SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
جستجو
  • تعداد رکورد ها : 4275
عنوان :
اجتماعیات در ادبیات در آثار منثور فارسی قرن ششم
خلاصه مطلب :

ادبیات، برترین و درخشان‌ترین تجلی فرهنگ هر جامعه‌ای است. کاوش در فرهنگ و جریان جاری زندگی مردم، به بهترین وجهی می‌تواند در بررسی ادبیاتی صورت پذیرد که فضلا و برگزیدگان اجتماع در دوره‌های زمانی خاصی به نگارش درآورده‌اند. به همین دلیل است که میزان غنای ادبیات هر جامعه را معیار اعتبار و شایستگی فرهنگ و تاریخ آن می‌انگارند.

آنچه ادبیات را به این مقام والا می‌رساند، بیانی است که از باورها، اندیشه‌ها، مصائب، رنج‌ها و مسائل اجتماع به دست می‌دهد. «مردم» فهم از خود را در آینه‌ای می‌توانند جستجو کنند که ادبیات ـ اعم از شعر و نثر ـ در مقابل آنها قرار می‌‌دهد. از این لحاظ تاریخ ادبیات فارسی مشحون از تجلیاتی از زندگی ایرانی است که در ادوار مختلف تاریخی صورت‌های متنوعی به خود گرفته است و بنا به اقتضای شرایط زمانی و مکانی جلوه‌ای خاص از فرهنگ و تمدن ایرانی را متجلی ساخته است. تأمل و تدبر در آثار ادبی گوناگونی که در سده‌های مختلف در حوزه تمدنی ایرانی نگاشته شده است، دلیل روشنی بر این دعوی دست می‌دهد.

جان ادبیات فارسی با مفاهیم و مسائل اجتماعی عجین است. نگارش متون اخلاقی اعم از سیاست‌نامه‌نویسی‌ها یا بیان پندهای مختلف اخلاقی در قالب تمثیل‌ها و داستان‌های اخلاقی نشان می‌دهد که آنچه از آغاز ذهن ادیبان و فضلای ایرانی را به خود مشغول می‌داشته، همانا نحوۀ زیست اجتماعی و حرکت جامعه به سوی سامان نیکی است که سعادت آن را تأمین می‌سازد. دامنۀ این تأثیر تا آنجاست که حتی تاریخ‌نگارانی که قصد بیان آنچه را در زمان‌های گوناگون حادث شده است، هدف خویش قرار می‌دهند نیز سوگیری‌های اخلاقی، اجتماعی روشنی را در روش نگارش خویش برگزیده‌اند و معمولاً از بیان حوادث، مقصود متعالی جامعه به اخلاق والا و حیات نیک بشری را منظور نظر داشته‌اند.

تحلیل و تبیین این جهت‌گیری‌های اجتماعی ـ اخلاقی برجسته در طول تاریخ فرهنگ ایرانی می‌تواند زمینۀ مناسبی را برای دغدغه زندگی نیک ایرانی در زمانۀ حاضر فراهم آورد. به بیان دیگر ایران امروز ـ که دچار چالش سنت و مدرنیته است ـ می‌تواند با بهره‌گیری از گنجینۀ ادبیات ژرفی که در طول تاریخ این تمدن به کتابت درآمده است، راه‌های بدیع و ویژۀ خود را برای آینده بهتر برسازد.

این کتاب بر آن است تا از آینۀ روزگاران آنچه را که از این رهگذر بر زادبوم ما ایران و مردم آن در سدۀ ششم رفته است، به تماشا بنشینیم و فراخور توان خویش از این خرمن خوشه‌ای برچینیم.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

دیباچه، سرآغاز، پیش‌گفتار، از آرمان تا واقعیت، سیاست و سیاست‌زدگی، سیاست‌پیشگان، سیاست و زر و زور و تزویر، سیاست و قانون، سیاست و دانش، سیاست و شعر، تعصب و اختلاف، سیاست‌گریزی، صوفیان، زن، در دست سرنوشت، در حسرت گذشته، در انتظار عدالت، در گردباد زندگی، در اندیشۀ رهایی، منابع و مآخذ.

... بیشتر
نویسنده:
سیدعلی‌محمد سجادی
ناشر:
پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
کلید واژه:
مسائل اجتماعی,سیاست و شعر,تاریخ ادبیات
عنوان :
آسوکا و پارس: پیشروی فرهنگ ایرانی به شرق
خلاصه مطلب :

پرفسور ئه­ایچی ایموتو در بیستم جولای سال 1930 در شهرستان هیوگو متولد شد. دانش‌آموختۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه کیوتو در رشته زبان‌شناسی است و از نوامبر سال 1956 تا جون 1958 در دانشگاه تهران هم تحصیل کرد. وی تا سال 1971 که برای مأموریت کاری در مرکز ژاپن‌شناسی واقع در تهران به ایران آمد، استاد زبان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات دانشگاه هیروشیما و استاد بخش زبان فارسی و ایران‌شناسی دانشگاه مطالعات خارجی اوساکا بود. از آوریل سال 1971 تا مارس سال 1972 نزدیک به یک سال در تهران اقامت کرد و بعد از آن هم سمت استادی و ریاست بخش تحقیقات دانشگاه مومویاماگاکوُئین را داشت.

سوای از تدریس در انجمن زبان‌شناسی ژاپن، عضو انجمن شرق‌شناسی ژاپن، انجمن سنن و آداب مردمی ژاپن و انجمن خاورشناسی ژاپن هست و از سال 1974 تا سال 2004 در رأس انجمن خاورشناسی ژاپن بود.

حاصل تلاش­های علمی و تحقیقات استاد ایموتو درباره فرهنگ و تمدن ایران و ژاپن و پیوند دیرینه آنها، صدها مقاله و ده­ها کتاب است که از آن جمله می­توان کتاب­های زیر را نام برد:

«ایران و ژاپن باستان» - سال 1980، «مرگ و تولد دوباره» - سال 1982، «آسوکا و پارس» - سال 1984، «اسطوره‌شناسی رؤیا» - سال 1997، «ناپاکی و تقدس» - سال 2002، «پیشرویِ فرهنگ ایرانی به شرق» - سال 2008.

ورود فرهنگ ایران به ژاپن در اواخر دورۀ ساسانی (226 تا 651) میلادی و با گذر گروهی از ایرانیان از چین به منطقۀ آسوکا صورت گرفت. آنها پناهندگان زیادی بودند که به واسطۀ مخاطرات سیاسی دورۀ ساسانی از ایران رفتند و به سوی شرق تبعید شدند. آنچه در این میان دارای اهمیت فراوان است، انتقال فرهنگ ایرانی به سوی شرق است. نظریه‌های گوناگونی این انتقال را تبیین کرده‌اند. یکی از این نظریه‌های انتقال فرهنگ، نظریۀ حرکت موجی است. مطابق این نظریه، فرهنگ از مرکز به صورت موج به اطراف منتقل می‌شود؛ اما هم‌زمان یا طی این انتقال، فرهنگ مبدأ خود نیز در مرکز خودش دچار ضعف و زوال شده یا حتی با فرهنگی جدید جایگزین شده است. این درست همانند انداختن سنگ درون آب و موج‌های برآمده از آن است. گویی این نظریه می‌تواند وجوهی از فرهنگ ایرانی و انتقال آن به پیرامون خود و در نتیجه ضعف و زوال آن را توضیح دهد. امروزه ابعاد اندکی از فرهنگ ایرانی دوران ساسانی برجا مانده است. ورود دین به فرهنگ اسلامی و پذیرش آن توسط مردم ایران، به حاشیه‌رفتن فرهنگ ایرانی را شتاب بیشتری بخشید.

شاید باور این سخن دشوار باشد که منابع و اسناد تاریخی شرق دور، گنجینۀ سرشاری در موضوع ایران‌شناسی هستند؛ اما پژوهش‌های ایران‌شناسانه در چند دهۀ اخیر این مطلب را ثابت کرده است. مطالعات و تحقیقات ایران‌شناسان شرق دور به ویژه ژاپن کمک شایانی به پیشبرد مطالعات مربوط به ایران کرده است که اثر حاضر نمونه‌ای از آن است. با این همه مشکل زبان و عدم توجه شایسته به مطالعات مربوط به این زبان­ها و فرهنگ­ها، باعث شده است تا جز چند تلاش محدود و آن هم بیشتر از طریق زبان­های واسطه، حرکتی دیگر برای شناسایی و معرفی این منابع سرشار صورت نگیرد.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

دیباچۀ پژوهشکده؛ معرفی ئه ایچی ایموتو پروفسور؛ پیام ئه ایچی ایموتو به جشنوارۀ بین‌‌المللی فارابی؛ سخنی دیگر از سوی شرق: دکتر هاشم رجب زاده؛ گاه‌شماری سنتی ژاپنی: توموکو شیمویاما؛ پیش‌گفتار مترجم؛ پیشروی فرهنگ ایران به شرق؛ پارسیان آسوکا؛ آسوکا و پارس با نگاهی به شکل مرگ و زندگی دوباره؛ ساختار ناپاکی و مرگ ـ مرگ و تولد دوباره؛ سنگ شومیسِن در آسوکا، ایوافونه و کعبه؛ پس‌زمینۀ افسانۀ دختر چوجو در معبد تایما؛ تأملی دیگر بر افسانۀ شوتوکوتایشی؛ ماه، چند وقت هست؛ کلام پایانی.

... بیشتر
نویسنده:
ئه‌ایچی ایموتو
ناشر:
پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
کلید واژه:
آداب و رسوم دینی,تمدن ایران,تمدن ژاپن
عنوان :
آسیب‌شناسی شعر امروز دشتستان
خلاصه مطلب :

شعر بعد از انقلاب چهره‌ای متفاوت با شعر پيش از آن دارد، تفاوتی كه هم از نظر درون‌مايه و هم از نظر شكل شعر، قابل بررسی است. اين تفاوت در ادامۀ همان شعر شكل می‌گيرد و می‌توان پيش‌زمينه‌های آن را در شعر پيش از آن جستجو كرد.

 بنابراين ‌براي نقد و بررسی شعر هر دوره بايد ابتدا معيارهای ادبي آن دوره را شناخت و بر اساس آن به ارزيابی شعر آن دوره پرداخت. ممكن است يک معيار در دوره‌ای ارزش زيباشناختی و هنری داشته باشد؛ امّا در دورۀ بعد (‌به دليل اشباع‌شدن، تغيير سليقۀ ادبی مخاطب و...) توان زيباشناختی خود را از دست داده، به يک عنصر غيرمؤثّر تبديل شود:

«شيواست واژه‌های رخ و زلف و خط و خال                اما به شيوۀ غزل من نمی‌خورند»    (قيصر امين پور)

شعر امروز دشتستان (به عنوان بخشی از شعر امروز ایران) بسیاری از ویژگی‌های شعر امروز را در خود دارد و از تأثیر جریان‌های گوناگون شعری که بعد از انقلاب به وجود آمده، بی‌نصیب بوده است.

در این پژوهش نگارنده کوشیده است تا ضعف‌ها و کاستی‌های موجود در شعر امروز دشتستان را (با توجه به معیارهای ادبی رایج در شعر امروز ایران) مورد مطالعه و بررسی قرار دهد تا زمینه برای شناخت بیشتر مخاطب و در نتیجه خلق آثاری ارزشمندتر فراهم شود.

از آنجا که مجموعه شعرهای منتشر شده از شاعران دشتستان بسیار محدود است، برای دسترسی بیشتر به آثار شاعران از نشریه‌های محلی نیز استفاده شده است؛ از این رو به دلیل پراکندگی منابع، تفاوت در تعداد آثار منتشرشده، نوع ارتباط با شعر امروز و ... برخی از شاعران حضوری پررنگ‌تر در این پژوهش داشته‌اند؛ به طور مثال حضور شاعری که در چند قالب (غزل، مثنوی، دوبیتی و رباعی) شعر گفته، در مقایسه با شاعری که فقط در یکی قالب‌ها طبع‌آزمایی کرده، به طور طبیعی بیشتر است.

در این پژوهش نمونه‌های متعددی از شاعران دشتستان (37 شاعر) به همراه نمونه‌هایی از 32 شاعر دیگر (گذشته و معاصر) ارائه شده است.

