبیات امروز افغانستان بر جای نگذاشته؛ اما به هر روی مواهبی نیز داشته است. وفور موضوع و سرشاری عاطفه از این مواهب است که شاعر افغانستان را همیشه در موضوع جدی‌گفتن و مؤثر‌گفتن قرار داده است؛ از این‌رو در شعر افغانستان کمترین مایه از توجه به تفنن‌هایی مانند بازی‌های فرمالیستی و زبانی و انواع موج‌بازی و جریان‌بازی را می‌توان مشاهده کرد.

در بدنۀ شعر امروز افغانستان غزل همچنان پر رونق و مورد استقبال است و حتی در میان شاعرانی که در ممالک غربی به سر می‌برند، کانون‌های گرمی دارد. در گرد‌آوری این مجموعه سعی بر این شده است که حتی‌الامکان تازه‌ترین غزل‌های شاعران نسبت به زمان جمع‌آوری مجموعه انتخاب شود؛ غزل‌هایی که به تأکید، آینه‌ای از اوضاع جامعۀ امروز افغانستان و انسان امروز افغانستانی است.

شاعرانی که اشعار آنها در این مجموعه آمده است، بدین ترتیب است:

محمدتقی اکبری، محبوبه ابراهیمی، ابراهیم امینی، غلامرضا ابراهیمی، جاوید احساس، سید نادر احمدی، روح الامین امینی، شهباز ایرج، واصف باختری، روح‌الله بهرامیان (تشنه)، عیسی بهشام، زینب بیات، صفیه بیات، سیدحکیم بینش، قنبرعلی تابش، کاوه جبران، سیدعلیرضا جعفری، عبدالرحیم جعفری، علی جعفری، محمد جعفری، رفیع جنید، فایقه جواد مهاجر، محمدآصف جوادی، عبدالسمیع حامد، حسن حسین زاده، زهرا حسین زاده، تکتم حسینی، سیدسکنر حسینی، سیدعاصف حسینی، غلام حضرت حسینی (باران)، داوود حکیمی، حسین حیدربیگی، صالح محمدخلیق، شهیر داریوش، محمدسرور رجایی، محمدبشیر رحیمی، علی‌مدد رضوانی، سیدموسی زکی‌زاده، سلمان‌علی زکی، مژگان ساغر (شفا)، سید ضیاء الحق سخا، محمدشریف سعیدی، محمدمحسن سعیدی، صدا سلطانی، سهراب سیرت، نورمحمد شکوه، عنایت‌الله شهیر، عبدالقهار عاصی، محمدجعفر عزیزی، صادق عصیان، سیدعلی عطایی، اسدالله عفیف باختری، آیت الله سیدحیدر علوی نژاد بلخی، حکیم علیپور، خالده فروغ، محمدحسین فیاض، سیدضیاء قاسمی، سیدفضل‌الله قدسی، محمدکاظم کاظمی، پرویز کاوه، نیلوفر لنگر، سیدابوالفضل مبارز، سیدحسن مبارز، حمید مبشر، عبدالوهاب مجیر، سیدفاضل محجوب، سیدرضا محمدی، شوکت علی‌محمدی، سیدعلی موسوی مشکات، سیدابوطالب مظفری، سیدمیرحسین مهدوی، مجیب مهرداد، سیدشاه حسین موحد بلخی، هادی کارگر میران، پرتو نادری، لطیف ناظمی، نصیر ندیم، عبدالشکور نظری، زبیر هجران قاسم‌زاده، سارا هلمندی، محمد واعظی و علی یعقوبی (شاهد). 

... بیشتر
نویسنده:
به انتخاب سیدضیاء قاسمی و علی‌محمد مؤدب
ناشر:
شهرستان ادب
کلید واژه:
مجموعه‌ها,غزل,افغانستان,شاعران افغانی,شعر فارسی
عنوان :
ادبیات و فلسفه در گفت‌و‌گو
خلاصه مطلب :

همان‌گونه از عنوان کتاب پیداست، محور مشترک همۀ مقالات این کتاب، نسبت میان ادبیات و فلسفه است که کتاب حاضر شرح و تقریری از این مجموعه مقالات است.

نسبت فلسفه و تفکر با شعر و ادبیات چیست و از چه منظری می‌توان به تعامل و گفتگو میان این دو حوزۀ اصیل حیات بشری پرداخت؟ بی‌شک رابطۀ میان فلسفه و ادبیات، یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که می‌توان روش‌های آن را آزمود و از تجربه‌های دیگران برای فهم موضوع سود جست.

پرسش مهم در این‌باره این است که جایگاه فلسفه کجاست و نسبت فلسفه و تفکر با شعر و ادبیات چیست؟ آیا صرفاً اهل فلسفه قوام‌بخشان تفکر یک فلسفه هستند یا شاعران و ادیبان نیز؟ نسبت میان فیلسوف و شاعر در فرهنگ یک ملت چیست؟ آیا تعاملی میان شاعران و فیلسوفان وجود دارد؟ آیا میان فلسفه و ادبیات می‌توان مرزهای روشن و قاطعی ترسیم کرد؟

 این کتاب بستر مناسبی برای تأمل بیشتر در باب نسبت میان فلسفه و ادبیات فراهم می‌کند.

سال‌هاست هرمنوتیک فلسقی گادامر در بسیاری از رشته‌ها و از جمله در حوزۀ ادبیات و نظریۀ ادبی مورد توجه قرار گرفته است. او در رویکردش به فهم، از چنگ روش و نظریه می‌گریزد و ما را به گشودگی در برابر متن تشویق می‌کند. از نظر وی تنها از راه گشودگی به متن است که فهم برای ما چون رویدادی رخ می‌دهد و صرفاً در سایۀ رهاشدن از قید و بندهای نظریۀ زیباشناسی است که فرد می‌تواند با موضوع خود ارتباط صحیح برقرار کرده و به حقیقت اثر راه یابد.

گادامر در جایگاه فیلسوفی دیالکتیکی از روش سقراط سود می‌جوید و برای فهم متن و گشودگی در برابر آن، دیالوگ با متن را پیشنهاد می‌کند. دیالوگ از نظر وی مهم‌ترین کاری است که باید بین مفسر و متن و نیز میان متن‌ها انجام پذیرد. وی می‌کوشد تا فلسفه و ادبیات را به گفتگو و تعامل با یکدیگر وادارد. او برای فهم اشعار شاعران بزرگ آلمانی از روش‌های مرسوم نقد ادبی و رویکرد زیبایی‌شناسی استفاده نمی‌کند، بلکه با رجوع به سنت ادبیات آلمان و اسطوره‌های یونانی به کشف پیش‌فهم‌ها پرداخته و متون قدیمی را به گفتگو با متن جدید سوق می‌دهد.

در این کتاب از هرمنوتیک فلسفی سخنی گفته نمی‌شود، بلکه در متن کتاب و ضمن توضیح و تقریر اثر گادامر، هر جا که لازم بوده، به آن پرداخته و به طور عملی و انضمامی، شرح گادامر از شاعران بزرگ آلمانی، یعنی گوته، هولدرلین و ریکله تبیین شده است.

 فصول این کتاب بدین قرار است: گوته و آثارش از نظر گادامر، هولدرلین از نظر گادامر و تفسیر گادامر از اشعار ریکله.

 

... بیشتر
نویسنده:
هانس گئورک گادامر
ناشر:
نقش و نگار
کلید واژه:
نویسندگان آلمانی,ادبیات آلمانی,فلسفه,تاریخ و نقد,گفتگو
عنوان :
مقدمه‌ای بر معناشناسی شناختی
خلاصه مطلب :

‌ معناشناسی علم معانی است. این تعریف برای نخستین بار میشل بره‌آل در سال 1879 ارائه کرد و در واقع اصطلاح معناشناسی را در تاریخ علم زبان‌شناسی ابداع نمود.

معناشناسی معمولاً به سه شاخۀ عمده و متمایز تقسیم می‌شود: معناشناسی فلسفی، معناشناسی منطقی و معناشناسی زبانی.

معناشناسی فلسفی که قدیمی‌ترین شاخه است، بخشی از مطالعۀ فلسفۀ زبان را تشکیل می‌دهد و به بررسی روابط بین عبارت‌های زبانی و پدیده‌های موجود در جهان خارج می‌پردازد.

معناشناسی منطقی به مطالعۀ معنای عبارت‌ها در چارچوب نظام‌های منطقی تحلیل می‌پردازد و در واقع بخشی از منطق ریاضی است. تارسکی یکی از چهره‌های بنام این رشته است که زبان را بزاری برای بیان واقعیت‌ها و جهان خارج از زبان را درنظر می‌گیرد. در این نوع مطالعات، مبنا با مراجعه به جهان خارج با استفاده از رهیافت اجتماعی مطالعه و تبیین می‌شود.

معناشناسی زبانی سومین شاخه و در واقع آن چیزی است که مد نظر بره‌آل بود، بر مطالعۀ ویژگی‌های معنایی زبان‌های طبیعی تأکید دارد و بخشی از دانش زبانی محسوب می‌شود. سؤالی که در معناشناسی زبانی پیش می‌آید این است که جایگاه معناشناسی در مطالعۀ زبان به طور دقیق کجاست؟ آیا می‌توان ادعا کرد که زبان‌شناسی، علمی است که در یک طرف آن معناشناسی قرار دارد و همۀ سطوح زبانی دیگر مثل نحو و واج‌شناسی از هم جدا و مستقل عمل می‌کنند.

