SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

SearchIn5Lib | کتابخانه مجازی الفبا

فارسی  |   العربیه  |   English  

در تلگرام به ما بپیوندید

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
جستجو
  • تعداد رکورد ها : 4270
عنوان :
خودفرمانروایی در گفتگو
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

کرنلیوس کاستوریادیس در سال 1975 مهم‌ترین اثر خود را با عنوان «نهاد انگاره‌ای اجتماع» منتشر و در آن نظریۀ ویژه‌ای مبتنی بر آفرینش‌گری فردی و اجتماعی مطرح کرد. در نگاه او، تاریخ از پیش ساخته نشده که جبراً به سوی خاصی پیش رود و کسی آن را کشف کند. جامعه را انسان‌ها می‌آفرینند و انسان نیز خود را از نو می‌آفریند، معنا و ارزش‌هایش را خود می‌آفریند، نابود می‌کند و در اوضاع خاصی بازسازی رخ می‌دهد. او نظریه‌پرداز «خودفرمانروایی» شد. این نظریه در جستجوی تحول جهان بود، در عین حال که «خود» دائم تحول پیدا می‌کند؛ «آموزگار آموزش می‌بیند»؛ در جستجوی آفرینش دائم، بدون آنکه این آفرینش «به شکل انعطاف‌ناپذیری تعین یابد». جامعۀ خودفرمانروا «جامعه‌ای است که این امکان را برانی انسان‌ها فراهم می‌آورد تا معنایی که می‌خواهند به زندگی‌شان بدهند». این معنا، زمینه و شرایط خودفرمانروایی انسان‌ها را ایجاد می‌کند تا دوری ورزند از استثمار، ازخودبیگانگی، بی‌اعتنایی، حماقت در اثر تشنگی فزاینده برای زندگی و رفاه مادی و نابودی طبیعت. این خودفرمانروایی فردی و جمعی، فقط و فقط در جامعه و نظام اجتماعی ـ سیاسی دمکراتیک ممکن می‌شود که خود انسان‌ها قانون‌گذار باشند و هر قانونی را که وضع می‌کنند، از خود بپرسند: آیا این بهترین قانون است یا قانون بهتری می‌توان وضع کرد؟ قانون، بیرون از خود جامعه وضع نمی‌شود و آن هم یک بار برای همیشه. در چنین جامعه‌ای افراد در کنار حقوق، مسئولیت نیز دارند و باید پیامدهای انتخاب‌های خود را بپذیرند.

بازاندیشی کاستوریادیس در توسعۀ دانش، این فرهنگ، هم‌زمان علمی و فلسفی و سیاسی است. در نگاه او، این سه حوزه، همیشه متمایز، اما در ارتباط با هم قرار دارند. این کتاب دربرگیرندۀ گفتگوهای او با صاحب‌نظران در حوزه‌های ادبیات، روان‌کاوی، بیولوژی و ادبیات است.

اکتاویو پاز در گفتگوی خود دربارۀ بحث خودفرمانروایی می‌گوید: «اما همۀ جوامع، خودفرمانروا باید بر اصولی مبتنی باشند. مدت‌هاست که می‌گویم و در کتابی کوچک با عنوان «خط سیر» و در کتاب دیگر و به‌ویژه کتابی که دربارۀ عشق نوشته‌ام. گفته‌ام آنچه باعث می‌شود جامعۀ غربی و شاید هم جامعۀ جهانی از نو ساخته شود، این است که مفهوم شخص را از نو کشف کنیم. در گذشته، مفهوم شخص مستلزم دوگانگی میان جسم و روان بود: در همۀ تمدن‌ها، این دوگانگی‌ها، گفتگوها، گاهی مبارزات میان جسم و روان را می‌بینیم. اما پدیده‌ای مهم در دنیای معاصر وجود دارد: به سبب پیشرفت‌ها و کشف‌های علم، بیش از پیش فکر می‌کنیم آنچه روح می‌نامیم. بُعد و جنبه‌ای جسم است». (ص 23)