دشتستان از نظر ادبی دارای پیشینۀ درخشانی نیست. مشهورترین شاعری که با نام دشتستان شناخته می‌شود، فایز دشتستانی (1213 ه.ش ـ 1290 ه.ش) است که زادگاه وی (دشتی) جزء دشتستان بزرگ بوده است. بیشتر شاعران دشتستان (تا قبل از انقلاب) دوبیتی‌سرایانی هستند که تحت تأثیر ذهن و زبان فایز بوده‌اند که از مشهورترین آنها می‌توان به نادم، شیدا، ترجمان و ... اشاره کرد. از میان شاعران دشتستان، منوچهر آتشی در دهۀ چهل با شعرهایی چون «ظهور» و «خنجرها، بوسه‌ها و پیمان‌ها» در شعر معاصر مطرح شد و در طول چند دهه حضور موفق در عرصۀ شعر توانست آثاری ماندگار به فرهنگ و ادب فارسی تقدیم کند.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

پیش‌گفتار

بخش نخست: بررسی انتقادی قالب‌های رایج در شعر امروز دشتستان

بخش دوم: آسیب‌های لفظی شعر امروز دشتستان

بخش سوم: آسیب‌های معنوی شعر امروز دشتستان.

... بیشتر
نویسنده:
نصرالله قاسمپور
ناشر:
نوید
کلید واژه:
شعر دشتستان,نقد شعر
عنوان :
آشنایی با ادبیات مقاومت جهان
خلاصه مطلب :

تاریخ ادبیات مقاومت جهان، ریشه در گذشته‌های دور دارد و تاریخچۀ آن در حقیقت همان تاریخ ادبیات جهان است؛ چراکه شاعران و نویسندگان متعهد از همان آغاز در کنار مردم مبارز و عدالت‌جو و خواهان آزادی و برابری بوده‌اند و در طول زمان با سرودن چکامه‌ها و نوشتن چامه‌ها و خطابه‌ها ضمن تشویق و ترغیب مردم به پایداری و مبارزه در راه حق و حقیقت، دلیری‌ها و ازخودگذشتگی‌های مبارزان راه حق و حقیقت را در آثار خود به ثبت رسانده‌اند. به این دلیل پرداختن به کل ادبیات مقاومت در طول تاریخ بشر لمری است نه غیرممکن ولی بسیار طاقت‌فرسا و زمان‌بر؛ به همین دلیل باید در گفتگو از ادبیات مقاومت به سده‌های نزدیک و به ویژه در یکی دو سدۀ پیشین بسنده کرد. ضمن اینکه اصطلاح «ادبیات مقاومت» اصطلاحی است بسیار جدید و در گذشته چنین اصطلاحی معمول نبوده است. برای نخستین بار نویسندۀ معاصر فلسطینی «غسان کنفانی» نام مجموعه‌ای از شعرها و داستان‌های شاعران و نویسندگان فلسطینی را «ادبیات مقاومت فلسطین» گذاشت و بدین ترتیب اصطلاح «ادبیات مقاومت» یا «مقاومة» در بین شاعران و نویسندگان عرب و بعد در جهان رایج شد؛ ادبیاتی که به شرح و بیان مبارزه، پایداری، از جان‌گذشتگی و درد و رنج مردم مبارز برای به دست‌آوردن آزادی، استقلال و رسیدن به برابری و ازبین‌بردن جور و ستم و کوتاه‌کردن دست متجاوزان و اشغال‌گران از سرزمین نیاکانی خود و دفاع از فرهنگ و سنت‌های قومی و حمایت از دین و باورداشت‌های مردم آن سرزمین است و حاصل چنین تلاشی، در نهایت ادبیاتی است پویا، مؤثر و بسیار غنی و عاطفی که مخاطبین ادبیات را به سوی خود می‌کشاند.

 ناگفته نماند گرچه اصطلاح «ادبیات مقاومت» جدید و مربوط به سدۀ معاصر است؛ ولی با نگاهی دقیق به تاریخ ادبیات معاصر جهان به راحتی می‌توان نمونه‌های فراوانی از این ادبیات را بین آثار ادبی پیشینیان به دست آورد. به عبارت دیگر پیشینۀ ادبیات مقاومت بسیار دیرینه است و کهن‌ترین نمونه‌های آن را در میان آثار ادبی ملل گوناگون به ویژه سرزمین‌های کهنسال تاریخی یافت که شکل تکامل‌یافتۀ آن در آثار حماسی ملل مختلف تجلی یافته است.

به طور کلی با توجه به موضوع و محتوای آثار ادبی، ادبیات مقاومت را می‌توان به سه دستۀ کلی تقسیم کرد که عبارتند از:

1. ادبیات مقاومت دینی ـ آئینی

2. ادبیات مقاومت ملی ـ بومی

3. ادبیات مقاومت انسانی ـ جهانی

هرچند تفکیک این سه دسته ادبیات از همدیگر به دلیل درهم‌تنیدگی بسیار دشوار است و چه بسا ادبیات مقاومت ملی و بومی که با مسائل دینی و باورداشت‌های بومی درهم‌آمیخته و آمیزه‌ای از ادبیاتن مقاومت ویژه‌ای پدید آورده که جداکردن آن از هم غیرممکن است یا ادبیات ملی و بومی چنان با مسائل انسانی و جهانی در هم تنیده است که باز طبقه‌بندی آن در یک گروه خاص مشکل می‌نماید، با این همه برای پرداختن به مقولۀ ادبیات مقاومت چاره‌ای جز طبقه‌بندی وجود ندارد و در این کتاب نیز مقولۀ ادبیات مقاومت جهان تحت این سه عنوان طبقه‌بندی و بررسی شده است.

بر اساس مطالب مندرج در این کتاب، کشورهای مصر، الجزایر و فلسطین پیشگامان خاورمیانه در عرصۀ ادبیات پایداری بوده و درخشان‌ترین آثار آنان دربارۀ شعر، داستان و نمایشنامه در این اثر معرفی شده‌اند.

آغاز تحول در شعر عرب و مصر در این اثر، این‌گونه تبیین شده است: «نخستین حرکت جدید در شعر مصر را باید در ترانه‌سرایی دید، در ترانه‌های شاعرانی چون «فؤاد حداد» پس از تجاوز استعمارگران انگلیسی و مبارزات و مقاومت‌های مردم تا ملی‌شدن کانال سوئز، همه و همه در این تحول مؤثر بوده است».

نویسندۀ این اثر معتقد است ادبیات مقاومت فلسطین نیز بیش از سایر گونه‌های ادبی با شعر به اوج خود رسیده و همگام با رزمندگان مبارز، بالنده‌تر شده است. شعری که گرچه تصویرگر درد و رنج و مصیبت‌هاست؛ اما ناامیدکننده و پوچ نیست و پویاست و چشم‌اندازهای روشن و سرشار از آرامش را برای مردم فلسطین به تصویر می‌کشد.

فصل دوم کتاب به ادبیات اروپا اختصاص دارد و به نظر نویسنده آن، گرچه ادبیات جنگ و به تبع آن ادبیات اروپا در آغاز قرن بیستم و با آغاز جنگ جهانی اول و با حضور شاعران و نویسندگان اروپایی در جبهه‌های جنگ و روایت‌های آنان از جنگ به صورت خاطره و تجربه شخصی شکل گرفته؛‌ اما بعدها با آغاز جنگ جهانی دوم به جایگاه امروز خود رسیده است. به گونه‌ای که بخش عمده‌ای از ادبیات اروپا را ادبیات جنگ، اعم از ادبیات مقاومت و ادبیات ضد جنگ به خود اختصاص داده است.

رمان «بینوایان» اثر ویکتور هوگو در این کتاببه عنوان یکی از شاخص‌ترین آثار ادبی قرن نوزدهم، در مصاف با ظلم و ستم در فرانسه قرن نوزدهم معرفی شده است و به تدریج، داستان‌ها و نمایشنامه‌های موفق قرن بیستم مانند «در وسط پیروزی» نوشته فریدریک منینگ و «دون آرام» اثر میخاییل شولوخوف معرفی و تحلیل شده‌‌اند.

ظهور و بلوغ ادبیات مقاومت در کشور اسپانیا و اشعار وطن‌پرستانه در ستایش انقلاب و شعرهای حبسیه، اعتراض و مرثیه‌های سروده شده به یاد کشته‌شدگان در جنگ جهانی دوم در بخش پایانی این کتاب تشریح شده است.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

درآمدی بر ادبیات مقاومت جهان: ادبیات مقاومت دینی ـ آئینی، ادبیات مقاومت ملی ـ بومی، ادبیات مقاومت انسانی ـ جهانی.

فصل اول: خاورمیانه و کشورهای عربی

1. مصر: نگاهی کوتاه به اوضاع سیاسی و اجتماعی/ ادبیات مقاومت مصر: ادبیات داستانی، نمایشنامه و شعر.

2. الجزایر: نگاهی کوتاه به اوضاع سیاسی و اجتماعی/ تاریخچه، ادبیات داستانی.

3. فلسطین: نگاهی کوتاه به اوضاع سیاسی و اجتماعی/ تاریخچه، ادبیات مقاومت فلسطین، ادبیات داستانی و شعر.

4. شعر و ادبیات در سایۀ کشورهای عربی خاورمیانه.

فصل دوم: ادبیات مقاومت در اروپا

ادبیات داستانی در قرن نوزدهم: ادبیات داستانی در جنگ جهانی اول، ادبیات داستانی در جنگ جهانی دوم، ادبیات داستانی در جنگ‌های بومی و منطقه‌ای، ادبیات داستانی در جنگ‌های داخلی اسپانیا.

نمایشنامه‌های مقاومت در اروپا

شعرهای مقاومت در اروپا: شعرهای آزادی، شعرهای وطن‌پرستی و مقاومت برای وطن، شعرهایی در ستایش انقلاب، شعرهای زندان و اسارت (حبسیه)، شعرهای اعتراض، مرثیه‌ها و یاد کشته‌شدگان در جنگ، شعرهای جنگ‌های داخلی اسپانیا. 

... بیشتر
نویسنده:
ضیاءالدین ترابی
ناشر:
بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس
کلید واژه:
ادبیات خاورمیانه,ادبیات اسپانیا,ادبیات فلسطین
عنوان :
آیینه‌ای بی‌طرح (آشنایی‌زدایی در شعر شاعران امروز)
خلاصه مطلب :

آشنایی‌زدایی اگر چه مبحثی در حوزۀ نقد ادبی است؛ اما از دیرباز وجود داشته است و هنرمندان و شاعران مختلف به اشکال گوناگون از آن بهره جسته‌اند. در شعر شعرای بزرگ و نام‌آور همواره موارد متعدد آشنایی‌زدایی وجود داشته است. بزرگانی چون سعدی، مولانا، حافظ، صائب، بیدل و ... در حوزه‌های مختلف آثار خود و در عناصر آن آشنایی‌زدایی نموده‌اند. بخش عظیمی از کار ایشان و نام‌آوری آ«ها مدیون جستجو و تلاش خلاقانۀ آنها در حوزه‌ها و جزئیات مختلف کار خویش است و به کاربردن ابداعاتی است که پیش از آنها سابقه نداشته است. تازگی و شگفت‌انگیزی کار این شاعران که همواره نظر و توجه مخاطبانشان را جلب نموده و در سایۀ تلاش آگاهانه یا ناخودآگاه آنها برای شکستن حریم عادت‌ها و پدیدآوردن تازگی‌ها  پدید آمده است.

نخستین کسی که مفهوم آشنایی‌زدایی را عنوان نمود، ویکتور شکلوفسکی منتقد روسی بود که از طرفداران مکتب فرمالیست یا صورت‌گراهاست. فرمالیست‌ها اساس کار خود را بر تقدم لفظ بر معنی قرار داده و محتوای هر اثری را با تمام ابعاد و جنبه‌های معنایی و زیبایی‌شناختی‌اش تابع کلمات و زبانی می‌شناسند که اثر با آن آفریده شده است.

در تعریف آشنایی‌زدایی گفته‌اند: « آشنایی‌زدایی پیش از هر چیز بازی با زبان است». عدول از نرم و هنجار طبیعی زبان و دست بردن در مفاهیم آشنا و غریبه گرداندن آنها بر این اساس حوزۀ آشنایی‌زدایی عناصر مختلف شعری را دربرمی‌گیرد و دامنه‌ای بی‌مرز پیدا می‌کند.

آشنایی‌زدایی شعر را از سقوط در دامنه ابتذال و تکرار مصون می‌دارد و در هر دوره‌ای متضمن پویایی و کمال آن است و که می‌تواند در ارضاء حس نوجویی خواننده نیز نقش بسزایی داشته باشد و زمینه‌های لذت هنری و تأثر بیشتر او را از اثر شعری سبب گردد و در عین حال او را در توسعه نگرش هنری‌اش یاری دهد و به تربیت و پرورش ذهنیت شاعرانه وی بیانجامد. بهره خواننده از شعری که در آن نمونه‌های آشنایی‌زدایی به چشم می‌خورد، بهره کمی نیست. هر مخاطبی در مواجهه با تازگی و بدعت‌های هنری به وجد آمده و از آن متأثر می‌گردد. بدایع هر شعری می‌تواند خواننده آن را دچار شگفتی سازد و اسباب لذتی عمیق و تأثیری ماندگار را برای وی به وجود آورد و نیز پیام تازه‌ای را برای او به ارمغان آورد. تازگی در هنر منجر به بروز و ظهور عواطف و اندیشه‌های تازه‌ای در مخاطب آن می‌گردد.