فصل اول این کتاب اصول و برخی از پارادیم‌های معناشناسی شناختی را معرفی می‌کند که برای درک فضای فکری حاکم بر این رشته اهمیت دارند.

فصل دوم یکی از مهم‌ترین ادعاهای این رشته، یعنی بدن‌مندی ساختار مفهومی را مطرح می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این مسئله در زیربنای بسیاری از نظریه‌های مطرح در باب معناشناسی شناختی به طور خاص و زبان‌شناسی شناختی به طور کل وجود دارد.

فصل سوم کتاب با بیان دیدگاه دایرة‌المعارفی به این مهم می‌پردازد که چگونه این دیدگاه توانسته بسیاری از ناکارآمدی‌های دیدگاه لغت‌نامه‌ای را جبران می‌کند و به همین دلیل در معناشناسی شناختی دیدگاه غالب محسوب می‌شود.

فصل چهارم نیز موضوع مقوله‌بندی را در تاریخ معناشناسی بررسی می‌کند تا نشان دهد که اگرچه معناشناسی شناختی رویکرد کلاسیک را رد کرده است؛ ولی این رویکرد تا حد زیادی موتور محرک نظریه‌پردازی‌های اولیه در معناشناسی شناختی بوده است.

فصل پنجم استعارۀ مفهومی را به عنوان یکی از سازوکارهای عملکرد ذهنی زیربنایی مورد مطالعه قرار می‌دهد و بحث‌هایی را دربارۀ پایه‌های مفهومی و مجازی موجود در استعاره بیان می‌کند.

فصل‌های ششم و هفتم دو نظریۀ مطرح در معناشناسی شناختی ـ نظریۀ فضاهای ذهنی و ساخت معنا و نظریۀ آمیختگی مفهومی ـ را بیان می‌کنند و نشان می‌دهند که چگونه این نظریه‌ها که در امتداد پیدایش هم قرار دارند، دیدگاه نسبتاً جدیدی را دربارۀ چگونگی ساخت معنا در ذهن ارائه داده‌اند.

... بیشتر
نویسنده:
بلقیس روشن و لیلا اردبیلی
ناشر:
علم
کلید واژه:
معنی‌شناسی,زبان,فلسفه,استعاره,نقد
عنوان :
پیمانه‌های بی‌پایان: قصه‌های کوتاه ادبیات عرفانی، دو جلد
خلاصه مطلب :

این کتاب مجموعه‌ای از قصه‌های کوتاه عرفانی است که از میان حدود ده‌هزار قصۀ عرفانی انتخاب شده‌اند. این قصه‌ها که در آثار منظوم و منثور پراکنده بوده و در درازنای زمانی هزارساله پیدا شده‌اند و جزء ناب‌ترین و نایاب‌ترین قصه‌های ادبیات ایرانی و بعضاً به شمار می‌آیند، هم بهترین گواه ذوق و اندیشه و استعداد و هنر ایرانیان و فارسی‌زبانان در طول تاریخ حیات اجتماعی و فکری آنهاست و هم بهترین آیینۀ رنج‌ها و شادی‌ها و آمال و آلام و فراز و نشیب‌های روحی و روانی و اجتماعی آنها؛ به گونه‌ای که با درک درست و دقیق این قصه‌ها می‌توان به بسیاری از زیرو بم‌های حیات اجتماعی و فردی ایرانیان و فارسی‌زبانان راه یافت و اوج خلاقیت‌های فردی، ذوقی و فکری آنها را در برون‌رفت از تنگناهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقلیمی دید و شناخت؛ چراکه هر قومی برای ظهور تمامت و تمامیت خویش در تاریخ، راه و شیوه و زبانی را برمی‌گزینند و بر همان مبنا به برترین شیوه و در ناب‌ترین شکل، بهترین گفته‌ها و مهم‌ترین نکته‌های خود را در باب جان و جامعه و جهان بر چشم و دل جهان و جهانیان می‌ریزند و حیات اجتماعی و فرهنگی خویش را امتداد می‌بخشند.

قصه‌های کوتاه عرفای که هم‌زمان آمیخته‌ای شگرف و شگفت از تعامل خلاق روایت و شاعرانگی و تقابل پوشیده و پنهان درون و بیرون جان و جهان است، میراث ارزشمند و ارجمندی است برای تمامی ارباب معرفت و اصحاب دل؛ یعنی همۀ کسانی که می‌خواهند بود و وجودشان بر مدار عشق و معرفت بچرخد و همواره و به هر حال در مقام دلداری و دلدادگی استوار بمانند و در هر پست و شغل و مرتبۀ اجتماعی و مقام علمی که باشند.

قصه‌هایی که در این مجموعه آمده‌اند، آزمون‌ها و وادی‌های بسیاری را طی کرده‌اند تا بدین قاف تجلی در این کتاب رسیده‌اند و مؤلف خود بارها و بارها این قصه‌ها را در متن اصلی خوانده و از میان آنها بهترین‌ها را برگزیده است.

حجم قصه‌های انتخابی از کتب منثور عرفانی تقریبا سه برابر این چیزی است که در این کتاب آمده؛ اما به دلیل حفظ تناسب مجموعه و رعایت حوصلۀ مخاطب، بسیاری از آنها حذف شده است. برای فهم بیشتر این قصه‌ها و درک ارزش‌های هنری و روایی‌شان، مؤلف مقدمه‌ای نسبتاً ممتع در آغاز نوشته تا تفائت و تمایز ساخت و بافت آنها را از نظر ادبی، فرهنگی و روایی روشن نماید و به جد تأکید کند که با نسجه‌های ادب غربی به سراغ این قصه‌ها نباید رفت. این قصه‌ها جان و جهانی مخصوص به خود دارند و نه می‌توان و نه باید آنها را با موازین قصه‌نویسی امروز بررسی کرد.

مؤلف همچنین برای وضوح بیشتر قصه‌ها لغات، ترکیبات، تلمیحات و نام‌های خاص موجود در قصه‌ها را روشن کرده و در بعضی موارد که کل مصراع یا بیت دچار ایهام بوده، آن را ساده و روان معنا کرده است و احیاناً اگر آیه یا روایتی را که در بیت بوده، باز گفته است.

 

 

 

... بیشتر
نویسنده:
مهدی محبتی
ناشر:
هرمس
کلید واژه:
داستان‌های عرفانی,ادبیات منظوم,ادبیات منثور,ادبیات عرفانی,شعر عرفانی
عنوان :
توتم و تابو در شاهنامه: با نگاهی به یادگار زریران و کارنامۀ اردشیر بابکان
خلاصه مطلب :

در این تحقیق قصد نویسنده بر آن بوده تا تمام موارد اساطیری با توجه به مفهوم توتم و تابو بررسی شود. نخستین گام برای تحقیق و بررسی دربارۀ موضوع کتاب، تبیین مفهوم توتم و تابو بوده است و برای این منظور آثار پژوهشگرانی چون فروید (توتم و تابو)، لوی استروس (توتمیسم)، فریزر (شاخه زرین) و دکتر آزادگان (ادیان ابتدایی تحقیق در توتمیسم) بهره گرفته است؛ سپس با الهام از تفکرات دکتر بهار به جستجوی نمونه‌هایی در متون کهن ادبی و دینی ایرانی چون بندهشن، اوستا، دینکرد و مینوی پرداخته است.

در این کتاب ابتدا به تعریف مبانی و اصول توتمیسم پرداخته می‌شود که تعریف لغوی و اصطلاحی توتم، انواع توتمیسم، پراکندگی آن در نقاط گوناگون جهان، ارائۀ نظریه‌های گوناگون در این باب از دانشمندان مختلف، توضیح آنیمیسم، فیتیشیسم، تناسخ، جادوکاری، برون‌همسری و ارتباط این مقولات با توتمیسم را دربرمی‌گیرد. سپس به استخراج نمونه‌ها و موارد توتمی و تابویی و ریرمجموعه‌های آنها از متون ادبی و دینی کهن، نظیر ااوستا، بندهشن، مینوی خرد و برخی آثار حماسی چون یادگار زریران و کارنامه اردشیر بابکان پرداخته می‌شود.

این کتاب دربردارندۀ چهار فصل جداگانه است که فصل اول آن به توضیح توتمیسم به معنای عام، تعریف توتم، انواع توتمیسم، پراکندگی آن در نقاط مختلف جهان و ارائۀ نظریه‌های گوناگون در باب این پدیده اختصاص دارد.

در فصل دوم به تعریف تابو و نمونه‌های تابویی اختصاص دارد؛ یکی از موارد مهم تابویی که فروید در بیماران مبتلا به بیماری وسواس نیز یافته و بخشی از کتابش را به مقایسۀ این دو گروه اختصاص داده است، ترس انسان اولیه و یک بیماری وسواسی از بر زبان‌آوردن نام خویش در رودررویی با بیگانگان است که این مورد را در شاهنامه نیز می‌توان یافت که در متن این کتاب به توضیح و آوردن نمونه‌هایی در این باب پرداخته شده است.

فصل سوم به توضیح آیین‌ها اختصاص دارد؛ آیین‌هایی که بر پایۀ تفکر توتمیسمی بنیان نهاده شده‌اند. گویی انسان اولیه با جمع‌بندی تفکرات و ایدئولوژی خود به این تفکرات دست یافته است و آیین‌ها ریشه در نگرش او به طبیعت دارند. ناگفته پیداست که نمادهای ایجادشدۀ درون آیین‌ها نیز بخشی از همین مجموعه به شمار می‌روند. این نمادها که خود برخاسته از موارد توتمی و تابویی‌اند؛ همچون بر دست گرفتن بَرسَم، انجام عمل قربانی، برپایی جشن‌ها و اعیاد، وقوع جنگ‌ها، روابط اجتماعی و همه و همه تحت تأثیر نگرششان به محیط است.

