جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کلان‌استعاره‌های مفهومی استعاره‌هایی هستند که در سراسر متن موج می‌زنند و نمودی زیرساختی دارند. این استعاره‌ها در حکم تِم و موضوع اصلی هستند که سایر موضوع‌ها در متن بر شالودۀ آن پایه‌ریزی می‌شود. متن قرآن کریم از متون استعاره‌‌محوری است که در موارد زیادی از استعارۀ مفهومی برای ملموس‌سازی مفاهیم غیرملموس خود استفاده کرده است. از آنجا که مفاهیم مرتبط با کشاورزی از مفاهیم آشنا به تجربۀ بشری هستند، قرآن کریم در آیات بسیاری برای نشان دادن انجام عمل بندگان و چگونگی دریافت جزا و پاداش از این مفاهیم استفاده کرده و با آن‌ها تصویرسازی کرده است. این پژوهش، به روش توصیفی ـ تحلیلی، کلان استعارۀ «زندگی کشاورزی است» را با برداشت از آیۀ 20 سورۀ شوری واکاوی و پس از استخراج خرداستعاره‌های مرتبط با این آیه، آن‌ها را در دو دستۀ ساختارهای صریح و ساختارهای سیاق‌محور در آیات مرتبط با عمل و دریافت جزا و پاداش بررسی کرده است. نتیجۀ این پژوهش نشان می‌دهد همۀ خرد‌استعاره‌های بررسی‌شده در دو ساختار بالا در حمایت از کلان‌استعارۀ «زندگی کشاورزی است» به وجود آمده‌اند و نظام‌مندی مفهوم «هرچه بکارید همان را درو خواهید کرد» در تمام آیات مرتبط با مفاهیم عمل و پاداش برداشت می‌شود.

بدون شک، آثار هر شاعر یا نویسنده‌ای متأثر از جغرافیای زندگی، طرز تفکر، حرفه و عوامل متعدد دیگریست؛ برای پی بردن به نقشه‌ی ذهنی هر شاعری، بررسی آثار و یافتن کلیدواژگان مضامین بنیادین فکری او ضرورت ویژه‌ای دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی با تکیه بر مجموعه آثار حسین پناهی انجام گرفته است. پس از واکاوی تجلّی ابعاداندیشه‌های فلسفی در پناهی دریافتیم که مفاهیمی مانند: خردگرایی، ترس، شک و تردید، مرگ‌اندیشی، تنهایی، پوچ انگاری، انکار، هستی‌شناسی، کشف مجهولات، شالوده‌ی تفکر و فلسفه‌ی حسین پناهی است. دایره‌ی آگاهی او از خود، خدا و هستی فراتر می‌رود و همه‌ی کائنات و پدیده‌ها را در برمی گیرد؛ از تار و پود نظام هستی، حاکمیت خداوندی، طبیعت و جهان پیرامون و حتی مرگ، به چیستی، چرایی و چگونگی می‌پردازد، خط بطلان بر جبر و هر چیز از پیش تعیین شده‌ای می‌کشد و تنها فرمانروای قلمرو فکری‌اش، خرد و جغرافیاش، لایتناهی است. پناهی، بنیان هر چیزی را بر پرسشگری، شک‌اش مقدمه‌ی حقیقت جویی، ترسش، بر پایه‌ی تعقل، پوچ انگاری‌اش، مدلول چند وجهی نگریستن، جدال با هر چیزی، از سر آگاهی ست.

برون‌گرایی (Extraversion) و درون‌گرایی (Introversion) از جمله صفات شخصیّتی در نظریۀ شخصیّت انسان است. این دیدگاه، توسط کارل گوستاو یونگ در سال ۱۹۲۰ میلادی عمومیّت یافت. پس از یونگ، دیگر نظریه‌پردازان شخصیّت با رویکرد صفات در شخصیّت از جمله هانس آیزنک به موضوع تیپ‌های شخصیّتی پرداختند. هر دو صفت برون‌گرایی و درون‌گرایی، در شخصیّت تمامی انسان‌ها وجود دارد و اغلب به آن به شکل یک زنجیرۀ واحد نگریسته شده است؛ بنابراین، همۀ انسان‌ها هر دو گرایش برون‌گرایی و درون‌گرایی را دارند؛ ولی یکی از آن دو، بر دیگری غالب است و افراد با آن وجه غالب، معرفی می‌شوند. سهراب، یکی از نامدارترین شاعران معاصر است. محتوای سروده‌ها و نوشته‌های او همواره مورد توجه بوده و به شیوه‌های گوناگون مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. بسیاری از اندیشه‌های سهراب با مفاهیم روان‌شناختی امروز قابل‌تطبیق‌اند. برای شناخت بهتر شخصیّت او، با بررسی و تحلیل آثار و نوشته‌ها و اشعارش باتکیه بر هشت‌کتاب به روش توصیفی - تحلیلی و تطبیق مفاهیم آن‌ها با تعریف و ویژگی‌های افراد درون‌گرا و برون‌گرا، درپی‌آنیم که شخصیّت سهراب را از این زاویه بنگریم و خواهیم دید سهراب برپایه آثار اصلی و ممتازش و تحلیل روان‌شناختی آن‌ها، شخصیّتی خوش‌بین، امیدوار، عاشق، خردورز، شکرگزار، قانع، ساده‌زیست، اهل تعامل و دوستی است و از همه مهمتر روح طبیعت گرایی، هستی شناسی، آگاه به ارزش وجودی همۀ پدیده‌ها و دگراندیشی، وی را از قاعده به رأس هرم برونگرایی سوق داده است.