زمینه آشنایی‌زدایی، نوآوری و خلاقیتی هنری است که موارد آشنایی‌زدایی، خلاقیت و تازگی روح و اندیشه شاعران خلاق را به ظهور می‌رساند و آن را عینیت می‌بخشد؛ به این ترتیب با ظهور هر شاعر نوآوری ما می‌توانیم شاهد موارد بیشتری از آشنایی‌زدایی باشیم، چرا که آشنایی‌زدایی کاری خلاقه است که تجلی آن مستلزم نبوغ و توانمندی شاعر است. بدون وجود خلاقیت و توانمندی لازم ارائه آن میسر نخواهد بود. البته هر ناهنجاری یا قاعده‌گریزی را نمی‌توان آشنایی‌زدایی تلقی نمود.

آشنایی‌زدایی شگردی برای زیبایی‌آفرینی است و امکانی است که با آن مناسبات و روابط تازه‌ای بین اشیا و پدیده‌ها به وجود می‌آید. با آن، مخاطب اثر، در برابر زیبایی‌های نادیده و تجربه ناکرده‌ای قرار می‌گیرد و او را با کشف تازه‌ای مواجه می‌گرداند. جنبه‌های مختلف آشنایی‌زدایی اعم از جنبه‌های زبانی، معنایی، عاطفی و فکری آن هریک تأثیری متفاوت در خواننده خود دارند و به گونه‌ای خاص او را تهییج کرده و به لذت می‌رسانند که در این مقال هریک از این جنبه‌ها بررسی خواهد شد.

آشنایی‌زدایی شعر معاصر فارسی را نیما بنا نهاده است. او که به تنهایی همت خویش را مصروف پردازش شعری تازه نموده بود ابعاد و تازگی‌های کار خویش را وسیع‌تر و فراتر از آنچه که تاریخ شعر فارسی به خود دیده بود گسترش داد. تجربه‌های نامتعارف نیما در حوزه‌های مختلف شعری و تغییراتی که وی در عناصر و جنبه‌های آن پدید آورد هریک مستلزم شکستن حریم عادت یا عاداتی بود و نیز نیازمند جایگزین کردن شیوه و روش‌های تازه‌ای که این امر در آغاز، کار او را از هر نظر غریب و نامأنوس جلوه می‌داد و اسباب مخالفت را از سوی طرفداران شعر سنتی نسبت به او فراهم می‌کرد. آنچه که مخالفان نیما را در آغاز به مقاومت و مخالفت در برابر او برمی‌انگیخت، تبعیت نکردن نیما از قراردادها و ضوابطی بود که در شعر، طی قرون متمادی به صورت عادات و الگوهای غیرقابل تغییر درآمده بودند.

توصیه نیما به همه شاعرانی که از او تبعیت می‌کردند این بود که زاویه نگاه خود را تغییر دهند و عینکی متناسب با زمانه خویش به چشم بزنند در این صورت خواهند توانست محصول روزگار خویش باشند، و شعری متناسب با مقتضیات زمانه خویش خلق کنند. شعری که بتواند انسان امروز و عواطف و افکار و زندگانی او را در خود بازتاب دهد و از احساس بیگانگی او با روابط و مناسبات و پیچیدگی‌های دنیا و زندگی امروزی بکاهد. جامعه رو به ترقی ایران که از بسیاری جهات مراحل سنتی را پشت سر گذارده و وارد حیطه‌ای تازه از زندگی فردی و اجتماعی می‌گشت نیازمند شعر و ادبیاتی پیشرو و متناسب با حال و هوای خود بود و نیما بهتر و بیشتر از هر کس دیگر این امر را تشخیص داده بود. او به نتیجه بخشی کار خویش اطمینان داشت و به همین خاطر شب و روز تلاش نمود تا آثار و عوارضی را که بر اثر سابقه طولانی شعر فارسی بر اذهان مانده و چارچوبی معین به خود پذیرفته بود، بزداید و شاعران و خوانندگان شعر را آماده مواجهه با آثاری تازه و متفاوت کند. تلاش نیما بیش از هر چیز دیگر متوجه ذهنیت شعری جامعه خود بود که در اثر تأثیر هزار ساله شعر کلاسیک پدید آمده و تکوین یافته بود. این تغییر همتی بلند می‌طلبید و نیما از چنین همتی برخوردار بود به همین جهت کار او را کارستان نامیده‌اند. او توانست، جز این اگر بود او نمی‌توانست روش نامتعارف خویش را در شاعری بقبولاند و آن را تثبیت سازد.

شعر معاصر، شعر ناهمگونی است. ناهمگونی شاعران معاصر در عناصر مختلف شعری به ظهور رسیده و به اشکال مختلف و متفاوت بروز نموده است. آنها ناگزیر بوده‌اند به جای آنکه از دیوان شعر قدما مضمون و زبان و محتوای شعر خویش را گلچین و انتخاب کنند به کشف و جستجو در ساحت تفکر و زندگانی خویش بپردازند و تجربه‌ها و دریافت‌های خود را با زبان خویش بیان دارند. دنیای آفریده شده در شعر شاعرانی چون نیما، شاملو، اخوان، سپهری و دیگران هیچکدام شباهتی به هم ندارد و شباهتی نیز بین آنها و دیوان‌های شعری شعرای گذاشته نیست. ساحت شعری هریک از این شاعران برآیند حس و حال و تجربه و عواطف آنها، و نیز نوآوری فردی آنهاست.

مجموعاً این شاعران در شکستن حوزه سنت‌های رایج شعری و عادات و کلیشه‌هایی که همواره به صورت چارچوبی برای شعر درآمده بودند، قدم برداشته و در نهایت مجموعه‌ای بدیع آفریده‌اند که در آنها عادات شعری کنار نهاده شده است. این روند محدود به بزرگانی که نام بردیم نیست جریان‌های مختلف شعری که پیشگامان آن، شاعران یاد شده بودند پس از آنها نیز استقرار یافت و گونه‌های متفاوتی از شعر معاصر توسط شاعران دیگر آفریده شد که هر یک از آنها را می‌توان مهر تأییدی بر شیوه‌ نیمایوشیج تلقی نمود. این جریان‌ها از نخستین دهه ظهور نیما تا به اکنون تداوم داشته‌اند و ما در هر مقطع زمانی کوتاه شاهد آثاری تازه‌تر و متفاوت از پیشگامان شعر معاصر بوده و هستیم.

پی‌گیری موارد آشنایی‌زدایی در شعر معاصر در عین حال که کاری ساده به نظر می‌رسد، امری دشوار نیز هست. ساده از این جهت که اساساً شعر معاصر در خلاف جهت سنت‌های شعری حرکت نموده و از هر نظر می‌تواند غریب به نظر رسیده و جنبه‌ها و جزئیات آن متفاوت از شعر گذشته باشد. دشوار به این خاطر که تفکیک بخش یا بخش‌هایی از آن به عنوان نمونه‌های آشنایی‌زدایی و استخراج و طبقه‌بندی آنها به جهت کثرت موارد در ظرف یک موضوع نخواهد گنجید. در هر نمونه شعری از اشعار امروز می‌توان مواردی ناآشنا و بی‌سابقه یافت که خواننده اثر پیش از رویت اثر با آن برخورد نداشته است. از این نظر هر اثری نمونه‌ای از آشنایی‌زدایی است که جلوه‌های مختلف آشنایی‌زدایی را در زبان، تفکر و خیال در خود دارد. و این امر نیازمند ابزارهای مناسبی است که شاعر باید آن را حاضر کرده باشد. تسلط به واژگان و ساختارهای مختلف زبانی، داشتن تخیلی قوی و برخورداری از اندیشه‌ای متعالی، مسیر آشنایی‌زدایی را بر شاعر هموار می‌سازد. بدون این سرمایه‌ها پدید آوردن موارد آشنایی‌زدایی در شعر بر شاعر میسر نخواهد بود.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

فصل اول: نیما یوشیج

فصل دوم: احمد شاملو

فصل سوم: مهدی اخوان ثالث

فصل چهارم: سهراب سپهری

... بیشتر
نویسنده:
فروغ جلیلی
ناشر:
آیدین
کلید واژه:
شعر فارسی,شاعران ایرانی,تفسیر و نقد
عنوان :
از کافه نادری تا کافه فیروز
خلاصه مطلب :

از كافه نادری تا كافه فيروز برش‌هايی است از خاطرات و تصاويری كه مؤلف از حضور شاعران و نويسندگان به ياد دارد. اين كتاب روايت خاطرات دوران جوانی مؤلف است در برخورد با اهالی شعر و داستان، در دهه‌های 40 و 50: خاطراتی كه عمدتاً در كافه‌های معروف آن زمان يعنی كافه نادری و كافه فيروز شكل گرفته است. در اين كتاب به جای آنكه آنها را از پشت كتاب‌هايشان ببينيم، سر ميز كافه در خلال بحث‌ها و گفتگوها و در پرسه‌زنی‌های شبانه‌شان با آنها همراه می‌شويم. كسانی همچون احمد شاملو، نصرت رحمانی، فرخ تميمی، منوچهر آتشی، رضا براهنی، جلال آل احمد، حميد مصدق، ابوالقاسم ايرانی، خسرو گلسرخی و .... .

در فصل چهارده این کتاب آمده است: در تابستان‌ها بعضی از دوستان کافه نادری و کافه فیروز می‌زدند به لنگرود مثلاً چند روزی خانۀ ما اتراق کنند. محبت‌های بی‌دریغ‌شان نصیب من می‌شد؛ مثلاً خسرو گلسرخی زمستان و تابستان نداشت. هر وقت من کفش و کلاه می‌کردم برای رفتن به لنگرود او هم با من می‌آمد. اگر تابستان بود، بیشترش را در چمخاله می‌گذراندیم. روزها در چمخاله بودیم و شب‌ها دوباره به لنگرود و خانه برمی‌گشتیم.

خسرو کنار دریا هم کت و شلوار می‌پوشید و کراوات می‌زد. داود هوشمند هم با خانواده‌اش تابستان‌ها می‌د و می‌آمد به لنگرود در خانۀ پدری و بیشتر چمخاله‌نشین بود، یعنی در آنجا زندگی می‌کرد. یکجورهایی جمع ما تکمیل می‌شد. پشوتن هم بیشتر تابستان‌ها را در لنگرود می‌گذراند. در لنگرود که بودیم، بعدازظهرهای تابستان وقتی آتش خورشید کم‌کم خاموش می‌شد، همه‌مان می‌زدیم و می‌رفتیم به خانۀ پشوتن. آنجا را تبدیل کرده بودیم به کافه فیروز و .... .

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

فصل یک: آغاز راه؛ فصل دو: ورورد به کافه نادری: دیدار با صالح وحدت؛ فصل سه: کافه فیروز: آشنایی با نصرت رحمانی؛ فصل چهار: آشنایی با خسرو گلسرخی و هوشنگ طاهری و ...؛ فصل پنج: دوستی به نام هوشنگ بادیه‌نشین و آشنایان دیگر؛ فصل شش: با دوستان جنوبی غلامحسین سالمی و ابوالقاسم ایرانی؛ فصل هفت: ماجرای آشنایی با کاظم السادات اشکوری؛ فصل هشت: با جلال آل احمد و خاطره‌ای از دکتر براهنی؛ فصل نه: خاطراتی از حمید مصدق؛ فصل ده: احمد شاملو در کافه فیروز؛ فصل یازده: حکایت انجمن ادبی حافظ؛ فصل دوازده: یادی از کیومرث منشی‌زاده، علیرضا شهلاپور، شکیبایی لنگرودی و ...؛ فصل سیزده: با یادهایی از اشکوری، کارو، پایندۀ لنگرودی، شاهرودی و ...؛ فصل چهارده: تابستان‌های پر از خاطرۀ لنگرود با دوستان شاعر؛ فصل پانزده: دوشنبه‌های کافه فیروز با جلال آل احمد و گلسرخی و ...؛ فصل شانزده: شبی به یادماندنی با نصرت رحمانی؛ فصل هفده: پایان راه و لحظه‌های تلح وداع یاران؛ فصل هجده: فراخوانی یاد یاران پس از سالیان؛ فصل نوزده: خاطره‌های پیش از بازگشت؛ سال‌شمار محمدمهدی اخوان اقدم (مهدی اخوان لنگرودی).   