شناخت توتمیسم در ادب فارسی یاریمان می‌کند تا بتوانیم به نقد اسطوره‌ای متون ادبی بپردازیم. اینکه چرا نویسنده‌ یا شاعری در اثرش به درخت خاصی مثب سرو اهمیت ویژه‌ای داده است یا از قربانی‌شدن، سخن می‌گوید؛ این موارد با شناخت این مقوله، قابل بررسی خواهد بود.

در فصل چهارم این کتاب به توضیحی موجز دربارۀ نمادگرایی پرداخته شده است؛ برخی کلمات رمزگونه و نمادین در متون ادبی، همچون ظرفی برای بیان احساسات درونی است. شاعران گاه از حسی سخن می‌گویند که همان معانی اساطیری را تمام و کمال دربردارد؛ ولی در گونه و هیئت متفاوتی ظهور می‌یابد. همچنین نمادگرایی حیوانی و مکان نیز از جمله مقولاتی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است.

... بیشتر
نویسنده:
فاطمه توسل پناهی
ناشر:
ثالث
کلید واژه:
شاهنامه,فردوسی,نقد و تفسیر,توتم و تابو,نمادگرایی
عنوان :
فرهنگ شعر نو فارسی (از افسانه تا همیشه)، دو جلد
خلاصه مطلب :

شعر نو نیما سرآغاز تاریخ و جغرافیای جدیدی از فرهنگ، ادبیات، هنر و شعر ایران است که قطعاً تکوینی است و نه جهشی. در این میان کار ما شاید شناخت این وضعیت تکوینی باشد. شک نکنید تنها آنکس که به شناخت میراث از دیروزها تا نیما و امروز پرراز و رمز نائل آید، می‌تواند شاعر مرد یا زن در فردا باشد یا شهروند جهانی آگاهی که انگشت اشاره‌اش خیل مردمان را به آینده‌ای درخشان‌تر در آن وضعیت تکوینی هدایت کند؛ وگرنه چه بسیارند مردمان و شاعران سرگردان. این فرهنگ در نگاهش به شعر نو چنین رسالتی را بر شانه‌های خود احساس می‌کند و نگاهش از نسل جوان امروز تا آینده به کودکانیست که خواهند آمد و بر آن است آنان که در فرداها می‌آیند، با خرابه‌هایی باستانی روبرو نشوند؛ بلکه بناها و ستون‌های استوار فرهنگ خویش را به چشم ببینند و ببالند و بسازند.

فرض کن اشعار نیما یوشیج را می‌خوانی. با عبارات، ترکیبات، تشبیهات و کلمات نو... روبرو می شود. نمی‌دانی معنای این کلمه چیست؟ این ترکیب از کجا آمده؟ مفهومش در شعر چیست؟ کاربردش چیست؟ این همه که از زبان حرف می‌زنند از چه می‌گویند. نیما این کلمات و عبارات را از کجا آورده و چرا نیما تا به این حد اهمیت دارد؟ مگر او چه کرده که حافظ نکرده. چرا نیما اشعارش را زیر هم نوشته؟ این همه صبر و رنج را تحمل کرده؟ چرا نیما طرز بیان شعر هزار و صد ساله را به هم ریخت؟ وزن در شعر قدیم چه بود که در شعر نیما شکل دیگری به خود گرفت؟ چگونه ممکن است طرز بیان شعر در شکل نو یا قدیم نشان از جهان بینی متفاوت باشد؟ چرا روش شعر نو نیمایی و شعر نو فارسی پس از نیما تفاوت‌های بنیادینی با شعر قدمایی دارد؟ اینها و سؤالات دیگری که نزد شما و در اشعار نیماست، در فرهنگ شعر نو فارسی پیگیری می‌شود. از نیما تا همیشه.

در این فرهنگ سعی شده شیوۀ کار تا جای ممکن ساده و دست‌یابی به لغات و معانی، راحت و آسان باشد؛ زیرا این هراس وجود داشت که مبادا مخاطب برای استفاده از این فرهنگ نیاز به فرهنگی دیگر داشته باشد.

مهم‌ترین نکته در این کتاب، الفبایی نبودن آن بر خلاف لغت‌نامه‌ها و دیگر فرهنگ‌هاست. از آنجا که این فرهنگ، لغت‌نامه نیست و رمزگشایی یا معنایابی هر کلمه یا ترکیب یا تشبیه و .... در هر شعر را مد نظر قرار دارد و هر کلمه گاه در کنار کلمۀ دیگر و در کل سطر معنایی تازه می‌یابد و ما آن را در شعری ردیابی می‌کنیم که به هیچ عنوان در ترتیب الفبایی نمی‌گنجد؛ به طور مثال عبارت مهتاب در شعری از نیما کاربرد و معنایی دارد که در شعر دیگر او چنین نیست و همین عبارت در شعر شاملو، مشیری و دیگران با تلقی‌های گاه متفاوتی به کار رفته است؛ بنابراین نمی‌توان همۀ مهتاب‌های در اشعار شاعران را یکجا جمع کرد و بر آن شرح نوشت که در این صورت کاری بس عبث و بیهوده است.

مبنای گزینش در این فرهنگ بعد از نیما، شاعران پس از او بر مبنای تاریخ تولدشان در کنار هم یا بعد از آن بررسی می‌شوند؛ مثلاً احمد شاملو در سال 1304، فریدون مشیری در سال 1304، اسماعیل شاهرودی در سال 1304 و هوشنگ ایرانی هم در سال 1304 به دنیا آمده‌اند. در این فرهنگ با توجه به جایگاه شاعری هر یک، خواننده درخواهد یافت که چرا یکی می‌شود احمد شاملو و دیگری فریدون مشیری و ... با تفاوت‌های بسیار بنیادی با هم؛ در حالی که همه در یک اقلیم و در یک جغرافیای تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی رشد کرده‌اند و شعر سروده‌اند.

معیار گزینش لغات برای شرح در این فرهنگ، جایگاه لغت در سطر، پاراگراف و در کل شعر است؛ زیرا قرار نیست همۀ کلمات شرح داده شوند. در آغاز یا پایان برخی از اشعار، قبل و پس از شرح لغات، شرح بسیار کوتاهی از کل شعر ارائه می‌شود تا به مدد آن نتیجۀ مختصری از کلیت شعر به دست آید.

 

 

... بیشتر
نویسنده:
هیوا مسیح
ناشر:
دوستان
کلید واژه:
سرگذشت‌نامه,تاریخ و نقد,شاعران ایرانی,شعر فارسی,فرهنگ شعر
عنوان :
نقد و بررسی کتاب‌های تاریخ ادبیات فارسی در شبه قاره
خلاصه مطلب :

اثر حاضر نگاشتۀ يکی از اساتيد زبان و ادبيات فارسی در پاکستان است. نويسنده از نخستين تاريخ‌های ادبی، يعنی شعر العجم شبلی نعمانی تا کتاب تحوّ نثر فارسی در شبه قاره در دورۀ تيموريان متأخر را تحليل و نقد کرده است.

زبان و ادبیات فارسی ایران از هزارسال پیش در شبه قاره به شیوه‌های گوناگون نقش برانگیخته است. تاریخ ادبیات فارسی را نخست باید در تاریخ سلاطین و امرا جستجو کرد و آنگاه به تذکره‌های شاعران و کتب صوفیه نگریست؛ اما تاریخ تدوین زبان فارسی را با دید انتقادی قبل از قرن نوزدهم در اثری سراغ نتوان گرفت چه در آثار خاورشناسان اروپایی چون ادوارد براون انگلیسی، هرمان اته آلمانی و یان ریپکا چکوسلواکیائی که سنگ بنای تاریخ‌نویسی ادب فارسی را گذاشتند و در ایران محققانی چون محمدتقی بهار، جلال‌الدین همایی، سعید نفیسی و بدیع‌الزمان فروزانفر این سنت را توسعه دادند و پس از آنان ذبیح الله صفا سنت تاریخ‌نویسی ادب فارسی را در چشم‌اندازی گسترده‌تر در مطالعه در آورد.

گونۀ قدیمی‌تر تاریخ‌های ادبی را در تاریخ‌های سیاسی و تذکره‌های شعرا، عرفا، امرا و صدها عنوان کتاب دیگر را در خلال قرن هفتم تا چهاردهم هجری توان دید؛ اما سنت تاریخ‌نویسی ادب فارسی در شبه قاره از زمان انگلیسی‌ها آغاز شد و دانشمند و مورخ معروف شبه قاره، یعنی شبلی نعمانی در اوایل سدۀ بیستم میلادی بدان کار دست زد و سیرۀ پسندیدۀ او در تاریخ‌نویسی ادبیات فارسی مورد پسند محققان آمد و سبب پدیدارشدن آثار ارزندۀ دیگری شد.

با انتشار شعر العجم باب نقد و نظر در ادبیات فارسی شبه قاره باز شد. اگرچه در شعر العجم برخی تسامحات تاریخی وجود دارد که محقق بنام شبه قاره، حافظ محمود شیرانی بدان اشاره کرده است؛ اما هیچگاه از محبوبیت و استفادۀ عمومی شعر العجم‌ کاسته نشده است. سه جلد این کتاب دربردارندۀ نقد شعر فارسی در ادوار مختلف و دو جلد آخر آن دربردارندۀ نقدی مفصل بر اصناف سخن است از قبیل قصیده و غزل.