ژان لوک دنه در گفتگوی خود می‌گوید: «این دیدگاه که در روان‌کاوی از آن استفاده می‌شود. تفسیر مجموعه‌برساخت‌های بزرگ روح انسانی، مانند ادیان و متافیزیک‌ها تا نظام‌های علمی را نیز ممکن می‌سازد؛ بدون آنکه خود را در جایگاه اعتبارسنجی آنها قرار دهد. در واقع، همۀ این نظام‌ها، فرافکنی‌هایی در جهان خارج از برخی درک‌های درونی هستند و همچون کارکردی روانی مطرح می‌شوند و این‌چنین به شناخت آن کمک می‌کنند: به همین دلیل، با تأکید بر انتخاب مضمون فراروان‌شناسی، پیشنهاد کردم تا از «عمل فرا» سخن به میان آورده شود». (ص 49)

در دو گفتگوی دیگر دربارۀ زیست‌شناسی و فلسفه و ریاضیات و فلسفه با فرانسیسکو وارلا و آلن کن گفتگو شده است.

فهرست مطالب کتاب:

اندیشمند و آموزگار خودفرمانروایی

کرنلیوس کاستوریادیس با اکتاویو پاز: شعر و فلسفه

کرنلیوس کاستوریادیس با ژان لوک دنه: روان‌کاوی و فلسفه

کرنلیوس کاستوریادیس با فرانسیسکو وارلا: زیست‌شناسی و فلسفه

کرنلیوس کاستوریادیس با آلن کن: ریاضیات و فلسفه

... بیشتر
نویسنده:
کرنلیوس کاستوریادیس
ناشر:
نگاه معاصر
کلید واژه:
کرنلیوس کاستوریادیس,امیر نیک‌پی,گفتگوها,شعر و فلسفه,ریاضیات و فلسفه,روان‌کاوی و فلسفه,خودفرمانروایی,نشر نگاه معاصر
عنوان :
فلسفۀ زبان
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

فلسفۀ زبان بیش از هر چیز واسطۀ بررسی زبان و استفاده از آن است. منظور از زبان، هم زبان‌های طبیعی مانند زبان انگلیسی و هم زبان‌های ابداعی مانند زبان منطق و ریاضیات است. منظور از استفاده از زبان، کاربرد خصوصی زبان در اندیشه و نیز استفادۀ عمومی از آن برای تبادل اندیشه است.

این کتاب بر دو جنبۀ اصلی فلسفۀ زبان تمرکز دارد: نقش آن در ایجاد چارچوبی نظری برای مطالعۀ زبان و تحقیق پیرامون مفهوم‌های بنیادی ـ یعنی صدق، ارجاع، معنی، امکان‌پذیری، گزاره، تصریح و دلالت ـ که برای این تحقیق ضروری و برای کل فلسفه دارای اهمیت است. بخش اول نقاط عطف عمده در تحول چارچوب نظری مطالعۀ ساختار جمله‌شناختی زبان را پی‌جویی می‌کند و بخش دوم راه‌های جدید اندیشیدن به چیستی معنی و چگونگی تمییز آن را از جنبه‌های به‌کاربرد زبان مورد بررسی قرار می‌دهد.

برخی ساخت‌ها مفهومی‌اند که مصداق، یا ارزش صدقشان توسط مرجع بخش‌هایشان تعیین نمی‌شود. این ساخت‌ها به ابعاد معنی در ورای مرجه مؤلفه‌های زیرجمله‌ای و به شرایط صدق جمله‌ها اشاره دارد. حساسیت نسبت به این امر، موجب شناسایی آن شد که شرایط صدق منسوب به جمله‌ها در نظریه‌های او بیش از آن ضعیف است که تعیین‌کنندۀ معانی‌شان باشد. در حالی که برخی می‌کوشیدند راه‌هایی برای دورزدن مسئله لیابند، مدافعان «منطق مفهومی» نشان دادند چگونه با نسبی‌پنداری نظریه‌های صدق تارسکی در قبال بافت پاره‌گفتارها و حالت‌های جهان ممکن اقدام به تخفیف آن می‌نمایند. این مطالعات در بخش اول کتاب پیگیری شده است.