... بیشتر
نویسنده:
مهدی اخوان لنگرودی
ناشر:
مروارید
کلید واژه:
خاطرات,شاعران ایرانی
عنوان :
از کلمه تا کتاب
خلاصه مطلب :

از كلمه تا كتاب را راهى طولانى است. اين مسافت را فقط با مَركب دانش و اطّلاعات گسترده نمى‏توان پيمود، بلكه به وسيله‏اى ديگر نيز نياز است: ادبيّات و بلاغت. تصوّر برخى اين است كه فقط به مدد سعۀ معلومات مى‏توان با كلمه، كتاب ساخت؛ امّا تجربه دلالت دارد كه بدون ادبيّات نمى‏توان اثرى مؤثّر و خوشخوان و ماندگار فراهم آورد. كتاب حاضر وقف اين موضوع است و در آن علاوه بر تكيه و تأكيد بر عنصر علمى كتاب، جنبۀ ادبى و زبانى آن را نيز مطمح نظر قرار مى‏دهد و خواننده را زبان‏آگاه مى‏كند. راست اينكه براى بسيارى از نويسندگان دينى، گو اينكه به فارسى مى‏نويسند، سرنوشت اين زبان و امكانات و مقتضيات و آفت‌هاى آن مطرح نيست. هرگز زبان‏آگاه نيستند و حسّاسيّت ادبى ندارند و حاشا كه «قند پارسى» در آثارشان حلاوتى داشته باشد. در اين كتاب، اين جريان نقد و دادِ زبان فارسى داده شده و بر اين نكته تأكيد رفته است كه چگونگى عرضه هر فكر، كمتر از خود آن فكر نيست و تحرير، چون تحرّى، مهم است.

موضوع ديگر اين كتاب، پديدۀ انتشارات دينى است و كتاب‌هايى كه به لحاظ علمى، سست و ضعيف است و در اين عرصه بسيار منتشر مى‏شود و انحطاط مى‏آورد. در اين موضوع نيز جامعه دينى ما آنقدر كه به انحراف حساس است، به انحطاط حساس نيست. از كوچك‌ترين اشتباهى، به دستاويز مبارزه با انحراف، اغماض نمى‏شود؛ ولى از خيل آثار عوامانه و مبتذل و منحط چشم‌پوشى مى‏شود. كتاب حاضر به نقد اين جريان نيز اختصاص دارد و نويسندۀ آن نزديک به پنجاه سال پيش در آغاز كتاب سرود جهشها (ص 15)، چنين تنبّه داده بود: اى اشخاص! از اين همه ابتذال‌كارى در كار تبليغ دين و نوشتن كتاب‌هاى مذهبى و اظهار آنچه را شعائر مى‏پنداريد، دست برداريد و تا اين همه آسيب مرسانيد. و اى فاضلان! اگر هستيد، ديده بماليد و به نظارت برخيزيد كه روز ديگر دير است. و بر برج و باروى خردها و روان‌ها و انديشه‏ها نگهبانى كنيد و بگوييد كاسبان، كسب ديگرى پيدا كنند كه مى‏توانند و دست از جان دين و حقايق آن و روايات و شهيدان بردارند.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

مقدمه؛ ادبیات و بلاغت؛ کلمه، استوانۀ دانایی؛ کتاب‌ها و انتشارات دینی (1)؛ کتاب‌ها و انتشارات دینی (2)؛ نان و کتاب؛ ترجمۀ مقبول، ترجمۀ مردود؛ کتاب دینی، شعر دینی؛ شرع و شعر؛ شعر و آفاق تعهد؛ ادبیات اسلام.

 

... بیشتر
نویسنده:
محمدرضا حکیمی
ناشر:
نورمطاف
کلید واژه:
ادبیات و بلاغت,ادبیات اسلام,مقاله‌های فارسی
عنوان :
ادبیات و انقلاب (نویسندگان آلمان)
خلاصه مطلب :

ادبیات چپ‌گرای آلمان بر خلاف ادبیات شوروی که زیر چتر حکومت خودکامه ناگزیر است تمام تحولات سیاست فرهنگی کمونیستی را بازتاب دهد، تصویری ضد و نقیض و نه‌چندان یکپارچه ارائه می‌کند. ادبیات شورش‌گری که در میان تلاطم‌های جنگ و انقلاب متولد شد، از همان آغاز در مقایسه با ادبیات شوروی از این مزیت برخوردار بود که فارغ از خط مشی حزبی و کنترل دولتی رشد کند و شکوفا شود. به واقع در اواخر دهۀ بیست کمونیست‌ها کوشیدند نویسندگان را زیر چتر نظارت خود بگیرند؛ اما عملاً نه چنین قدرتی داشتند و نه چنین مجالی. در روزهایی که استالین ادبیات انقلابی روسیه را در خون غوطه‌ور می‌کرد، ادبیات انقلابی آلمان در سایۀ تشکیل جبهۀ فراگیر نیروهای چپ روز به روز بیشتر شکوفا می‌شد. مجادله بر سر دیکتاتوری هیتلر، بحث دربارۀ دیکتاتوری استالین را تحت‌الشعاع قرار می‌داد. آلمانی‌ها، به ویژه در تبعیدگاه‌های غربی، فرصت داشتند دوازده سال بیش از آنچه در شوروی امکان‌پذیر بود، کمونیست و در عین حال نویسنده و شاعر باقی بمانند. کسانی مانند برشت موفقیت‌های شایانی به دست آوردند؛ اما پس از نقل مکان به مناطق تحت اشغال شوروی، شکست به‌شکلی هرچه شدیدتر نمایان شد. کمونیست‌ها و دنباله‌روها در اثر تملق‌گویی و همکاری با نیروی اشغال‌گر به‌شدت افت کردند و طولی نکشید که خاموش شدند. واگرایی چنان عمیق بود که پیشکسوتان طیف چپ حتی پس از مرگ استالین هم دیگر کمر راست نکردند. با این همه نباید از یاد برود که ادبیات انقلابی آلمان در وجود متفکرانی که راه آن را پی می‌گرفتند، کسانی همچون نیکیش، بلوخ و لوکاچ، مقام و مرتبۀ فرهنگی اخلاقی خود را حفظ کردند.

گزارش روله دربارۀ یوهانس بِشِر، معروف به اُرفئوس استالینیسم، و اگون اروین کیش، تواناترین روزنامه‌نگار مدافع مارکسیسم عالی است. قرائت ظریفی که روله از آثار آنا زِگرس عرضه می‌کند، آشکار می‌سازد که چگونه آن هنرمند با پیچ و تاب‌هایی که به رمان‌های اخیرش می‌دهد، با نیمه‌راست‌ها و نیمه‌دروغ‌های «رئالیسم سوسیالیستی» به سازش می‌رسد. نقش ایده‌های مارکسیستی در رمان‌های تاریخی هاینریش مان با بحث‌های روله به‌خوبی روشن می‌شود. با مطالعۀ فصلی کاملاً مستند مشاهده می‌کنیم که اختلاف‌نظر هاینریش مان و توماس مان از دیالکتیکی به‌مراتب وسیع‌تر حکایت دارد ـ یعنی رویارویی ذهن و اندیشۀ آلمانی با کشش ناسیونالیسم راست از یک‌سو و انترناسیونالیسم رادیکال از سوی دیگر.

آنچه در اینجا زندگی هنرمندان مختلف را به یکدیگر می‌پیوندد، مرگ غیرطبیعی و نابهنگام است. صدای شاعران و درام‌نویسان و منتقدان آلمانی یکی پس از دیگری با تبعید یا قتل یا خودکشی خاموش می‌شود. با خواندن ماجرای نابودی اوسیتسکی، موهزام، کورنفلت، تئودور ولف، فریدل، تولر، هازنکلور، ارنست وایس و اشتفان تسوایگ پی می‌بریم که ادبیات به راستی خطرناک‌ترین پیشه‌هاست.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

پیش‌گفتار؛ چپ، جایی که قلب قرار دارد: اکسپرسیونیسم ـ رئالیسم انتقادی ـ شاعران کارگری و ادبیات کارگری ـ محفل لینکس کوروه ـ محفل ولت بونه؛ عشق و نفرت به شیاطین فرومایه: ارنست نیکیش و ناسیونال بلشویسم؛ تاریخ به مثابه تمثیل: در آثار لئون فویشتوانگر و هاینریش مان؛ خبرنگار سرخ: اگون اروین کیش؛ افسر قیصر ـ سرباز کمینترن: لودویگ رِن؛ همسفران بر سر دوراهی: آنا زگرس و جدل با گئورک لوکاچ؛ برت برشتی دیگر؛ هنر قیود درونی: آرنولد تسوایگ؛ مذهب شاعرانۀ یوهانس ر. بِشر؛ مثال‌هایی از روان‌پریشی سیاسی: کوبا ـ هرملین ـ هایم ـ بروئن؛ جمع‌بندی جنگ هیتلر ـ استالین: سه‌گانۀ تئودور پلیور؛ سپیده‌دم به پیش: ارنست بلوخِ فیلسوف؛ سال‌شمار رویدادها؛ کتاب‌شناسی؛ نمایه.

... بیشتر
نویسنده:
یورگن روله
ناشر:
نی
کلید واژه:
ادبیات آلمان,نویسندگان آلمان,تاریخ و نقد
عنوان :
اخلاق نگارش
خلاصه مطلب :

نویسندۀ این کتاب در مقدمه می‌گوید: در سده‏هاى گذشته، نگارش كتاب دربارۀ دستور زبان فارسى چندان محلّ توجه نبود. در عصر حاضر با رونق‌گرفتن نويسندگى، به اين مهم اهتمام شد و چند كتاب به قلم آمد. یک چند نگذشت تا آشكار گرديد كه با دستور زبان هم نمى‏توان نويسنده پرورد. آنگاه چاره‏اى ديگر انديشيده و كتاب‌هايى دربارۀ آيين نگارش نوشته شد؛ كارى كه در گذشته نمونه نداشت. امّا اكنون آشكار شده است كه اين دو نيز براى نويسندگى بسنده نيست و تدبيرى ديگر بايد و «الجنون فنون».

 بابى را كه اين نويسنده پيشنهاد مى‏دهد، اخلاق نگارش است و متضمّن مباحثى كه در كتاب‌هاى آيين نگارش بر رسيده نمى‏شود. در اين باب، سخن از كلمه و جمله و نثر و زبان و ادبيّات نيست، سخن از اخلاق و فرهنگ و اصولى است كه نوشته را بهداشتى و پاكيزه و سنجيده مى‏كند.
در اخلاق نگارش، سخن از «آداب نويسندگى» و «فرهنگ نگارش» است؛ يعنى از شايستها و ناشايستهاى اخلاقى در نويسندگى و بايدها و نبايدهاى فرهنگى آن. موضوع آيين نگارش، «ادب درس» است و موضوع اخلاق نگارش، «ادب نفس». در آنجا از «ادبيّات نوشتن» سخن مى‏رود و در اينجا از «ادب نوشتن». به ديگر گفته، موضوع آيين نگارش، «سخن درست گفتن» است و موضوع اخلاق نگارش، «درست سخن گفتن».
در اينجا سخن از «نثر نويسنده» نيست، بلكه سخن از «نويسنده نثر» است. من هيچگاه به اين فكر نيفتاده بودم تا كتابى در باب اخلاق نگارش بنويسم. اين مقالات را به تدريج و تفاريق نوشتم و در ضمن آن بدين نكته توجّه يافتم كه گويا آنچه مى‏نويسم دربارۀ اخلاق نگارش است. اگر از آغاز آهنگ آن مى‏كردم تا كتابى در اين باره بنويسم، به گونه‏اى ديگر مى‏نوشتم و آن را چنان سامان مى‏دادم كه جامع باشد. اخلاق نگارش فقط اين نيست كه فى المثل راست بنويسيم و تملّق و تندى نكنيم و از افراط و تفريط بپرهيزيم. دامنه‏اش بسيار گسترده است و مصداق‌هايش فراوان‌تر از آنچه نخست به نظر مى‏آيد؛ حتّى آن نويسنده شريفى كه شتابانه و بدون مطالعه مى‏نويسد، مرتكب عملى غير اخلاقى شده است. در كتاب حاضر بيشتر از اين مصداق‌هاى اخلاق نگارش سخن رفته و جنبه علمى آن در كانون توجّه بوده است. اين مقالات گزيده‏اى است از كتاب ديگر نويسنده با عنوان كتاب‏پژوهى (ويرايش سوم آن)، كه به پيشنهاد نهادى نيك‌نهاد، براى اينكه فايده‏اش بيشتر شود، فراهم آمده است. باشد كه خوانندگان را سرمايه افزايد و نويسندگان را سود و باشد كه نويسندگان بدانند كه آنچه مى‏نويسند، بر آنان مى‏نويسند.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

مقدمه؛ ادبیات ارتجالی؛ از بهر خدا منویس! (نویسندگی در روزگار ما)؛ از بیشترنویسی تا بهترنویسی؛ بازنویسی بهتر از بسیارنویسی؛ مهلتی بایست تا خون شیر شد (بحثی در کتاب‌های شاهکار)؛ حقوق خانواده (توصیه‌هایی به نویسندگان و ناشران)؛ کتاب استاندارد (طرح و پیشنهاد به دست‌اندرکاران کتاب)؛ هنر ننوشتن؛ دیکته و انشا؛ مغالطۀ توسل به ادبیات؛ ادبیات لافزنی؛ عمومی‌کردن علم (با مطالعۀ موردی دربارۀ علامه مجلسی)؛ انتقاد و انتقاد از خود (قضاوت نویسنده دربارۀ کتاب خویش)؛ سوگندنامۀ نویسندگان مسلمان.