شعر العجم با دو سبک مختلف نوشته شده است. جلدهای اول تا سوم در تاریخ ادواری و جلدهای چهارم و پنجم در تاریخ اسلوب ادب و شیوۀ کار او بعدها مورد تقلید محققان شبه قاره قرار گرفته است.

سخن آنکه ادبیات فارسی هزارسالۀ شبه قاره، دریایی است موج‌خیز که از ساحل علمی بدان باید نگریست؛ از این رو کتب تاریخ ادبیات فارسی در شبه قاره در شش فصل و یک ضمیمه در مطالعه آمده است.

فصل اول: تارخ‌های عمومی مانند شعر العجم شبلی نعمانی در حدود 31 کتاب.

فصل دوم: تاریخ‌های اصناف ادبی مانند انشاء نویسی فارسی، تاریخ‌نویسی فارسی، تذکره‌نویسی فارسی، فرهنگ‌نویسی فارسی، غزل، قصیده و مرثیه در 18 کتاب.

فصل سوم: تاریخ‌های ادواری مانند ادبیات فارسی در دورۀ خلجیان، نظم و نثر فارسی در زمان قطب شاهی به تقریب 16 عنوان کتاب.

فصل چهارم: تاریخ‌های منطقه‌ای مانند ادبیات فارسی در بنگلادش و ادب فارسی در سرهند در حدود دوازده عنوان کتاب.

فصل پنجم: تاریخ‌های طبقاتی مانند ادبیات فارسی در میان هندوان.

فصل ششم: تاریخ‌های ترجمه‌ای، یعنی کتبی که در خارج از شبه قاره در موضوع تاریخ ادب فارسی نوشته شده؛ ولی در شبه قاره برگردان شده است؛ مانند ادبیات فارسی در تاجیکستان، یرژی، بچکا تاریخ ادبیات ایران، ادوارد براون و جز آنها.

 

... بیشتر
نویسنده:
محمد شریف
ناشر:
انتشارات دکتر محمود افشار یزدی
کلید واژه:
کتاب‌های تاریخ ادبیات,ادبیات فارسی,نقد,شبه قاره
عنوان :
گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی
خلاصه مطلب :

این کتاب به منظور پاسخ به پرسشی مبرم در حوزۀ مطالعات ادبی در کشور ایران نوشته شده است؛ چگونه از منظر یک منتقد ادبی یا پژوهشگر ادبیات، رمان بخوانیم؟ پاسخی که نویسنده تلاش کرده است از راه بحث‌های نظری و نقد عملی رمان‌های شاخص به این پرسش بدهد، اینگونه خلاصه می‌شود که نقد رمان بدون برخورداری از ذهنیتی معطوف به پرسش‌گری و گفتگو امکان‌پذیر نیست. منتقدی که رمان را منفعلانه می‌خواند، بی آنکه سؤالی در ذهنش نقش ببندد یا بی آنکه وارد گفتگویی کاوشگرانه با متن شود، هرگز نمی‌تواند به معانی عمیق‌تر آن راه ببرد. رسیدن به هدف نقد مستلزم این است که از یک سو متن با ابهام‌ها و دلالت‌های غیر مستقیمش موجد پرسش در ذهن منتقد شود و از سوی دیگر منتقد نیز متن را به پرسش بگیرد.

مقصود از نگارش کتاب حاضر، پیشنهاد روشی برای نقد رمان بوده است؛ روشی که مبتنی بر خوانش تحلیلی صحنۀ آغازین و معلوم‌گردن ربط آن به بقیۀ رمان است و با تمرکز بر ساختار رمان انجام می‌شود. نویسنده در این کتاب استدلال کرده است که صحنۀ آغازین رمان، اگر آن رمان به قلم نویسنده‌ای توانا و صناعتگر نوشته شده باشد، حکم همان تمهید یا شاگردی را دارد که قدمای ما آن را «براعت استهلال» می‌نامیدند. شاعران کهن با استفاده از این صناعت که در ذیل صنایع بدیع طبقه‌بندی می‌شود، زمینه‌ای بریا ورود به داستان فراهم می‌کردند و محتوا و مضمون شعر را به اختصار مورد اشاره قرار می‌دادند؛ به طریق اولی رمان‌نویسان با استفاده از صناعاتی مانند نماد، مجاز مرسل، استعاره و آیرونی جزئیاتی را در صحنۀ آغازین می‌پرورانند که با شروع رویدادها و بسط پیرنگ، آرام‌آرام درون‌مایه‌های رمان را شکل می‌دهد؛ پس نخستین گام در راه فهم معانی هر رمان، تحلیل مشروح صحنۀ آغازین است.

این کتاب از ده فصل، سه ضمیمه، فهرست منابع و نمایۀ اسمی تشکیل شده است. همۀ فصول با پیروی از روش‌شناسی واحدی نوشته شده‌اند که عبارتند از: الف) شروع فصل با یک مبحث نظری در نقد ادبی؛ ب) تحلیل مشروح صحنۀ آغازین یک رمان بر اساس مبحث نظری مطرح‌شده در ابتدای همان فصل؛ ج) نقد آن رمان با برقراری پیوند بین صحنۀ آغازین و سایر بخش‌ها یا اجزائش.

رمان‌های برگزیده در این کتاب طیف متنوعی از سبک‌ها در دوره‌های مختلف را دربرمی گیرد که در میان آنها هم رمان‌های نوشته شده به قلم نویسندگان صاحب نام از نسل اول و دوم رمان‌نویسی ایران به چشم می‌خورد (صادق هدایت، صادق چوبک، جلال آل احمد، هوشنگ گلشیری و سیمین دانشور) و هم رمان‌های متأخر (اسماعیل فصیح، سپیده شاملو، زویا پیرزاد و رضا براهنی). رمان‌های متأخر شناخته‌شده‌تر جایگاه تثبیت‌شده‌ای در پیکرۀ ادبیات ایران دارند و در بسیاری از منابع از آنها نام برده شده است؛ از این‌رو نویسنده تلاش کرده تا با گنجاندن رمان‌های متأخرتر، سمت و سوی حرکت رمان در یکی دو دهۀ اخیر را نیز تا حدودی نشان دهد.

این کتاب سه ضمیمه دارد که هر یک در جایگاه فصلی مستقل، مکمل فصول ده‌گانۀ آن هستند. نویسنده در ضمیمۀ اول کوشیده تا پاسخی به این پرسش دهد که: آیا می‌توان روش پیشنهاد‌شده در این کتاب را برای نقد داستان کوتاه نیز به کار برد؟ پاسخ نویسنده به این سؤال مثبت بوده و به منظور به دست‌دادن نمونه‌ای از نقد داستان کوتاه با همان روشی که در این کتاب برای نقد رمان به کار رفته، داستان مشهور «سه قطره خون» از صادق هدایت را بررسی کرده است.

در ضمیمۀ دوم نویسنده کوشیده تا پرسش مشابهی را دربارۀ نقد فیلم پاسخ دهد که: آیا می‌توان روش پیشنهاد‌شده در این کتاب را برای نقد فیلم سینمایی نیز به کار برد؟ پاسخ نویسنده به این سؤال مثبت بوده و به منظور به دست‌دادن نمونه‌ای از نقد فیلم با یان روش، فیلم ماندگار «هامون» را مفصل نقد کرده است.

ضمیمۀ سوم با عنوان «واژه‌نامۀ توصیفی اصطلاحات رمان» شرح یکصد اصطلاح پرکاربرد در نقد رمان است که با ترتیب الفبایی و با ارجاع مقابل تنظیم شده است و همۀ این اصطلاحات در بحث‌های این کتاب استفاده شده‌اند.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

گشودن این کتاب؛ فصل اول: گشودن بوف کور؛ فصل دوم: گشودن تنگسیر؛ فصل سوم: گشودن مدیر مدرسه؛ فصل چهارم: گشودن شازده احتجاب؛ فصل پنجم: گشودن سووشون؛ فصل ششم: گشودن ثریا در اغما؛ فصل هفتم: گشودن جزیرۀ سرگردانی؛ فصل هشتم: گشودن چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم؛ فصل نهمک گشودن آزاده خانم و نویسنده‌اش؛ فصل دهم: گشودن سرخی تو از من.

ضمائم: گشودن «سه قطره خون»؛ گشودن هامون؛ واژه‌نامۀ توصیفی اصطلاحات نقد رمان.

... بیشتر
نویسنده:
حسین پاینده
ناشر:
مروارید
کلید واژه:
داستان‌های کوتاه فارسی,نقد ادبی,رمان,تاریخ و نقد
عنوان :
منتخب محبوب القلوب
خلاصه مطلب :

میرزا برخوردار ابن ترکمان فراهی از منشیان و مترسلان اواسط عصر صفوی است و ضمن آنکه عمری در دستگاه حکام صفوی به کار دیوانی اشتغال داشته، در حاشیه به کار نویسندگی نیز می‌پرداخته است. این داستان‌ها که برخی از کتب تاریخ و ادب قدیم اقتباس شده و بسیاری نیز از مثل‌ها و نقل‌هایی که میان عوام متداول است، اقتباس گردیده، همگی با نثری متکلف به قلم آمده و لذا برای نسل معاصر و به ویژه اهل مطالعۀ متوسط‌الحال که تحمل سجع‌های مکرر و تتابع اضافات و استعمارات بعید و مرکب و تغییرات دور از ذهن و خصوصاً مترادفات غیر ضروری را ندارد، چندان آشنا نیست و اگر به همان حال که هست بخوانند، معقد می‌نماید و جمال واقعی واقعی حکایات و حُسن درونی معانی و بیانات میرزا برخوردار پنهان می‌ماند.