بخش دوم مهم‌ترین چالش‌های مفهومی واقع در راه پیشبرد این دستور کار را فراروی خواننده قرار می‌دهد. اول دو جنبۀ مهم مابعدالطبیعۀ معنی (یعنی گزاره‌ها و حالت‌های جهان ممکن) مورد تحقیق قرار گرفته است. پس از بازبینی آنکه چرا گزاره‌های موردنیاز به مثابۀ معنای جمله و موضوع نگرش‌ها، از نظریه‌های شرایط صدق استنتاج‌پذیر و نیز از منظر حالت‌های جهان ممکن تعریف‌پذیر نیستند، به توضیح آن پرداخته شده که چرا آنها نیز نمی‌توانند موضوعات انتزاعی مرموز و ذاتاً بازنمودی بدان شکلی باشند که سنتاً بوده‌اند. فصل پنجم به ارائۀ رهیافت تازه‌ای پرداخته که در راستای این خطوط ساخته و پرداخته شده است.

بالاخره به بررسی رابطۀ میان نظریه‌های معنای زبان‌شناختی و نظریه‌های به‌کاربرد زبان پرداخته شده است. این مسئله که معمولاً به عنوان مسئلۀ «واسط کاربردشناسی معنی‌شناختی» شناخته می‌شود، کانون تحقیق عمیق معاصر است. موضوع مورد بحث آن است که آیا تداوم برداشت سنتی رابطه میان معنی و به‌کاربرد امکان‌پذیر است.

در خاتمه نویسنده به دفاع از برداشت‌های نوپدیدی از رابطۀ معنی و به‌کاربرد آن پرداخته که طبق آن، معنی جمله، مجموعه‌ای از محدودیت‌های تحمیلی بر چیزی است که به‌کاربردهای معمول آن، تصریح یا بیان می‌کند. وقی جمله، جمله‌شناسانه کامل اما معنی‌شناسانه ناقص است، محتوای معنی‌شناختی آن، تعیین‌کنندۀ اندیشه یا تصریح کامل ارزیابی‌پذیر نیست و بنابراین باید کاربردشناسانه تکمیل شود.

فهرست مطالب کتاب:

دربارۀ کتاب

پیش‌گفتار

بخش اول: یک سده کار در زمینۀ فلسفۀ زبان

فصل 1: مطالعۀ منطقی زبان

فصل 2: صدق، تفسیر و معنی

فصل 3: معنی، وجهیت و معنی‌شناسی جهان‌های ممکن

فصل 4: دلالت ثابت، ارجاع مستقیم، و نمایه‌بودگی

بخش دوم: جهت‌های نو

فصل 5: مابعدالطبیعۀ معنی: گزاره‌ها و جهان‌های ممکن

فصل 6: پیشینی‌بودگی، پسینی‌بودگی و فعلیت

فصل 7: محدودیت‌های معنی

مطالب برگزیده برای ادامۀ مطالعه

منابع و مآخذ

... بیشتر
نویسنده:
اسکات سوامس
ناشر:
اطلاعات
کلید واژه:
اسکات سوامس,محمدحسین وقار,زبان‌شناسی,فلسفۀ زبان,مباحث فلسفی,مطالعۀ منطقی زبان,نشر اطلاعات
عنوان :
عرصۀ سینما نوآر: دانشنامۀ ژانر
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