... بیشتر
نویسنده:
محمد اسفندیاری
ناشر:
نورمطاف
کلید واژه:
نویسندگی,اخلاق نقد,اخلاق حرفه‌ای
عنوان :
ادبیات تطبیقی در ایران
خلاصه مطلب :

ادبيات تطبيقی، دانش نورُسته‌ای از شاخه «تاريخ ادبيات» ‌است که در ايران چندان بررسی و به آن توجه نشده است. پژوهش‌های منفرد و کوتاه البته فراوان است؛ ولی گنجاندن آنها در منظری يگانه، ضرورت تمام دارد. گستردگی و تنوع موضوع‌های ادبيات تطبيقی، تلاش گروهی را ايجاب می‌کند. در نبود چنين کوششی، اثر حاضر از روی يادداشت‌های درسی فراهم شده تا شايد نظر محققان را به اهميت کار جلب سازد.

کتاب حاضر نخستين تأليف نسبتاً جامع در ادبيات تطبيقی به زبان فارسی است که فقط به ترسيم حيطه‌ها و شرايط ادبيات تطبيقی همت گمارده است. ادبيات تطبيقی، دانشی نوپا در ايران است. ضرورت نگارش کتابی در اين موضوع، نويسنده را بر آن داشت تا جزوۀ درسی خود را که برای دانشجويان رشته ادبيات نمايشی در دوره کارشناسی ارشد تهيه شده بود، با سامان‌دهی کامل­تر، برای استفاده علاقمندان منتشر سازد.

مباحث کتاب حاضر در يک مقدمه و سه فصل ارائه شده است:

 در فصل اول به صورتی فشرده به مطالعه آثاری از غرب پرداخته شده که به نوعی در ادب فارسی تأثير داشته‌اند و خود از شاهکارهای ادب جهان به شمار می‌روند.

 فصل دوم به بررسی اجمالی روابط ادبيات عربی و ادبيات فارسی اختصاص دارد. در اين بخش جلوه‌های گوناگون فرهنگ اسلامی ـ به ويژه قرآن کريم ـ در منشور ادب فارسی نموده شده است.

 در فصل سوم ـ مفصل‌ترين قسمت کتاب ـ به نمودن انعکاس ادب اروپا در ادب فارسی همت گماشته شده است. خواننده در اين فصل‌ها با افق‌های ادب تطبيقی آشنايی بيشتری می‌يابد. در پايان نيز راهکارهايی برای آفرينش آثار برتر در پهنه ادبيات فارسی پيشنهاد شده است تا خواننده به يکی از هدف‌های بزرگ ادبيات تطبيقی ـ خلق آثاری قابل مقايسه و مطابقت با نمونه‌‌های جهانی ـ دست يابد.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

فصل اول: سیری در ادبیات غرب

فصل دوم: روابط ادبیات فارسی و ادبیات عربی

فصل سوم: روابط ادبیات غرب و ادبیات ایران

... بیشتر
نویسنده:
احمد عزتی پرور
ناشر:
مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما
کلید واژه:
ادبیات تطبیقی,ادبیات عربی,ادبیات غرب,ادبیات فارسی
عنوان :
ادیسۀ بامداد
خلاصه مطلب :

در پیش‌گفتار این کتاب آمده است: ادیسۀ بامداد، در جستجوی آن چیزهاست که همیشه از نگاه‌ها و متن‌ها گریخته‌اند، همۀ آن چیزهایی که ما را به شاملو و کار شاملو نزدیک و نزدیک‌تر می‌کند. به این اعتبار به جای تکرار دانسته‌ها، شروع نادانسته‌ها را پیش کشیده‌ایم و سفری در پیش گرفته‌ایم که هدفش شناخت کسی است که در شعر حسادت برانگیز «درآستانه»، سفر جانکاه و فرصت کوتاه را به جان می‌پذیرد. این چه شاعری است که حسرت نمی‌خورد ؟ و چه برجا گذاشته که حسادت برمی‌انگیزد؟ چه بر جای گذاشته که برجا می‌ماند و شاعر را برپا می‌کند؟ ما کارمان را بر کشف گوشه‌های پنهان‌اش گذاشته‌ایم. نیروی حیرت‌انگیز شاملو در عرصۀ ادبیات، کار شناخت‌اش را به مراتب مشکل‌تر از دیگر معاصرانش می‌سازد. آنچه در اینجا می‌آید، نگاهی دیگر است به شاملو و مسلماً سفر ما مسافران که سقر، حرفه‌مان و نرسیدن هدف‌مان است، با بامداد به همین‌جا ختم نمی‌شود.

 

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

پیش‌گفتار

زندگی شاملو

زندگینامۀ احمد شاملو: پرهام شهرجردی؛ کتاب‌شناسی شاملو؛ بامداد آمد دلیل بامداد: مسعود خیام؛ آنچه شاملو در روزنامۀ کیهان نوشت.

یاد بامداد

آئینۀ رؤیا! آه از دلت، آه: منصور اوجی؛ با یاد شاملو: جواد شجاعی فرد؛ کتاب رسالت ما محبت است و زیبایی است: کمال‌الدین شفیعی؛ آخرین دیدار: عمران صلاحی؛ ویراستار در مقام مؤلف: محمد قائد؛ دیدار بامداد: کاوه گوهرین؛ جواد مجابی از خاطراتش می‌گوید؛ شاملویی که من می‌شناختم: محمد محمدعلی؛ خاطراتی از شمس لنگرودی: شمس لنگرودی.

بزرگ‌داشت بامداد

مرگ شاملو سراسر منظره را با خود برده است: رضا براهنی؛ آفتاب را گو که بر نیاید: متن سخنرانی جمشید برزگر بر مزار احمد شاملو شاعر ملی ایران؛ در بزرگ‌داشت شاملو: ملیحۀ تیره‌گل؛ شاملو یک جهان بود: عفت داداش‌پور؛ پیامی به مناسبت درگذشت احمد شاملو: محمدعلی سپانلو؛ شاملو شاعری راهگشا: محمدعلی سپانلو؛ بامدادا .... بلاپذیر واپسین ما!: سیدعلی صالحی؛ مرگ من سفری نیست هجرتی است: بهمن صدیقی؛ سخنرانی به هنگام خاک‌سپاری احمد شاملو: ایرج کابلی؛ شاملو شاعری مردمی: جواد مجابی.

نقد و بررسی شاملو و آثارش

کشف فضاهای کور در شعر احمد شاملو: رضا براهنی؛ شاملو هم‌زمان ما: ناصر پاکدامن؛ سفر در مه: تقی پورنامداریان؛ شاملو و زبان شعر: علی حصوری؛ اگر مرده باشد: یدالله رؤیایی؛ عشق در شعر شاملو: حسن زرهی؛ ساختار مجازی، کارکرد حماسی: فرزان سجودی؛ هنجارشکنی‌ها و بدعت‌گذاری‌های شاملو در قلمرو مطبوعات: محمدتقی صالح‌پور؛ شاعر شبانه‌‌ها غروب نمی‌کند: سعید صدیق؛ شاملو آن‌چنان که او بود: میرزا آقاعسگری (مانی)؛ زبان آرکائیک شاملو: شمس لنگرودی؛ شاعری شاملو: صالح وحدت.

گفت و نگفت از بامداد

شاملو شخصیتی چندساحتی و فرهنگ‌ورزی پرکار بود: نسیم خاکسار؛ شاملو همیشه جستجوگر ماند: جلال سرفراز؛ شاملو به هیچ راهی بدون شک گام ننهاد: احد سیف؛ صدای اعتراض شاملو تأثیری همه‌گیرتر از احزاب داشت: بتول عزیزپور؛ جای خالی این ستاره‌ها تا چند نسل پر نخواهد شد: داریوش کارگر؛ شاملو شاعرترین مترجم روزگار ما بود: سهراب مازندرانی؛ شاملو همیشه نویدبخش روزی دیگر بود: رضا مقصدی؛ شاملو عمری گریست بدون اینکه پلک بزند: علی اصغر ضرابی؛ و سپیده‌دم با دست‌هایت بیدار می‌شوم: گفت و گو با آیدا شاملو؛ شاملو جاودانه مردی در شعر امروز؛ شعر و موسیقی: محمد محمدعلی؛ مصاحبه با مفتون امینی؛ بزرگ شاعر از نگاه شاعران (منوچهر آتشی، علی باباچاهی، محمد حقوقی، محمدعلی سپانلو و جواد مجابی)؛ همین احمد، احمد خودمان: مصاحبۀ رادیویی نصرت رحمانی؛ در مصراعی کوتاه به بلندای ابدیت: گفتگویی با ضیاء موحد دربارۀ احمد شاملو؛ انسان در ذهن شاملو تحقیر شده نبود: کیومرث منشی‌زاده.

شاملو و قضیۀ فردوسی و شاهنامه

سخنرانی احمد شاملو در هشتمین کنفرانس مرکز پژوهش و تحلیل مسائل ایران؛ سخنی با آقای احمد شاملو: محمدرضا باطنی؛ شاملو و فردوسی: شمس لنگرودی.

شاملو در سکانس آخر، نمایۀ یک: احمد شاملو، نمایۀ دو: نام‌های کسان. 

... بیشتر
نویسنده:
پرهام شهرجردی
ناشر:
کاروان
کلید واژه:
زندگینامه,احمد شاملو,بررسی شعر
عنوان :
امام علی (ع) در اشعار عربی معاصر
خلاصه مطلب :

علی (ع) شخصیتی است استثنایی و بی‌نظیر که منحصر به یک گروه یا عقیده و مرام خاصی نیست و از نخستین روزهای طلوع پرفروغ اسلام تاکنون، پیروان ادیان و مذاهب گوناگون و حتی کسانی که از مذهب خاصی پیروی نمی‌کنند، مجذوب ابعاد و شخصیت والای ایشان شده‌اند و هر یک دربارۀ جنبه‌ای از جنبه‌های زندگی پربار ایشان به اظهار نظر پرداخته‌اند. ادیبان و شاعران نیز از این امر مستثنی نبوده و هر یک به فراخور دانش، استعداد، گرایش و ذوق خویش در توصیف ایشان قلم زده‌اند و شعر سروده‌اند که در این نوشته اشعار شاعران عرب مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.

در تدوین این کتاب اهداف زیادی مدنظر بوده که در چند هدف عمده خلاصه می‌شود:

1. بیان میزان تأثیرپذیری شاعران معاصر عرب از شخصیت پرجاذبۀ علی (ع) و ارائۀ نمونه‌هایی از اشعار آنها.

2. قدمی است در راستای خدمت به زبان کهن فارسی تا فارسی زبان‌ها از اعماق اندیشه تازیان در بیان اشعارشان آگاهی یابند.

3. جمع‌آوری اسامی شاعران معاصری که دربارۀ امام علی (ع) شعر سروده‌اند همراه با ذکر منابع و نمونه‌هایی از اشعارشان.

4. زنده‌نگه‌داشتن یاد علی (ع) و ارائۀ نمونه‌ای از یک دورۀ ادبی دربارۀ حضرت.

پس از مطالعۀ دقیق اشعار جمع‌آوری شده هر مجموعه اشعاری تحت عنوانی نامگذاری شده که در نهایت به دو بخش کلی تقسیم شده است: بخش اول « زندگی علی (ع) در آیینۀ ادبیات» که در ضمن سه فصل، اشعاری در آن گردآوری شد که بیانگر زندگی حضرت از آغاز ولادت تا شهادت در محراب عبادت است. افزون بر آن به خلاصه‌ای از وقایع تاریخی آنها اشاره شده است.