میرزا برخوردار زندگی ناآرامی داشته و طی مسافرت‌ها و حوادثی که برای او پیش آمده، یکی دوبار نوشته‌هایش از میان رفته و نابود شده است و مجبور شده دوباره آنها را به قلم آرد. تجارب زندگی و کثرت خوانده‌ها و دانسته‌ها به ویژه استعداد آفرینندگی نویسنده تنوعی به داستان‌های میرزا برخوردار بخشیده و او از جهت صحنه‌پردازی و نیز تفکر انتقادی و خصوصاً از جهت پدید‌آمدن حرکت روحی و تکامل و تحول در آدم‌های داستانش به نویسندگان جدید شباهت پیدا می‌کند و فی‌الواقع اگر روش او ادامه پیدا می‌کرد، شاید ادب فارسی زودتر به فرم داستان نوین می‌رسید.

رویکرد میرزا برخوردار طبق یک اندیشۀ کهن ایرانی و طبق تعهد یک متفکر شیعی و اسلامی به طرف خیر و صلاح است و در نهایت پاکی را بر پلشتی و داد را بر بیداد چیره می‌گرداند. واقع‌بینی وی در این است که می‌داند تحقق این هدف بدون زحمت و کار و کوشش و دشواری و فداکاری صورت‌پذیر نیست و جاذبۀ داستان‌هایش در همین است. ممکن است گفته شود برخی از این داستان‌ها تاریخی است و بعضی هم قبلاً در کتب ادبی به قلم آمده بوده است. آری، اما این چیزی از ابتکار میرزا برخوردار نمی‌کاهد؛ چون پرداخت او خاص خود اوست؛ حتی میرزا برخوردار آنجا که داستان‌های «جن و پری» یا «حیوانات» را به کار گرفته، نه با لحن جدی، بلکه طنزآمیز است و توانسته با استفاده از آن غالب‌ها دستگاه سلطنت را به سخره بگیرد. البته طنز میرزا برخوردار فقط متوجه طبقات بالا نیست؛ بلکه کلاً او را یک طنزنویس می‌توان به حساب آورد.

در این کتاب که در پیچیدگی عبارات گاه شبیه تاریخ وصاف و دُرّۀ نادره می‌باشد، گاه با کلمات عامیانه برخورد می‌شود؛ نظیر «آقا سنبل جانت را بنازم» یا «هی کاکا، بنگ به دماغت رسیده» و نیز با اسامی الواط و اوباش و طبقات پایین‌شهری در عصر صفویه آشنا می‌شویم: «بابا شعیب‌تون تاب، بابا کلاغ کوت کش، نظر دوک تراش، بابا سبزعلی سیروپز، بابا شمال شاطر» و بعضی از آداب و رسوم عامیانه و همچنین طرز زندگی مردم از معالجه و مداوا و حمام و سلمانی و خرید و فروش و ..... همه در این کتاب خود را بازیافته است و نویسنده همچون حکیمی دردشناس با خرافات و مفاسد به جنگ برخاسته و خرد و احساس و عاطفه را در این پیکار به یاری گرفته است.

میرزا برخوردار فراهی نویسنده‌ای است که به فرهنگ ایران بزرگ تعلق دارد و او را در هند، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، قفقاز و ترکیه از آنِ خود می‌دانند و خودی می‌شمارند. در این کتاب نسل معاصر با نمونه‌هایی از گزیده و ویراستۀ داستان‌های میرزا برخوردار آشنا می‌شود.

... بیشتر
نویسنده:
برخوردار فراهی
ناشر:
معین
کلید واژه:
داستان‌های فارسی,شمسه و قهقهه,نثر کهن فارسی
عنوان :
قم در منابع و مراجع فارسی: از قرن چهارم تا چهاردهم هجری
خلاصه مطلب :

قدمت شهر تاریخی قم به هزاران سال قبل از اسلام باز می‌گردد. آثار مکشوفۀ تپۀ قلی درویش بازگوی تمدن هفت‌هزارسالۀ این شهر است. حرم کریمۀ اهلبیت و مساجد جامع و امام حسن عسگری با قدمت هزارساله معرف تمدن اسلامی این شهر هستند.

 در سال‌های پایانی قرن نخست هجری گروهی از اشعریان ساکن در کوفه، شبانه سکونتگاه خود را ترک گفته و با سرعت و از راه‌های فرعی به سمت کوهستان‌های غرب ایران راندند و آنگاه که از حدود مرزبانی ولایت عراق دور گشته و در میان دره‌های کوهستان‌های سر به فلک کشیده خود را در امان یافتند، دربارۀ مقصد خود به شور و اندیشه نشستند؛ لیکن ظاهراً تقدیر آنها را در دشت قم پایبند نمود. استقرار این گروه و پیوستن گروه‌های دیگری از کوفیان اشعری و مذحجی مهاجر به قم سرآغاز تاریخ قم شد.

ویژگی این شهر که از دیرباز تاکنون مورد توجه مورخین و جغرافی‌دانان قرار داشته، اعتقادات دینی مردمان و ساکنینی شهر قم است که در تضاد با محیط سنی‌مذهب خود بود؛ از این رو همواره تشیع این شهر و حوزۀ دینی آن ـ که در قرن سوم و چهارم هجری برقرار بود و تأثیرات مهمی که محدثین و فقهای آن بر مذهب امامی داشتند ـ مورد توجه قرار داشت.

این جنبه در قرن چهاردهم هجری با تأسیس حوزۀ علمیۀ قم و سپس نقش و تأثیر این حوزه در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی و پیرو آن فزونی نقش حوزۀ قم در روند اندیشۀ شیعی در جهان اسلام، پس از ضعف و سستی حوزۀ کهنسال نجف اشرف در دوران چهل‌سالۀ حکومت بعثی‌ها، بار دیگر قم را مورد توجه موشکافانۀ خاورشناسان و اسلام‌شناسان قرار داد.

آنچه در این کتاب گردآوری شده، مجموعه‌ای است از دیدنی‌ها و شنیدنی‌های مورخین، جغرافی‌دانان و جهانگردان دربارۀ قم در دوران کهن و معاصر که از حدود دو دهۀ قبل گردآوری شده است.

 

 

... بیشتر
نویسنده:
محمدرضا انصاری قمی
ناشر:
سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی قم
کلید واژه:
آرامگاه‌ها,سرگذشت‌نامه,قم,تاریخ,امامزادگان
عنوان :
حافظ (زندگی و اندیشه)
خلاصه مطلب :

مجموعه‌ای که پیش روی علاقمندان پژوهش‌های حافظ‌شناسانه قرار دارد، حاصل تلاش 24 تن حافظ‌شناس و حافظ‌پژوه است که کوشیده‌اند تا با بکارگیری روش‌های علمی در حوزۀ تحقیق و پژوهش و با تکیه‌کردن بر منابع اصیل و دستاوردهای حافظ‌شناسی در جهان، به معرفی حافظ از منظرهای مختلف بپردازند و این شاعر بزرگ را چنانکه شناخته‌اند، به خوانندگان بشناسانند.

یکی از بزرگ‌ترین شاعران زبان پارسی که شاید بتوان او را بزرگ‌ترین غزل‌سرای این زبان دانست. غزل فارسی در سده‌های شش تا هفت قمری با شاعرانی چون عطار، مولوی و سعدی با مضامین عارفانه و عاشقانه به کمال خود رسید؛ ولی غزل‌های حافظ دارای خاصیت و کیفیت دیگری است و همچون آیینه‌ای است که هر پارسی‌زبان آرزوها و امیدها و غم‌ها و شادی‌های خود را در آن می‌بیند و از همین روست که تنها و تنها با دیوان او از دیرباز دوستداران شعر او فال می‌گرفته‌اند و حتی گاهی استخاره می‌کرده و او را «لسان الغیب» و «کاشف هر راز» می‌گفته‌اند.

شعر حافظ بر خلاف سروده‌های شاعران دیگر یک رویه و یک‌سویه نیست و در یک یا چند دایرۀ محدود سیر نمی‌کند. شعر حافظ طیف بسیار گسترده‌ای است که عارف و عامی و صاحبان آراء و عقاید گوناگون را در همه حال دربرمی‌گیرد و هر کس در هر مقام و منزلتی از فکر و دانش و ذوق و سلیقه که باشد، به نوعی به فراخور احوال و تجربه‌های خود از آن بهره می‌برد. این وسعت مشرب و گوناگونی دیدگاه سبب شده تا از دیرباز دربارۀ شخصیت روحی و اخلاقی و آراء و افکار او بیش از هر شاعر دیگری اختلاف نظر پیدا شود. استادبودن او در کاربرد صنایع لفظی و معنایی چون ایهام، استعاره و کنایه سخن او را به کمالی وصف‌ناپذیر و نزدیک به حدود اعجاز می‌رساند.

غزل‌های رندانۀ حافظ نمایشگر بخش بزرگی از حیات روحی و اخلاقی مردم این سرزمین و آیینۀ تمام‌نمای اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی روزگار او و روزگاران دیگری است که بر این مردم گذشته است. حافظ نه تنها همۀ نابسامانی‌ها و پریشانی‌های روزگار خود را می‌دید و حس‌ می‌کرد و در اشعار خود باز می‌نمود؛ بلکه به چگونگی‌های روحی و اخلاقی و اجنماعی گذشته نیز به گونه‌ای که در آثار شاعران دیگر از عهد رودکی و فردوسی تا عصر سعدی و پس از آن تا روزگار خواجه و عبید منعکس شده بود، توجه داشت و با زبان و بیان سحرانگیز خود آنها را باز می‌گفت؛ به گونه‌ای که نه پیش از او کسی بدان روشنی و رسایی و زیبایی باز گفته بود و نه بعد از او هرگز کسی توانست به شیوه و طرز او باز گوید.