شعر، رویدادی ذهنی است که از مسائل پیرامون شاعر تاثیر می پذیرد و زبان شاعر، زبان جامعه است. شاعران فارسی زبان نیز در هر دوره، متناسب با زمان حال، گوشه هایی از فضای اجتماعی خود را بازتاب داده اند. یکی از رویکردهای جدید در تحلیل متن، نشانه شناسی اجتماعی است که کارکردی میان رشته ای دارد. یکی از نظریه های مهم در بحث نشانه شناسی اجتماعی به بررسی جایگاه و کارکرد نشانه ها در جامعه می پردازد، دیدگاه پیر ژیرو است که در دو موضوع اصلی هویت و آداب طبقه بندی می شود. نشانه شناسی اجتماعی به دنبال بررسی و کشف نشانه های درون متنی است تا به لایه های مفهومی پنهان آنها دست یابد و معانی نهفته در این نشانه ها را درک کند. نشانه شناسی، به عنوان یک روش تحقیق در فهم دلالت ها، نشانه ها را بررسی و تحلیل می کند و معانی نهفته در آنها را درک می کند. از این نظر، پدیده های اجتماعی به خودی خود معنا پیدا نمی کنند؛ بلکه در شبکه ای از معانی قرار دارند و چارچوبی فرهنگی دارند. پژوهش حاضر کوشیده است با تکیه بر روش نشانه شناسی، با تکیه بر نظریه پیر ژیرو، نشانه های اجتماعی را در اشعار حسین پناهی بررسی کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که نشانه شناسی اجتماعی در دو مقوله هویت و آداب و رسوم تجلی یافته و به اشکال مختلف در قالب عواملی مانند خوراک، پوشاک، آموزش و پرورش، تقسیم ارث، حقوق زنان، جایگاه زنان، گویش و فرهنگ عامه، فقر، ریا، آداب و موقعیت ها، لحن گفتار و غیره منعکس شده است. این بررسی عمیق، تنوع نشانه ها و توجه پناهی به شرایط اجتماعی-فرهنگی محیط حاکم بر جامعه را نشان می دهد. همچنین عواملی مانند اختلاف طبقاتی طبقات بالا و پایین در خوراک و پوشاک، حرفه، تقابل فرهنگی بین افراد جامعه از طریق شخصیت های اشعار، توجه به جنبه های مذهبی-اعتقادی، انعکاس وقایع و مشکلات اجتماعی، استفاده از نمادهای مکانی، نام ها و القاب، ظلم و استبداد حاکمان، اعتیاد از جمله مباحث اساسی و متنوع است.

یأس و ناامیدی از رایج­ترین مضامین آثار ادبی و هنری ادبیات جهان است. شعر فارسی خاصه سرودهای کلیم کاشانی از این قاعده مستثنا نیست. این پژوهش بر آن است تا از دیدگاه روانشناختی، براساس «نظریه ناامیدی افسردگی» آبرامسون و همکاران، و براساس روش تحلیلی، به تحلیل عوامل و مؤلفه های ناامیدی در غزلیات کلیم کاشانی بپردازد. نتایج به دست آمده نشان از آن دارد: عوامل نومیدی، در اشعار کلیم عبارتند از: 1- تجربیات تلخ و پرتشویش 2- کمبود عاطفی در زندگی کلیم که موجب بروز حس نومیدی در اشعار وی گشته است. با تأمل در غزلیات کلیم کاشانی این مولفه­­ها دیده شد: 1-منفی­نگری نسبت به خود، جهان و آینده. 2- احساس شکست. 3- نارضایتی از وضع موجود. 4- انزوا 5- مرگ دوستی 6- غم مفرط. براساس تحلیل­های انجام گرفته می­توان ادعا کرد که حس نومیدی در غزلیات کلیم کاشانی با دیدگاهی انسان­گرا که اغلب بدون پشتوانه­ی الهی است، همراه شده است و بیت­هایی که مضامین توکل یا امید به رحمت الهی را داشته باشد، به ندرت دیده می­شود.

قیصر امین­پور از شاعران مطرح انقلاب اسلامی و دفاع ­مقدس است. از ویژگی­های شعر قیصر امین­پور وجود اندیشه­های عارفانه در آثارش است. در مطالعه اشعار شاعران معاصر در نگاه اول چنین به نظر می­رسد که شاعران معاصر در اشعار خویش بیشتر به بیان مسایل سیاسی و اجتماعی پرداخته­­­اند و مضامین عرفانی در اشعار شاعران معاصر جایگاهی ندارد. لذا به منظور بررسی جایگاه عرفان و تبیین اندیشه­های عرفانی در آثار قیصر امین­پور، این تحقیق ضروری به نظر می­رسد. این جستار به روش کتابخانه­ای و محدوده پژوهش پیرامون کتاب­های «دستور زبان عشق»، «گلها همه آفتابگردانند»، «آینه­های ناگهانی» و « تنفس صبح»، صورت پذیرفته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که قیصر امین­پور، از فرهنگ عرفانی در اشعارش بهره برده است و اندیشه­های عرفانی وی درخور توجه است. مبانی اساسی عرفان چون عشق، تقابل عقل و عشق، خود­شناسی، ترک تعلقات نفسانی و دنیوی و تجلّی در اشعارش موج می­زند.