در بخش دوم « تصویر علی (ع) در شعر عربی معاصر» بررسی شده که در ضمن پنج فصل، چگونگی انعکاس مقام علمی و ادبی علی (ع) و فضایل و سجایای اخلاقی ایشان و ویژگی‌های سیاسی ـ اجتماعی و سیمای ملکوتی حضرت و پژواک غدیر ارزیابی شده است. در این بخش حتی ترسیم پاره‌ای از سخنان حضرت در شعر عربی معاصر بررسی شده که خود می‌تواند موضوع پژوهشی جدید باشد.

در ضمن بیان مطالب، اشعار عربی به بیانی آهنگین و ادبی به فارسی برگردانده شده و در حد توان نسبت به قوت و ضعف اشعار اظهار نظر شده است. هر شاعری که برای اولین بار نامی از او برده شده، در صورت امکان شرح مختصری از زندگی وی در پی‌نوشت آورده شده و برای مراجعۀ آسان‌تر در پایان کتاب نام وی و صفحۀ مورد نظر به ترتیب الفبا ذکر شده است.

فهرست مطالب این کتاب بدین شرح است:

پیش‌گفتار

بخش اول: زندگی علی (ع) در آیینۀ ادبیات عربی معاصر

فصل اول: شرحی از گلستان زندگی علی (ع) تا پیش از بعثت؛ جامعه‌ای که علی (ع) در آن دیده به جهان گشود؛ تبار علی (ع)؛ پدر علی (ع)؛ مادر علی (ع)؛ ولادت علی (ع)؛ ولادت در کعبه؛ ترسیم ورود مادر علی (ع) به خانۀ کعبه؛ نام علی (ع)؛ کنیه و القاب علی (ع)؛ آموزش و پرورش علی (ع).

فصل دوم: بیانی از بوستان زندگی علی (ع) از بعثت تا رحلت پیامبر (ص)؛ پیشگام‌شدن علی (ع) در پذیرش اسلام؛ علی (ع) و پیامبر؛ ازدواج علی (ع)؛ همسر و فرزندان علی (ع)؛ فداکاری علی (ع) در میدان‌هی نبرد؛ جنگ بدر؛ جنگ احد؛ جنگ خندق؛ جنگ خیبر؛ جنگ حنین؛ معرفی علی (ع) از جانب پیامبر.

فصل سوم: گزیده‌ای از حوادث زندگی علی (ع) از رحلت پیامبر تا شهادت؛ در محراب عبادت؛ علی (ع) و پیدایش سقیفه؛ علی (ع) و سکوت 25 ساله؛ علی (ع) و پذیرش حکومت یا خلافت؛ علی (ع) و شهادت در محراب عبادت؛ قاتل علی (ع)؛ شهر نجف و قبه و بارگاه علی (ع)؛ گریستن در سوگ علی (ع).

بخش دوم: تصویر علی (ع) در اشعار عربی معاصر

فصل اول: انعکاس مقام علمی و ادبی علی (ع)؛ دانش علی (ع) در سروده‌های عربی معاصر؛ سخنوری و بلاغت علی (ع) در شعر عربی معاصر؛ ستایش و توصیف نهج‌البلاغه در سروده‌های معاصر عربی؛ ترسیم پاره‌ای از سخنان علی (ع) در اشعار عربی معاصر.

فصل دوم: انعکاس فضایل و سجایای اخلاقی علی (ع)؛ بیان توصیف‌ناپذیر بودن فضایل علی (ع)؛ بی‌همتایی علی (ع) در اوصاف خویش؛ بیان پارسایی علی (ع)؛ بازتاب جود و بخشش علی (ع)؛ شجاعت علی (ع)؛ ویژگی صداقت و قداست علی (ع)؛ مجد و عزت حضرت از دیدگاه شاعران معاصر؛ هدایت منشی حضرت.

فصل سوم: انعکاس ویژگی‌های سیاسی ـ اجتماعی علی (ع)؛ شیوۀ حکومت علی (ع) بر مردم؛ دستگیری از محرومان و یتیمان و بیچارگان؛ اجرای عدالت در جامعه؛ حق‌مدار بودن علی (ع) و حمایت ایشان از حق؛ تأمین سعادت دنیا و آخرت؛ مظلومیت علی (ع) و رخداد بیعت.

فصل چهارم: انعکاس سیمای ملکوتی علی (ع) در سروده‌های عربی معاصر؛ علی (ع) مظهر جلال و جمال حق؛ علی (ع) روح پرستنده؛ علی (ع) ساقی کوثر و قسیم بهشت و دوزخ؛ علی (ع) شفیع روز محشر؛ علی (ع) مظهر اعجاز و کرامت.

فصل پنجم: پژواک غدیر در اشعار عربی معاصر؛ بزرگداشت یاد علی (ع) و تمجید از غدیر؛ به نظم‌کشیدن ماجرای غدیر؛ پذیرش ولایت علی (ع)؛ تأکید بر محبت و دوستی علی (ع)؛ نکوهش زیاده‌روی در اظهار دوستی و دشمنی علی (ع)؛ نکوهش مخالفت با علی (ع)؛ برگزیدن راه علی (ع)؛ الگو قراردادن علی (ع)؛ نتیجه؛ فهرست شاعرانی که شرح حال آنها در پی‌نوشت‌ها آمده است؛ فهرست منابع.

... بیشتر
نویسنده:
مصطفی شیروانی خوزانی
ناشر:
دانشگاه قم
کلید واژه:
امام علی (ع),شعر مذهبی,شاعران عرب,شعر عربی
عنوان :
ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت
خلاصه مطلب :

آینده اجتماعی و سیاسی مملکت هر چه باشد، یک چیز مسلم است و آن این ما که در پایان یک دوره تاریخی ‏ایستاده‏ایم. با سقوط نظام سلطنت هر چه باشد عصر دیگری آغاز شده است. به لحاظ زمان تقویمی نیز ما در پایان یک‏قرن هجری قمری قرار داریم، قرن چهاردهم قمری به پایان می‏رسد و تاریخ ادبیات ما استمرار این زمان تقویمی است. پس می‏توان تصور کرد که اظهار نظر دربارۀ شعر فارسی تا مقطع زمانی سقوط سلطنت و پایان قرن چهاردهم قمری، امری‏ پذیرفتنی است.
از آنجا که شعر معاصر با تمام تحولاتش، ریشه در شعر مشروطیت دارد، مؤلف گفتگوها را از آنجا آغاز کرده ‏است و حتی‏ کمی قبل از مشروطیت را نیز مورد بحث قرار داده‏است و به عنوان نُرم و هنجار تا تحولات را بتوان بر اساس آن نُرم بررسی‏کرد. گفتارهای این کتاب به ویژه گفتار نخستین که عنوان از مشروطیت تا سقوط سلطنت را به خود گرفته، در حقیقت طرح ‏مختصر ولی نسبتاً منظمی بوده است از تحولات شعر فارسی در صد سال اخیر تا دانشجویان بر اساس آن بتوانند راه و روش کار را بیاموزند. در فصل دوم همان موضوع را با تفاوت‌هایی در دیدگاه مورد بحث قرار گرفته است و فصل سوم ‏جستجویی است برای کشف معیار ماندن و زوال در ادبیات عصر حاضر با اشاراتی به قدما.
فهرست مطالب این کتاب:

قبل از هر چیز دیگر

ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت

الف) دورۀ قبل از مشروطیت؛ ب) دورۀ مشروطیت؛ ج) عصر رضاشاهی؛ د) از شهریور 1320 تا کودتای 28 مرداد 1332؛ هـ) از کودتای 1332 تا 1340؛ و) از حدود 1340 تا 1349 (اوج‌گیری مبارزۀ مسلحانه)؛ ز) از 1349 تا بهمن 1357.

شعر فارسی بعد از مشروطیت

مقدمه؛ شعر آزاد نیمایی؛ گسترش شعر آزاد.

نمودار شعر فارسی در قرن اخیر؛ راهنمای الفبایی.

... بیشتر
نویسنده:
محمدرضا شفیعی کدکنی
ناشر:
سخن
کلید واژه:
شعر فارسی,تاریخ شعر,شعر نیمایی
عنوان :
از ادبیات تطبیقی تا نقد ادبی
خلاصه مطلب :

از ابتدای قرن نوزدهم تا به امروز ادبیات تطبیقی در حال تحول بوده است، به ویژه در فرانسه. هر چند زادگاه آن در کشور اخیر بود؛ ولی کشورهایی همچون آلمان به نظریه‌های ادبیات تطبیقی و ارگان‌هایی که به معرفی تأثیر و تأثر که هنوز از ارکان آن هستند، بیشتر توجه نشان داده‌اند. با وقوف بر این امر فرانسویان نیز کوشیده‌اند تا در مباحث نظریه‌ای گرایش‌هایی همچون منبع‌شناسی، تصویرشناسی، سرنوشت ادبی، ادبیات ترجمه، بوطیقای تطبیقی، ادبیات و سینما جایگاهی شامخ داشته باشند. دستاوردهای آنها معرف گفته‌های آنهاست. در کنار آن نقد ادبی در سدۀ بیستم بیشتر با نام و اقتدار بی‌همتای رولان بارت همراه بوده است؛ از این‌رو مجموعه مقالات ارائه شده در این بخش بیشتر به معرفی و جایگاه این منتقد، آثارش و تأثیراتش نظر داشته است. با این همه جامعیت بارت هنوز شناسانده نشده استمجموعۀ حاضر که در دو بخش متمایز تنظیم شده است، آثاری هستند که بیشتر در مجلات علمی ـ پژوهشی دانشگاهی، مجلات مستقل و همایش‌ها ارائه شده یا اینکه نتیجۀ همکاری با دانشنامه‌ها بوده است و اکنون با هدف دسترسی سهل برای علاقه‌مندان و اهل فن در اینجا گردآوری و منتشر شده‌اند.

از آنجایی که تخصص نویسندۀ این سطور ادبیات تطبیقی در بافت «رنسانس شرقی» در فرانسۀ قرن نوزدهم است، مقالات ارائه شده در بخش اول این مجموعه بیشتر در زمینۀ بحث‌های مربوط به تاریخ ادبیات تطبیقی، نظریه‌های ادبیات تطبیقی، ادبیات شرقی در ادبیات تطبیقی، بازتاب‌های تطبیقی آن در فرانسه و تأثیر ادبیات بیگانه در ادبیات فارسی و نیز بررسی تطبیقی واحد شمارش در زبان فارسی و مقایسۀ آن با واحد شمارش در زبان فرانسه است.

این مقالات بین سالهای 1377 و 1384 نوشته شده‌اند و در دو مورد (ادبیات تطبیقی و رنسانس شرقی)، مقالات به درخواست مرحوم دکتر جواد حدیدی نوشته شده است.

بخش دوم که ادبیات فرانسه در قرن نوزدهم و در قرن بیستم را در بر دارد، به‌ویژه شبه ادبیات و تبعات مثبت آن و نیز نقد آثاری که توسط ادبای ایرانی نوشته شده‌اند، هم جنبۀ درسی داشته‌اند و هم جنبۀ ذوق شخصی، پیدایش مکتب‌های ادبی در قرن نوزدهم مولود پویایی ادبیاتی است که عصر کلاسیسیم و نئوکلاسیسیم را پشت سر گذاشته و علی‌رغم ظهور چشمگیر رمانتیسم آلمانی و رمانتیسم انگلیسی و محدود شدن دنیای فرانسه‌دانی در اروپا و سایر جاها، همچنان در عرصۀ ادبیات جهانی و حتی در ایران پرتوافشانی می‌کند. مجلدات مکتب‌های ادبی تاریخ ادبیات فرانسه را نیز در بر دارند.

از سوی دیگر، اگر توجه به نروال و ژید جنبه درسی داشته است، بارت ـ طرز فکری از نقد ادبی فرانسه که ممکن است در آینده تحصل آن به رویا بدل شود ـ به تنهایی تمامی نیمۀ دوم قرن بیستم را تحت‌الاشعاع خود قرار داد و در نتیجه نام کشورش را نیز بلندآوازه کرد. از این رو این جنبه نیز نمی‌توانست از چشم فردی که تا مقطع فوق لیسانس به ادبیات قرن بیستم فرانسه به ویژه ژید پرداخته بود، دور بماند. ترتیب زمانی این بخش از مقالات هم بین سال‌های 1378 و 1386 بوده است.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

مقدمۀ مؤلف

بخش اول:

نقد کتاب «ادبیات تطبیقی» اثر محمد غنیمی هلال؛ ادبیات تطبیقی ـ ادبیات شرقی؛ ادبیات تطبیقی؛ رنسانس شرقی و بازتاب‌های تطبیقی آن در فرانسۀ قرن نوزدهم؛ از ادبیات تطبیقی؛ ادبیات تطبیقی (فارسی ـ انگلیسی)؛ ادبیات تطبیقی (فارسی ـ فرانسه)؛ بررسی تطبیقی واحد شمارش در زبان فارسی و مقایسۀ آن با واحد شمارش در زبان فرانسه.