صداقت در احساس و بیان، جوهر شعر اوست و این ویژگی است که سخن او را از سروده‌های بسیاری از شاعران دیگر متمایز و متفاوت کرده است. حافظ جامع علوم زمان خود بود و از علوم عقلی و نقلی آگاهی تمام داشت و چنان با قرآن مأنوس بود که کمتر غزلی در سراسر دیوان او می‌توان یافت که اشارتی به قرآن یا اقتباسی از قرآن در آن نیامده باشد. او در پرتو این انس با قرآن و به سبب باورهای ژرف خود به مبانی عرفانی، هیچ گناهی را سنگین‌تر از ریاکاری و مردم‌فریبی و خودپرستی نمی‌دانست و با آنکه در تمامی عمر هم با سلاطین و درباریان سروکار داشت و هم با اهل علم و درس و بحث معاشر و مصاحب بود و هم خانقاهیان زمان خود و راه و رسم آنان را خوب می‌شناخت، در زمرۀ هیچ یک از این گروه‌ها قرار نگرفت و اعمال و رفتار هر سه گروه را نکوهش می‌کرد و با بیان رندانه و طنزآمیز خود به نقد کردارها و رفتارهای آنان می‌پرداخت.

برای بیان معانی و شرح احوال و آثار خواجۀ شیراز، این کتاب به هفت بخش اصلی تشکیل شده و سه بخش نسخه‌ها و شرح‌های دیوان حافظ؛ زندگی نظرگاه و روزگار حافظ؛ آرامگاه حافظ و فال حافظ در پی آن افزوده شده است.

مقالات این کتاب بدین‌ترتیب نگاشته شده است:

زندگی و روزگار حافظ: صادق سجادی؛ مکتب حافظ، مکتب رندی: اصغر دادبه؛ حافظ و قرآن: بهاءالدین خرمشاهی؛ حافظ و معرف قرآنی: احمد پاکتچی؛ جلوه‌های شاعرانه: اصغر دادبه؛ موسیقی شعر حافظ: عبدالله مسعودی آرانی؛ موسیقی در زندگی و شعر حافظ: حسین میثمی و سعید کردمافی؛ سبک حافظ: سیروس شمسیا؛ نمودهای اجتماعی و فرهنگی در غزل‌های حافظ: علی بلوکباشی؛ حافظ در شبه قاره: علی بیات؛ حافظ در حوزۀ زبان عربی: آذرتاش آذرنوش؛ حافظ در حوزۀ زبان انگلیسی: مجدالدین کیوانی؛ حافظ در حوزۀ زبان آلمانی: حسن نکوروح؛ حافظ در قلمرو روسیه: صفر عبدالله؛ حافظ در ایتالیا: دومینیکو اینجنیتو؛ حافظ در اسپانیا: نجمه شبیری؛ حافظ در قلمرو عثمانی: توفیق هاشم‌پور سبحانی؛ حافظ در فرانسه: طهمورث ساجدی؛ حافظ در ادبیات کردی: اسماعیل شمس؛ حافظ و هنر: محمدحسن سمسار؛ نسخه‌های خطی: علی میر انصاری؛ نسخه‌های علمی و غیر علمی: اصغر دادبه؛ شرح‌های دیوان: بهادر باقری؛ آرامگاه حافظیه: بخش هنر و معماری؛ فال حافظ: اصغر دادبه؛ فال حافظ از منظر مردم‌شناسی: علی بلوکباشی.

... بیشتر
نویسنده:
به اهتمام اصغر دادبه
ناشر:
مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی
کلید واژه:
مقاله‌ها,نقد و تفسیر,شاعران ایرانی,حافظ
عنوان :
نفائس العرفان: مجموعۀ هفت رسالۀ عرفانی
خلاصه مطلب :

ابن عربی را به حق پدر وحدت وجود اسلامی دانسته‌اند؛ در حالی که گروه کثیری از عرفا و صوفیه و فلاسفۀ اشراقی ایران بدان باور داشته‌اند. مبنای نظری این مکتب که در فلسفۀ فلوطین و مذاهب بودایی هند سابقۀ طولانی دارد، به طور خلاصه این است که: عالم، همه اوست؛ زیرا مفهوم هستی یا وجود یک مصداق حقیق بیش ندارد و در سرتاپای

عالم وجود، یک موجود بیش نیست که در آیینه‌های رنگارنگ ماهیات و تعینات و مظاهر مختلف جلوه‌گر و نمودار شده است و آن همان وجود واحد حق است که به ظهور نورانی در پیکر عالم وجود سریان دارد؛ به طوری که هیچ موجودی از جلوه و ظهور او خالی نیست.

لب و عصارۀ معنی وحدت وجود نیز ظهور و تجلی حق در موجودات، یعنی اتحاد الوهیت با بشریت و حلول روح ربوبی در هیکل بشری و فنای فی الله و بقای بالله یا اتحاد ظاهر و مظهِر و تجسّد لاهوت در ناسوت تعریف شده است که بعضی به حق آن را حلول و اتحاد گفته‌اند؛ زیرا مسئلۀ حلول و اتحاد در واقع از توابع و فروع نظریۀ وحدت وجود است و بدون فرض اصل وحدت وجود معقول نیست؛ چون اتحاد حقیقی دو شیئ با یکدیگر که تباین و تغایر ذاتی داشته باشند، عقلاً محال و ممتنع است.

پس از ابن عربی، شاگردان و پیروانش اصل وحدت وجود را مبنای عرفان و حکمت خود قرار دادند؛ همچون نجم‌الدین کبری، نجم‌الدین رازی، سیف‌الدین باخرزی، صدرالدین قونیوی و بسیاری دیگر؛ اما دامنۀ این اثربخشی به همین چند قرن محدود نشد، بلکه اثرات فکر وحدت وجود به دوره‌های بعد از این افراد نیز رسید و در میان شاعران عارف‌مسلک از جمله هاتف اصفهانی و فروغی بسطامی و دیگران تا زمان حاضر دوام یافت و افزون بر این در فلسفۀ صدرالمتألهین و شاگردان و پیروان مشرب فلسفی وی رسوخ کرد. تا آنجا که می‌توان گفت تقریباً کتب و آرای محی‌الدین، مبنای اصلی تصوف اسلامی از قرن هشتم تا عهد حاضر بوده است. با این همه نباید از این نکته غفلت ورزید که گروهی از فقها و متشرعان و عرفا و صوفیه وحدت وجود را سخت انکار کردند و ابن عربی و پیروانش را کافر و ملحد شمردند، از جمله علاءالدین سمنانی معاصر کمال‌الدین عبدالرزاق کاشانی و خصم و معاند وی در عقیدۀ وحدت وجود که به قولی در مقابل آن اصطلاح تازۀ وحدت شهود را باب کرد که مقصود توحید الهی است از راه کشف و شهود عرفانی نه به طریق متکلمان با دلیل عقلی و قیاس برهانی.

فهرست مطالب این کتاب به قرار ذیل است:

پیشگفتار

رسالۀ الأنوار جلاله؛ رسالۀ علوّ حقیقت محمدی؛ رسالۀ نفائس العرفان؛ رسالۀ شرح اسم جلالۀ الله؛ رسالۀ حکمت حاتمی؛ رسالۀ الاسفار عن نتایج الاسفار؛ وصایای نبوی؛ وصایای صالحان؛ وصایای قرآنی.

... بیشتر
نویسنده:
محیی الدین ابن عربی
ناشر:
جامی
کلید واژه:
رساله‌ها,محی‌الدین عربی,عرفان,تصوف,متون قدیمی
عنوان :
بر مرکب باد (بازخوانی قصۀ سلیمان)
خلاصه مطلب :

قصص قرآن کریم از گنجینه‌های گران‌سنگی است که پیوسته آثار ادبی و عرفانی ما را تغذیه کرده است؛ چنانکه بخشی از زیبایی و کمال این متون به این داستان‌ها وابسته است. داستان سلیمان نیز از جمله داستان‌های قرآن کریم است که به صورت‌های زیبا و متنوعی دستاویز ادیبان فارسی‌گو قرار گرفته است و به جرئت می‌توان گفت همۀ بزرگان شعر و عرفان این دیار در آثارشان از این داستان بهره برده‌اند.

قصص مربوط به سلیمان در بخش‌هایی از تورات و چند سورۀ قرآن آمده است و ارباب تفاسیر با استفاده از کتب مختلف، این داستان‌ها را تفسیر کرده‌اند؛ همچنین احوال سلیمان نبی در کتابی به نام قصص الانبیاء که به فارسی و عربی نوشته شده، به تفصیل آمده است.

بسیاری از آنچه در این متون دربارۀ سلیمان آمده، مستقیماً از قرآن سرچشمه گرفته شده و برخی با عنوان اسرائیلیات وارد تفاسیر و تواریخ شده است و شعرا با تصرف‌های شاعرانه، بسیاری از آنها را در شعر خویش به کار گرفته‌اند.

اگرچه آنچه در شعر و ادب فارسی در باب سلیمان ذکر شده، غالباً مأخوذ از قرآن است؛ ولی شعرا در مواردی نیز تحت تأثیر قصص و تفاسیر بوده‌اند؛ برای نمونه ماجرای انگشتری سلیمان که در قرآن و تورات سخنی از آن در میان نیست؛ ولی بخشی از بهترین اشعاری که دربارۀ سلیمان سروده شده، به موضوع انگشتری او، گم‌شدنش و نشستن دیو بر تخت سلیمان و پادشاهی‌کردن دیو با آن مربوط می‌شود.