بخش دوم:

نقد کتاب «مکتب‌های ادبی» (1) اثر رضا سیدحسینی؛ نقد کتاب «مکتب‌های ادبی» (2) اثر رضا سیدحسینی؛ ژرار دو نراوال؛ گی‌دوموپاسان در ایران؛ رولان بارت و اسطوره‌شناسی در ایران؛ پیرامون تأثیرپذیری رولان بارت از آندره ژید؛ بررسی شبه ادبیات و انواع ادبی آن؛ رولان بارت و سیر تحول نقد نو در فرانسه. 

... بیشتر
نویسنده:
طهمورث ساجدی
ناشر:
امیرکبیر
کلید واژه:
مجموعه مقالات,نقد ادبی,ادبیات تطبیقی
عنوان :
از سکوی سرخ (مسائل شعر)
خلاصه مطلب :

دیری است که یدالله رؤیایی در جریان شعری معاصر ایران حضوری مشخص دارد و مردم اهل شعر دربارۀ کارهای او قضاوت می‌کنند، قضاوت‌های متفاوت و گاهی متضاد. با او به قصد روشن‌کردن این خطوط مبهم به گفتگو نشسته شده است و به ایرادها بی آنکه روی ترش کند، جواب داده است و آنچه در این گفتگو انجام شده، در این کتاب گردآوری شده است.

از سکوی سرخ اثری است پیرامون مسائل شعر که به روشنی و هیچ ابهامی نوع نگاه رؤیایی را به مسائل تئوریک شعر و شاعران هم‌دوره‌اش باز می‌تابد و چاپ نخست آن گو اینکه هم‌زمان بود با سال‌های انقلاب و دگرگونی‌های ژرف در نظام سیاسی و اجتماعی ایران؛ ولی در میان اهل شعر جایگاه ویژه‌اش را یافت و آرا و ایده‌های آمده در آن رد و تأثیر خود را بر شعر معاصر ایران نهاد. شاعری که گفته‌هایش در این کتاب آمده، مثل هر هنرمندی ویژگی‌های خاص خودش را در نظر و عقیده دارد و شعر و مسائل اطراف شعر. همان‌طور که خودش می‌گوید: هرکس به سمت خودش راهی دارد و کشف آن راه جز با جنونش میسر نمی‌شود. این نوع تازه‌ای از جنون است که تعریف دایرة‌المعارفی نمی‌پذیرد و ندارد.

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

یادداشتی بر چاپ دوم؛ مقدمه؛ دربارۀ شعر امروز ایران؛ تعریف شعر نو؛ هر شعر خوبی شعر حجم است؛ فرهنگ چیست؟؛ پای صحبت رؤیایی؛ آفتاب سبز (شعر)؛ در بیان گشت‌های غریب یدالله رؤیایی؛ دنیای شعر؛ چرا فروغ؟؛ روشن‌فکران، جز جذبه‌های عامیانه ندارند؛ فضلا، متولیان توقف؛ قلعه‌ای با باروهای بلند؛ شعر بی‌تصویر، کم‌ارتفاع است؛ فریدون رهنما، جای پایی در شعر؛ لحظه‌ای باشم، خطی باشم مطلق (برگردان شعر)؛ رهنما عاشق بی‌کرانگی بود؛ یکی‌شدن تنی که دوتاست؛ از عمق جستجوهای فرساینده؛ روی خط ادامه؛ موج نو؟؛ گفتگو پیرامون معیارهای شاعری؛ عضله و ذهن؛ هیچ‌کس به فکر سرخپوست‌ها نیست!؛ شعر و دیدار؛ در لحظۀ خاکستر (شعر)؛ خون و جنون (شعر)؛ شاعری ایرانی در پاریس؛ کودکی کویری؛ آقای شاعر، دنیا را چگونه می‌بینی؟؛ یدالله رؤیایی شاعر مظلومی است که می‌تواند سمبل تنهایی شعر امروز ایران باشد؛ رسم زمستان (شعر)؛ و اکنون رؤیایی حرف می‌زند؛ در قضاوت‌کردن چیزی از قضاوت‌شدن هست؛ مهاجم و متوقع؛ از شریعت شعر؛ کتاب؛ فهرست موضوعی و اعلام.

... بیشتر
نویسنده:
یدالله رؤیایی به اهتمام حبیب‌الله رؤیایی
ناشر:
نگاه
کلید واژه:
مصاحبه‌ها,شاعران ایرانی,شعر فارسی
عنوان :
استاد سخن سعدی (مروری بر زندگی و آثار مصلح‌الدین سعدی شیرازی)
خلاصه مطلب :

دربارۀ سعدی سخن‌گفتن هم دشوار است و هم آسان؛ همان‌گونه که سخن خود او را سهل و ممتنع خوانده‌اند گفتن از سعدی آسان است؛ چون فارسی‌زبانی، زبان خود را از سعدی آموخته و سعدی با او هم‌زبان است و دربارۀ سعدی سخن‌گفتن دشوار است؛ چون هر کس هر چه بگوید گوشه‌ای از منزلت سعدی را به زبان آورده است و هر کس از ظن خود یار او شده است.

نگارنده پیش از این همۀ آثار سعدی را در سه جلد با شرح و توضیح فراهم آورده، در این تألیف مختصر کوشیده است اهمیت آثار سعدی را در زبان و ادبیات فارسی هم با زبان ناقص خود و هم با بیان رسا و بی‌نظیر سعدی کهع از آثار او برگرفته شده برای همۀ دوستداران ادب فارسی و به‌ویژه جوانان نمایان سازد.

نمونه‌هایی از همۀ آثار سعدی که در این کتاب موجز آمده، طبعاً معرف اقیانوس شعر و نثر پدر زبان فارسی نیست؛ اما به مصداق گفتۀ بزرگ‌مرد دیگر شعر و ادب فارسی در قرن هفتم، مولانا جلال الدین:

آب دریا را اگر نتوان کشید                           هم به قدر تشنگی باید چشید

این تألیف همچون جرعه و جامی از بحر بی‌کران آثار سعدی است و اگر شیفتگان و تشنگان آثار سعدی را آنچنان که درخور سعدی است سیراب نکند، رغبت آنان را که به سرچشمۀ فیاضش راه برند، فزونی خواهد بخشید.

پیشینیان سعدی را «افصح المتکلمین» یعنی «شیواگوی سخنوران» لقب داده‌اند و این وصف، برای سعدی اغراق‌آمیز نیست؛ زیرا سعدی به عقیدۀ همۀ اهل ادب فارسی یکی از چهار قلۀ بزرگ شعر فارسی است و به عقیدۀ بعضی صاحب‌نظران بزرگ‌ترین شاعر ایران است.

فهرست مطالب این کتاب:

مقدمه؛ زندگینامه؛ دوران زندگی و مدت حیات سعدی؛ حکایات گلستان؛ باب‌های گلستان؛ بررسی حکایات و ابواب گلستان؛ نه هر چه به قامت مهتر، به قیمت بهتر؛ باب اول در سیرت پادشاهان؛ حکایتی در مذمت ستم و ستمگران؛ معزولی، به که مشغولی؛ بنیاد ظلم در جهان، اول اندکی بوده است؛ از مرگ دشمن نباید شاد شد؛ باب دوم در اخلاق درویشان؛ حکایتی دربارۀ غیبت کردن از دیگران؛ از بی‌ادب هم می‌توان آموخت؛ آنکه زاهد است نمی‌ستاند و آنکه می‌ستاند زاهد نیست؛ مدرسه و خانقاه؛ باب سوم در فضیلت قناعت؛ صبر بر فقر؛ آرزوهای دور و دراز؛ روزی و قسمت؛ باب چهارم در فواید خاموشی؛ در میان سخن دیگران نباید سخن گفت؛ ناخوش‌آوازی؛ باب پنجم در عشق و جوانی؛ داستان مجنون؛ باب ششم در ضعف و پیری؛ تا کودکان بیاوردم، دیگر کودکی نکردم؛ شکستن دل مادر؛ باب هفتم در تأثیر تربیت؛ هنر، چشمۀ زاینده است و دولت پاینده؛ مناظرۀ توانگرزاده با بچۀ فقیر؛ باب هشتم در آداب صحبت.

بوستان سعدی

باب اول در عدل و تدبیر و رأی؛ احترام پیران و بازنشستگان؛ باب دوم در احسان؛ باب سوم در عشق و مستی و شور؛ شمع و پروانه؛ گفتگوی پروانه و شمع؛ باب چهارم در تواضع؛ حکایتی از فروتنی بایزید بسطامی؛ باب پنجم در رضا؛ باب ششم در قناعت؛ هر آن کس که دندان دهد نان دهد؛ باب هفتم در عالم تربیت؛ باب هشتم در شکر بر عافیت؛ زبان‌آموزی سعدی؛ شُکر بر شُکر؛ باب نهم در توبه و راه صواب؛ نشاط جوانی ز پیران مجوی؛ باب دهم در مناجات و ختم کتاب.

غزلیات سعدی

محور عشق و دلدادگی در غزل سعدی

قصاید سعدی

موعظه و نصیحت؛ اندرز و نصیحت.

... بیشتر
نویسنده:
منوچهر دانش‌پژوه
ناشر:
همشهری
کلید واژه:
سعدی,شعر فارسی,زندگینامه
عنوان :
التفات در شعر معاصر فارسی: رویکردی نشانه‌شناختی
خلاصه مطلب :

در این پژوهش التفات معادل apostrophe در نظر گرفته شده است؛ یعنی احضار‌کردن یا مورد خطاب قرار‌دادن هستی‌های غایب و موجودیت‌های غیرانسانی گوناگون مانند روح، دل، دریا و غیره. هدف از این کار آن است تا با نگاه نشانه‌شناسی معاصر، میان التفات با آنچه در بلاغت سنتی به طور کلی، «حاضرپنداری» تفاوت قایل شویم.

فهرست مطالب این کتاب بدین ترتیب است:

فصل نخست: پیشینۀ مطالعات التفات

مقدمه؛ پیشینۀ التفات در مطالعات فارسی‌زبانان: التفات در مطالعات سنتی، بررسی زبان‌شناختی التفات، رویکرد پساساخت‌گرایی در نشانه‌شناسی شعر؛ پیشینۀ التفات در مطالعات غربیان: التفات در بلاغت سنتی، التفات در رویکرد شناختی، التفات در نظریۀ روایت، التفات و کاربردشناسی زبان، التفات در مطالعات پساساخت‌گرایی.

فصل دوم: مبانی پژوهش

مقدمه؛ التفات استعاری، مجازی و ارجاعی؛ پیش‌انگاری و بینامتنیت؛ التفات در دیدگاه پساساخت‌گرای جاناتان کالر؛ چهار سطح خوانش التفات در دیدگاه کالر؛ نشانه‌شناسی پساساخت‌گرای شعر؛ نقدی بر مطالعات انجام شده دربارۀ التفات؛ سطح پنجم خوانش التفات؛ زیبایی‌شناسی کاربرد التفات در شعر؛ جمع‌بندی.

فصل سوم: بررسی نشانه‌شناختی التفات در شعر معاصر فارسی

مقدمه؛ التفات در اشعار مهدی اخوان ثالث؛ التفات در اشعار هوشنگ ابتهاج؛ التفات در اشعار شفیعی کدکنی؛ التفات در اشعار قیصر امین پور؛ التفات در اشعار احمد شاملو؛ التفات در اشعار فریدون مشیری.

فصل چهارم: جمع‌بندی.

... بیشتر
نویسنده:
فرزان سجودی و فرید دهقان طرزجانی
ناشر:
علم
کلید واژه:
معانی و بیان,شعر معاصر فارسی,نشانه‌شناختی,زیبایی‌شناسی
عنوان :
بساط قلندر: برگزیده و شرح غزل‌های خاقانی
خلاصه مطلب :

خاقانی نمایندۀ برجستۀ قصیدۀ مدحی، حکمی، دینی، اخلاقی و وصفی در ادب فارسی است. وصف صحنه‌های فلکی با ابداع معانی و مضامین بکر، توصیف مناسک حج و شوق زایران خانۀ خدا و جزئیات سفر کعبه، وصف بزم‌های تابستانی و زمستانی با مطربان و رامشگران و راویان و حجره و تنور منقل و سایر وسایل و آلات بزم‌ها، با تنوع و تعدد قابل توجه در ادب فارسی، به او اختصاص دارد و آنچه از اشارات او در زمینۀ مسائل فرهنگی، اجتماعی و تاریخی روزگار شاعر و بلکه اعصار پیشین به دست می‌آید، از هیچ یک از دواوین و منظومه‌های فارسی حاصل نمی‌شود. شعر خاقانی در استواری لفظ و استحکام معنا، ابداع در مضامین، ابتکار در ساختن ترکیبات وصفی و تشبیهی و کنایی و استفاده از معلومات گسترده در موضوعات ادبی به یقین در ادب فارسی بی‌نظیر است و این سخنور بزرگ در عوالم ویژۀ خود از قله‌های ادبیات فارسی به شمار می‌رود.

قصاید وی از نظر استحکام‌بخشیدن به ساختار بیرونی و درونی قصیدۀ فارسی، نقطۀ عطفی در قصیده‌سرایی فارسی محسوب می‌شود و تأثیری که در شاعران بعد از خود به جای گذاشته، کم‌نظیر است. هر چند در غزل اعم از عاشقانه، عارفانه و قلندرانه، مبدع و مبتکر نیست، مقلد هم نیست. مثل همۀ شاعران بعد از سنایی، از او متأثر بوده است؛ اما رنگ تقلید در غزل او به چشم نمی‌خورد و عناصر تشکیل‌دهندۀ غزل او بیشتر زادۀ طبع اوست با آنکه نقش مؤثری در تحول غزل فارسی که با سنایی شروع شده و با سعدی و عطار و مولانا و حافظ به مراحلی از کمال رسیده، ندارد؛ اما غزل‌سرایان بزرگی چون عطار و مولانا و حافظ از او تأثیر پذیرفته و از شعر او استقبال کرده‌اند.

در این کتاب 151 غزل از انواع عاشقانه، عارفانه، نیمه‌عرفانی و مغانه و قلندرانۀ خاقانی انتخاب شده و ابیاتی نیز که نیاز به معنی داشته یا دربردارندۀ نکته و نکاتی قابل توضیح بوده، شرح و تفسیر شده است. برای تبیین هرچه بیشتر مضامین و اندیشه‌های خاقانی، مستندات ادبیات، همگی از دیوان خاقانی برگزیده شده است. اساس کار در گزینش ودرج غزل‌ها، دیوان خاقانی به کوشش ضیاءالدین سجادی بوده و همۀ موارد با نسخۀ طبع شادروان علی عبدالرسولی تطبیق و در موارد لازم به عنوان نسخۀ بدل از آن استفاده شده است.

فهرست مطالب این کتاب:

پیش‌گفتار؛ مقدمه؛ غزل‌ها؛ تعلیقات؛ فهرست‌ها؛ راهنمای تعلیقات؛ آیات؛ احادیث و اقوال و امثال؛ اشخاص و کتاب‌ها؛ منابع.

... بیشتر
نویسنده:
معصومه معدن‌کن
ناشر:
آیدین
کلید واژه:
خاقانی,شعر فارسی,شرح و تفسیر
عنوان :
بزرگ علوی نویسندۀ «سانتی‌مانتال» یا روشن‌اندیش
خلاصه مطلب :

علوی داستان‌سرایِ زندگی روشن‌فکران و مبارزان سیاسی است؛ روشن‌فکران و مبارزانی که به گذشته و به نسل خود او تعلق دارند و در ادبیات فارسی تصویری به گیرایی تصاویر او از چهرۀ آنها به دست داده نشده است. تصویر علوی از روشن‌فکران و مبارزان سیاسی در داستان‌هایش، به مقدار فراوان، تصویر چهرۀ دردناک و تعارض‌آمیز خود او است. علوی در طول شصت سال نویسندگی، ظاهراً به این نتیجه رسیده بود که در کانون یک صحنۀ عمومی ظاهر شده است و دارد شهادت می‌دهد؛ بنابراین کوچک‌ترین لغزشی از جانب او ـ دروغ و بدخواهی و بلاهت و خودپسندی و مزدوری ـ گناهی نابخشودنی بود.

در سال 1283 شمسی که آقابزرگ علوی به دنیا آمد، جنبش مشروطه‌طلبی در اوج خود بود. پدربزرگش مشروطه‌طلب و نمایندۀ دورۀ اول مجلس شورای ملی بود و پدرش تجارت‌پیشه و تجددطلبی بود که در هنگامۀ جنگ جهانی اول به آلمان رفت و به سابقۀ مبارزه با تجاوز روس و انگلیس به مهاجران «کمیته ملیون ایرانی» پیوست، و پس از سال‌ها اقامت در برلن در آنجا انتحار کرد. آقابزرگ که سومین پسر و کوچک‌ترین فرزند خانواده بود و همراه دو برادر بزرگ‌تر خود با پدرشان به برلن رفته بود، تحصیلات متوسطه را در همان‌جا گذراند. او که از کودکی به سرش زده بود نویسنده بشود، میل شورانگیزی به خواندن قصه و نقل‌کردن آن برای دیگران داشت. خودش گفته است: «اگر درس مدرسه و گرفتاری‌های سال‌های تحصیل نبود شاید همان روزها قلم در دست می‌گرفتم دربارۀ آنچه خوانده بودم، یادداشت‌هایی، دست کم برای خودم به روی کاغذ می‌آوردم. چنان شیفته بودم که خیال می‌کردم آفریدن یک اثر ادبی به همان آسانی متأثرشدن از آن است».

در طول بیش از 45 سالی که علوی در مهاجرت به سر برد، تا زمان مرگش در بیست و هشتم بهمن 1375، او همچنان رابطۀ شورانگیز و ذهنی خود را با ایران حفظ کرد و اگرچه سال‌ها بود که از صحنۀ سیاست کنار گرفته بود، نسبت به اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی ایران سخت کنجکاو بود و کماکان شیفته و شیدای «تاریخ ملی» کشورش باقی ماند. علوی همواره خود را یک انسان «کاملاً ایرانی» می‌دانست و به ایرانی‌بودن خود می‌بالید و به رغم موانع و اشکال‌تراشی‌های فراوان، در ایامی که آثارش با سانسور دولتی موجه بود و نام‌بردن از او در مطبوعات ایران قدغن بود، هیچگاه حاضر نشد که گذرنامه غیرایرانی داشته باشد. در حقیقت او «تبعیدی جسمانی» بود، «تبعیدی ذهنی» نبود و همواره به عنوان نویسنده، گیرم نویسنده آثار «زیر زمینی» در ایران حضور داشت و داستان ایرانی برای ایرانیان می‌نوشت.

از میان نسل اول نویسندگان معاصر ایران علوی بیش از دیگران ـ بیش از جمال‌زاده، هدایت و چوبک ـ آثار «اجتماعی» خلق کرده است؛ البته اثر اجتماعی به مفهوم روسی و نسبتاً قدیمی آن و نه آن چیزی که بعدها به «رئالیسم سوسیالیستی» معروف شد. منظور از ادبیات اجتماعی آن است که خواننده با مطالعۀ آثار این ادبیات، با احساس خاص زمان نویسنده و محیط خاص اجتماعی و تاریخی و محتوای فرهنگی آن آشنا شود، با آن نوع احساسی که بیش از هر چیز مورد نظر نویسنده بوده است. تقریباً در همه آثار علوی خط میان زندگی و ادبیات، به عمد، روشن کشیده نشده است؛ زیرا که معیارهای علوی در ادبیات، کمابیش نظیر همان معیارهایی است که در توصیف آدم‌های واقعی در زندگی روزانه و داوری کردن در حق آنها به کار می‌رود.

در سالهای بین 1838 و 1848 میلادی، یعنی تقریباً سال‌های میانی قرن نوزدهم، جامعه روشنفکران روس، که آنها را روشنفکران نسل اول روسیه نیز می‌نامند، شکلی از ادبیات، یا در حقیقت کیفیت معنوی گفتار و کرداری، را پدید آوردند که اثرات و عواقب سیاسی و اجتماعی فراوانی در سراسر جهان به جا گذاشت، و بزرگ‌ترین نتیجۀ آن خود انقلاب روسیه بود؛ اگرچه انقلاب روسیه مسیرهایی را که بیش‌تر آن روشن‌فکران پیش‌بینی می‌کردند نپیمود. آنچه روشنفکران روس، و شورانگیزترین و نام‌آورترین آنها و یساریون بلینسکی، بنا گذاشتند «انتقاد اجتماعی» بود؛ شیوه‌ای که در آن نویسنده مفاهیمی مانند ستایش و سرزنش، محبت و نفرت، تمدن و توحش را آزادانه بیان می‌کند؛ هم برای صورت‌های اثر هنری، و هم برای آدم‌هایی که در اثر هنری توصیف شده‌اند، و هم برای سجایای شخصی نویسنده و هم برای مضامین نوشتۀ او.

در زمانی که علوی کار خود را به عنوان نویسنده داستان آغاز کرد ـ یازده سال بعد از جمال‌زاده و سه چهار سال بعد از هدایت ـ اکثریت تودۀ مردم ایران در نوعی تاریکی فئودالی و تحت سلطه «دیکتاتوری سیاه» به سر می‌بردند، و از آرمان ملت‌پرستی و میهن‌دوستی، که سال‌ها قبل مشروطه‌خواهان متجدد و مهذب پدید آورده بودند، تقریبا اثری باقی نمانده بود. آنچه در جامعه، در میان اقلیت روشن‌فکران تحصیل‌کرده، به عنوان مسایل اجتماعی و سیاسی به چشم می‌خورد آزادی معنوی و فکری بود، آن هم در هیئت اجتماعی و نه به صورت فردی آن. کوشش اصلی علوی، بعد از انتشار مجموعه داستان چمدان، به دست دادن تصویری روشن از فضای جامعه ایران در دهه‌های دوم و سوم قرن شمسی حاضر، و به طور مشخص توصیف رفتار و روحیه سیاسی و اجتماعی گروه کوچک ولی موثر روشن‌فکران و مبارزان سیاسی بوده است. ماجرا، یا مایه و موضوع داستان‌های علوی، اغلب، به یک زمینه حاد تاریخی مستند است، و با قدری تسامح می‌توان آثار او را در جرگۀ «ادبیات مستند» قرار داد که عناصر و اطلاعات آن مأخوذ از یک زمان و مکان معین و آدم‌هایش دارای واقعیت اجتماعی و سرنوشت تاریخی‌اند.

... بیشتر
نویسنده:
محمد بهارلو
ناشر:
به نگار
کلید واژه:
بزرگ علوی,داستان‌نویسان ایرانی,نقد و تفسیر
عنوان :
باورهای سرزمین مادری‌ام
خلاصه مطلب :

طنز را نمک زندگی گویند؛ درست مثل عشق که تا دم مرگ همراهت می‌آید. با خواندن و شنیدنش به نوعی دگرگونی مطبوع دست می‌یابی که فارغ از زندگی، مسافرتی از درون را به قصد رسیدن به دقایقی ناب آغاز می‌کنی. احساسی شیرین داری، تبسمی گاهی و زمانی به پهنای صورتت می‌خندی و مروارید اشک را به صدف چشم‌هایت مهمان می‌کنی. طنز دورویه دارد؛ حکایت همان سکه است.

در قسمتی از این کتاب (فصل حکایاتی از کریم خان زند) اینگونه آمده است:

می‌گویند زمانی دوازده هزار کارگر شیرازی و غیرشیرازی به فرمان کریم خان باروی شهر شیراز را می‌کشیدند و خندق دور آن را می‌کندند. کریم خان هر روز به آن سرکشی می‌کرد. یک روز در حضور وی دیگی پر از اشرفی در خندق پیدا شد. خان دستور داد همۀ اشرفی‌ها را بین کارگرها تقسیم کنند.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

طنز در فرهنگ مردم فارس؛ چند روایت از استاد عَلَم؛ جایگاه بیماری‌ها در ترانه‌های محلی؛ مراسم باران‌خواهی در فارس؛ مراسم دعای باران در گوشه و کنار فارس؛ حکایاتی از کریم خان زند؛ آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در شیراز؛ تفأل به دیوان حافظ؛ جایگاه حضرت احمد ابن موسی (ع) شاه چراغ در فرهنگ مردم؛ سیری در قبرستان‌های شیراز؛ شب یلدا در شیراز؛ نارنج و بهارنارنج در شیراز؛ واژه‌نامه خویشاوندی در شیراز؛ تصنیف دختر شیرازی؛ بازی‌های نمایشی؛ آش‌ها در فارس. 

... بیشتر
نویسنده:
ابوالقاسم فقیری
ناشر:
نوید
کلید واژه:
فرهنگ عامه,آداب و رسوم اجتماعی فارس