باید گفت کاربرد قصص پیامبران در ادب فارسی به تنوع اندیشۀ شعرا و ادبای ما بستگی دارد؛ چنانکه اغلب شعرای مداح از این مایه‌های تلمیحی برای دریافت صله از شاهان و امیران سود جسته‌اند. آنها معمولاً شاه را به سلیمان تشبیه و اقتدار و شوکتش را با سلیمان مقایسه کرده و خود را در برابر او موری ضعیف می‌شمردند که البته در میان این شعرا، استثناهایی مثل خاقانی نیز وجود دارند که با توجه به وسعت دانش و خیال‌انگیز‌بودن شعرش نسبت به سایرین در ضمن استفاده از این داستان برای مدح، اختلاف کیفی در نوع بهره‌گیری و تلمیح او از داستان به چشم می‌خورد.

به جز ادبیات فارسی، داستان سلیمان در فرهنگ عامه نیز جلوۀ خاصی داشته است و این را در امثال و حکمی که از متأثر از این داستان و در بین مردم رایج است، می‌توان دید؛ برای نمونه مثل «دو قورت و نیمش باقی است» یا «ارمغان مور پای ملخ است» و مثل‌هایی که از تلمیحات شعرا برآمده‌اند نظیر: «سلیمان با چنان حشمت نظرها بود با مورش» و «مور در خانۀ خود حکم سلیمان دارد». شاید خالی از لطف نباشد که بگوییم تأثیر عمومی دیگر داستان‌ سلیمان در فرهنگ ایرانی به شکل نمایشنامه خود را نشان داده است؛ چنانکه بخش مربوط به سلیمان و ملکۀ سبا دستمایۀ «تعزیۀ سلیمان  و بلقیس» و بارها اجرا شده است.

تأثیر داستان سلیمان در این کتاب در شاخص‌های متون ادبی و عرفانی بررسی شده است؛ بنابراین طی نوشتار هر کجا از تأثیر در ادبیات سخن رفت، مقصود آثاری است که در اینجا مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و فهرست‌شان در منابع ذکر شده است؛ البته موارد مشابه در سایر دیوان‌های شعری با آنچه در این نوشتار آمده، قابل مقایسه است.

فصول این کتاب بدین قرار است: سلیمان قرآن و تورات؛ سلیمان و داوود؛ ویژگی‌های برجستۀ شخصیت سلیمان؛ شکوه سلیمانی؛ اسبانِ سلیمان؛ سلیمان و مور؛ سلیمان و مرغان؛ سلیمان و دیوان؛ انگشتری سلیمان؛ زوال مُلک سلیمان؛ مُلک سلیمان؛ سلیمان و هدهد؛ سلیمان و بلقیس؛ سلیمان و آصف؛ بنای بیت‌المقدس؛ صفت بندگی سلیمان؛ وفات سلیمان؛ داستان جمشید؛ سلیمان و جمشید.

... بیشتر
نویسنده:
پریسا داوری
ناشر:
ثالث
کلید واژه:
قصه‌های قدیمی,سلیمان نبی,ادبیات فارسی
عنوان :
آثار باقیه (از مردمان گذشته)
خلاصه مطلب :

این کتاب به عربی تألیف ابوریحان بیرونی دانشمند نابغۀ شهیر ایران، استادالرئیس در علوم ریاضی و نجوم و طبیعیات و جغرافیا و هم به عنوان دانشمندی تاریخدان و پژوهشگر گاه‌شناسی‌ها، اخبار و اطلاعات موفوری از «قرون خالیه» خصوصاً به لحاظ جوانب اجتماعی و فرهنگی «ملل قدیمه» فراهم کرده است که در عین حال تصویری دقیق هم از عصر مؤلف به دست می‌دهد؛ چنانکه خلاصۀ تقویم‌های مختلف نجومی یا ملی اقوام است که توصیفات کامل از همۀ گاه‌شماری‌ها و اعیاد معمول ملل و ادیان فراهم می‌نماید.

آ. میکل دربارۀ بیرونی گفته است: «بیرونی یکی از بزرگ‌ترین و کامل‌ترین دانشمندان سده‌های میانه است ...، اصطلاح "مردی در هامش" که دربارۀ او بکار می‌بریم، تنها بازگو‌کنندۀ ضعف و احترام ما نسبت به اوست ....، انسان در مقابل این برج عظیم دچار تردید می‌شود؛ عظمت او و ناتوانی ما درهم‌آمیخته، باعث می‌گردد وی مدت‌ها همچنان دست‌نایافتنی باقی بماند».

ابوریحان بیرونی از برجسته‌ترین دانشمندان سراسر اعصار بشری و از بزرگ‌ترین دانشمندان ایرانی دورۀ اسلامی، در سال 362 قمری در «بیرون» شهرستان کاث (شمال شرقی خیوه بر کرانۀ راست آمودریا) زاده شد و از همان دورۀ نوباوگی خصلت جستجو گری و استعداد تتبع و تحقیق علمی در وی شکوفا و نمایان شد.

بیرونی نخستین تحریر این کتاب را به سال 391 قمری هنگامی که در گرگان و در خدمت امیر شمس المعالی قابوس ابن وشمگیر زیاری به سر می‌برده، به نام او نوشته است؛ سپس تحریری دیگر از آن تا حدود سال 427 قمری با اضافاتی پرداخته است.

کتاب دربردارندۀ یک مقدمه و 21 فصل به ترتیب: در ماهیت شب و روز و آغاز آنها، در ماهیت سال‌ها که از ترکیب روزها و ماه‌ها حاصل می‌شود، در چگونگی مبدأهای تاریخی و تقویمی، در اختلاف عقاید ملل راجع به ذوالقرنین، در چگونگی ماه‌های مبادی تاریخ، در چگونگی تاریخ‌شناسی‌ها و ازمنۀ سلاله‌های شاهان، ادوار سال‌ها و مبادی آنها، شهور و سنوات یهودیان، مبادی پیامبرنمایان و جماعت منسوب به آنها (جداول تاریخ ترتیبی ـ سنواتی انبیاء امم و ملوک ایران، بابل، مصر و روم)، در اعیاد و شهور ایرانیان و سغدیان و خوارزمیان، در اصلاح تقویم خوارزمیان، در ایام تقویم یونانی که با ملل دیگر مشترک است، در اعیاد و ایام روزه‌داری در ماه‌های یهود، در اعیاد و ایام تقویم سریانی مربوط به مسیحیان ملکایی، در اعیاد و ایام روزۀ مشابه و منطبق با آنِ مسیحیان، در اعیاد مسیحیان نسطوری و ایام فطر آنها، در اعیاد مجوسان قدیم و روزه و فطر صابئان، در اعیاد عرب، در اعیاد مسلمانان و در پایان مباحث راجع به منازل قمر (طلوع و غروب آنها) و تصاویر جسم‌نما و جز اینهاست.

در باب گاه‌شماری ایرانیان باستان که بیرونی استادی بی‌منازع بوده و این امر به ویژه در کتاب الآثار نزد دانشمندان بسی مشهور است؛ باید گفت اصولاً دربارۀ تاریخ و فرهنگ کهن ایران، از جمله فهرستی که وی از پادشاهان هخامنشی به دست داده، حیرت و اعجاب دانشمندان و تاریخ‌دانان را برانگیخته است؛ چه وی با تمایز آشکار نسبت به دیگر مورخان اسلامی، پادشاهی مادان را تحت عنوان «مملکة الجبلیه» یاد کرده، فهرست «شاهان آشوری و مادی» را فراهم نموده؛ آنگاه اسامی شاهان داستانی ایران را با سلاطین آشوری و بابلی و هخامنشی انطباق داده است.

روش بیرونی در بحث و بررسی این مسائل و مطالب، چنانکه طریق معهود اوست، مقرون به نگرش انتقادی و اهتمام در تصحیح مبادی تاریخی و ارقام تقویمی ضمن مقایسه و مطالعۀ تطبیقی آنهاست. الآثار الباقیه متضمن فواید دیگر از جمله شرح برخی اساطیر اقوام قدیم، جوانب اجتماعی و مذهبی آنها، داده‌های تاریخی گرانبها که برخی از مقولۀ خبر واحدند، نگره‌های مؤلف در زمینۀ تکامل نوعی، تبدلات ماده مکون و تطوّرات طبیعی، علل اشیاء و پدیده‌ها و جز آنهاست.

منابع کتاب چه کتبی یا شفاهی، بالجمله دست اول است. شماری از مآخذ مؤلف مثلاً بیش از هفت شاهنامه و سیر الفرس یا کتب تاریخ ایرانیان، امروزه در دسترس نیست. در خصوص تواریخ یهودیان و مسیحیان، افزون بر متون اصلی به زبان عبری و سریانی، از اطلاعات و اقوال دانشمندان یهود و نصارای هم‌عصر خود به ویژه آنچه از تقریر دوستانش ابوالخیر خمار و ابوسهل مسیحی حاصل کرده، بهرۀ بسیاری برده است.

ترجمۀ فارسی این کتاب از نوع مقید است؛ یعنی با رعایت دقیق امانت و وفاداری پایخوان که نه آزاد است و نه مبسوط؛ چه اینکه برابر هر کلمۀ عربی، واژۀ مناسب آن و در قبال مترادفات الفاظ هم در واژه‌های همان معانی گزین شده است که بر روی هم نثری است فارسی‌گرا و نه هرگز فارسی «سره» نویسی؛ در اختیار لغات هیچ افراط یا تفریطی صورت نگرفته، بلکه اصل اعتدال در گزینش واژه‌ها و روال طبیعی زبان فارسی رعایت شده است. تنها و فقط در اختیارکردن معادل‌های «اصطلاحات» علمی (نجومی و تقویمی) به طور عمد و آگاهانه واژه‌های فارسی «سره» یا «پهلوی» آنها که در متون کهن به کار گرفته شده، آورده شده است. مأخذ و مستند مترجم در این‌باره هم نخست کتاب التفهیم خود بیرونی و سپس کتاب‌های کهن هیئت و نجوم فارسی بوده است.

... بیشتر
نویسنده:
ابوریحان بیرونی
ناشر:
نی
کلید واژه:
سال‌شمار,گاه‌شناسی‌,ابوریحان بیرونی,متون کهن
عنوان :
دیوان شمع جمع فؤاد کرمانی
خلاصه مطلب :

ميرزا فتح الله قدسی کرمانی متخلص به «فؤاد» از عارفان دلسوخته و دارای طبعی بسيار لطيف و شيواست. اين گويندۀ توانا در حدود سال 1270 ه.ق در کرمان متولد و پس از حدود هفتاد سال زندگی زاهدانه در سال 1340 ه.ق. به رحمت حق پيوست.

شاعران آسمانی برای اصحاب علم و ادب و ارباب فضیلت و فرزانگی اصطلاحی آشناست، شاعرانی که با هم‌آغوشی واژه‌ها و بکارگیری کلمات ساده و معمولی به جهانی از معنی ره برده، به قله‌های رفیع سخن دست می‌یابند و به خلق آثاری می‌پردازند که آنان را نه فقط در جمع رقیبان برتری می‌بخشد، بلکه در گذر زمان نامشان را ورد زبان صاحبدلان قرار می‌دهد و کلام منظومشان را در میان نسل‌ها و فصل‌ها جاری می‌سازد.

این اعتبار زمانی افزون می‌شود که به زیب و زیور عرفان و اخلاق و برتر از آن به تصویرگری صحنه‌های سیاهی و سپیدی آراسته شود و روشنای راه کرامت و بزرگی را به نجلی بگذارد. بیان حال آنان که در برابر هر چه رنگی از ستم و بیداد داشت، قامت آراستند و از گل‌زخم‌های اندامشان باغ بزرگ اسلحه رویاندند تا خصم دون را به زنجیر کشند و حدیث پیروزی خون بر شمشیر را رقم بزنند.

بر این اساس اگر فؤاد کرمانی فرزانه‌ای از تبار قدسیان و شاعران آسمانی دانسته و نامیده شود، سخنی به گزاف گفته نشده است. مردی که در گوشه‌ای از خاک کرمان برخاست و در جوار کوه‌های سیدحسین که پایداری و عظمت او را تداعی می‌کنند، به خاک سپرده شد و بین این دو لمحه از زمان، کسب عزت و افتخار ملی را وجهۀ همت خویش ساخت و از دل سخن گفت تا دلداگی خویش را به آنان که پاسدار حرمت انسان بودند، ثابت کند؛ هدفی که به‌راستی در رسیدن به آن توفیق داشت و به‌زودی نام او را زبانزد خاص و عام کرد.

 فؤاد کرمانی در حالی به این مقام والا دست یافت که نه تنها زندگی بر وفق مراد او نبود و زمینۀ تحصیل و کسب برایش وجود نداشت، بلکه موضوع کاملاً برعکس و مخالف خط مشی او جریان داشت. وجود پدری که این شاعر قدسی را از تحصیل می‌داشت و زمانی که از هنر خواندن و نوشتن او آگاه شد، دست‌نوشتۀ فرزند را نزد بقال برد تا آن را با کالایی سودا کند، سراغ قصاب برد تا به بهای آن گوشت تحویل دهد، به سبزی‌فروش عرضه کرد تا ..... اقدامی که نتیجۀ آن روشن است؛ پاسخ‌های منفی و بر آن اساس نصیحت فرزند که چرا دنبال کاری می‌روی که سودی برایت ندارد!

از تأثیر کلام او همین بس که با قرائت نخستین ابیات مرثیه او در رثای حماسه‌آفرینان کربلا و عاشورا، جاری‌شدن اشک بر گونه‌های ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت، تصویری از دلسوختگی سراینده را به تماشا می‌گذارد و بی‌تردید این سخن از دل برخاسته که این‌چنین بر دل می‌نشیند.

در میان تمام جلوه‌هایی که آسمان اندیشۀ فؤاد کرمانی را ستاره‌باران کرده‌اند، ماه محراب عبادت و عبودیت و ستارۀ پرفروغ شرف و ایثار و شهادت، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) دارای جایگاه‌ ویژه‌ای است؛ آن‌طور که گویی حسین (ع) در تمامی لحظه‌های زندگی شاعر وجود دارد و نام و یادش مسیر حیات او را مشخص می‌کند تا آنجا که معتقد است جلوۀ عالم فروغ روی اوست.

نور وجود از طلوع روی حسین است                                       ظلمت امکان سواد موی حسین است

شاهد گیتی بخویش جلوه ندارد                                             جلوۀ عالم فروغ روی حسین است

این شاعر قدسی با وجود آن همه مباحث و موارد مختلفی که زمانه او را مشحون خود ساخته و جاری و ساری تاریخ نیز بوده است، تنها و تنها زمینۀ خداجویی، عرفان، مدح و ثنای ائمۀ اطهار، مرثیه‌سرائی اباعبدالله الحسین و تقویت و تعزیز آئین مقدس اسلام را برگزید و تمامی هم و غم خود را به این مهم معطوف ساخته است؛ به ویژه اینکه ردای ارادت به حضرت حجت (عج) را زیب قامت ساخته و همواره بدان نازیده و نابخردان را به روزی که او ظهور کرد و هر چه رنگی از ستم و بیداد دارد را به هم پیچیده و بداندیشان را به سزای اعمالشان می‌رساند، هشدار داده است.

مهدی موعود اگر ظاهر نشود                                    در عمل دانی چه تکلیفت بود

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش سیدمحمدعلی گلاب‌زاده
ناشر:
ولی
کلید واژه:
شعر,فؤاد کرمانی
عنوان :
لحظه‌ای و سخنی (دیدار با سیدمحمدعلی جمالزاده)
خلاصه مطلب :

پیرمرد یک قرن را پشت سر گذاشت؛ دو، سه سالی هم بیشتر. شاید از خصوصیات عمر درازش این بود که از جنبه‌های مختلف و خصوصی زندگی آدم‌هایی بی‌شمار آگاه شد و این آگاهی‌ها را، گاه با ستایش و تمجید و گاه با گلایه‌هایی زیرکانه، با دیگران در میان گذاشت. به همین سیاق از حوادث و رویدادهای سیاسی و اجتماعی مردم یا جنبش‌ها و حرکت‌های گونه‌گون و به هر تقدیر آنچه بر آن مردم گذشته است، سخن گفت. اما از خلال این سخنان است که می‌شود بخشی از تاریخ سرزمین‌مان را به روایت کسی بازشناسیم که هر چند دور، دستی بر روند آنها داشته است.

لحظه‌ای و سخنی؛ دیدار با سیدمحمدعلی جمالزاده، وداعی با داستان‌نویس کهنسال و محترم و دانای ایران‌زمین است، مردی که با قصه‌ها و پژوهش‌ها و فعالیت‌هایش در غربت خدمات ارزشمند فراوانی به ایران و فرهنگ آن کرد. او عاشق ایران و زبان فارسی و جان و روح و روانش در حال و هوای ایران زنده بود. به همین دلیل، بلند‌مرتبه و نزد ایرانیان دارای پایه و مقامی گرامی است. شیرینی گفتار و رفتار او را هیچ یک از کسانی که به دیدار و ملاقات او رفته‌اند، از یاد نمی‌برند.

هرچه جمالزاده گفته، به اعتبار مرجع کلام معتبر است. ممکن است سهو و نسیان بر آن پرده افکنده و کهولت آن را سست کرده باشد؛ اما به هر حال یادگاری از جمالزاده است و او به اجماع ادیبان و اهل فرهنگ در سرزمین ما، پدر قصه‌نویسی جدید و از برجسته‌ترین نویسندگان و پژوهشگران در تاریخ ادبیات و تحقیق کشور ماست.

 فهرست مطالب کتاب به ترتیب زیر است:

دیباچه‌ای بر چاپ دوم؛ یادداشت استاد جمالزاده بر کتاب لحظه‌ای و سخنی؛ درآمد؛ دیدار اول؛ دیدار دوم؛ دیدار سوم؛ دیدار چهارم؛ دیدار پنجم؛ دیدار ششم؛ دیدار هفتم؛ تکمله‌ای بر «لحظه‌ای و سخنی»؛ یادداشت‌های ویراستار؛ پیوست نخست: احوال و آثار جمالزاده؛ پیوست دوم: نامه‌ای از ژنو؛ پیوست سوم: نقدها و نظرها؛ از آلبوم جمالزاده؛ از آرشیو صهبا؛ نمایه‌ها؛ نمایۀ نام‌ها؛ نمایۀ کتاب‌ها و نشریات.

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش مسعود رضوی
ناشر:
همشهری
کلید واژه:
یادداشت‌ها,سیدمحمدعلی جمالزاده,نویسندگان ایرانی,خاطرات