تردید حاصله در ژانر نوآر به واقع سوسیانس یا تعلیقی است که در فضای ناآرام و ناامن سال‌های دهۀ چهل و پنجاه، بعد از جنگ‌های جهانی اول و دوم و نیز با آغاز شروع جنگ سرد سایه گسترانید. «قهرمان» نه به عنوان شوالیه یا نشانی از قدرت، بلکه این بار در نوع گسترده از ژانر به عنوان مبارز و اسیر در چنگال عوامل شرور یا در جایی دیگر حتی به عنوان بازمانده از جنگ، بی‌شک در جدال با تقدیر زاده و پرورش می‌یابد. «عنصر زن» در محوریت با مرکز داستان و رویدادها بیشتر نه به عنوان عاشق‌پیشۀ دلباخته، بلکه به شکل یکی از عوامل فریبنده و افسونگر در تکاپوی رسیدن به هیچ، با استفاده از هر نوع ابزاری در به بازیچه گرفتن مرد مقابل خود، همواره مدنظر بوده و برای نابودی آن دریغ نمی‌ورزد.

می‌بایست کمی به عقب بازگشت؛ همچون رئالیسم شاعرانه فرانسه که به‌واقع در دهۀ سی میلادی توسط بزرگانی چون ژان رنوار، مارسل کارنه، ژولین دوویویه و ژان گرمیون شکل گرفته بود، دارای لحنی توأم با حسرت و ناامیدی در مورد حاشیه‌نشینان و فراموش‌شدگانی است که در یأس و اضطراب به سر می‌برند. قهرمانان این چنین قشری با رویدادی دچار عشقی آرمانی و امید در کالبد وجودی آنها به روشنی دمیده می‌شد؛ اما اکثراً با توهم‌زدایی و مرگ قهرمان داستان به پایان می‌رسد. در حقیقت رئالیسم شاعرانه و ژانر نوآر به‌شدت تقدیرگرا عمل می‌کنند و سرنوشت را حاکم بر زندگی قهرمانان می‌داند؛ فیلم‌هایی چون «بندر مه‌آلود» و «روز برمی‌آید» ساختۀ مارسال کارنه و نیز فیلم «قاعدۀ بازی» ساختۀ تحسین‌برانگیز ژان رنوار از سینمای فرانسه، همگی در رشد و تعالی ژانر نوآر امریکایی بی‌بدیل عمل می‌کنند.

ساختار معمایی و پررمزوراز، وجود فیگور شب، کارآگاه و بازرس جنایی، تعلیق، دلهره، کابوس، سوءظن، زیر نظارت و کنترل دائمی افراد، اتهام، توطئه‌چینی، پارانویا، بحران هویت، آدم‌ربایی، قتل و خاستگاه تاریکی شهر و سایه‌های بلند توطئه، برخی از مهم‌ترین عناصر روایی تریلر جنایی‌اند که همراه با ویژگی‌های سبکی آن چون نورپردازی با کنتراست بالا، موسیقی اتمسفریک و پرتنش برنارد هرمنی، حرکات دوربین پیچیده و افشاگرانه، فضاسازی وهمناک جهان فیلم تریلرهای نوآر را می‌سازند.

این کتاب با بهره‌گیری از تاریخچۀ خلق و زایش این نوع سینما از پیدایش و ظهور تا خاتمه و به سرانجام رسانیدن این گونۀ پرتنش و خارق‌العادۀ سینمایی، گامی مؤثر و نایاب در بهره‌گیری از اطلاعاتی جامع و کامل برای علاقمندان به صنعت سینما و هنردوستان برداشته است. در فصل نخست دربارۀ واژگان کلیدی این ژانر سخن به میان آمده است و همچنین نویسندگان ژانر نوآر معرفی شده‌اند. فصل دوم اختصاص به معرفی هنرپیشگان و کارگردانان این عرصه دارد که در این فصل افرادی چون رابرت آلدریچ، دانا اندروز، جوآن بنت، همفری بوگارت و .... معرفی شده‌‌اند. در فصل سوم ده شاهکار از ده کارگردان در عرصۀ ژانر نوآر معرفی شده است؛ از قبیل غرامت مضاعف، جنگل آسفالت، تعقیب بزرگ، شب شکارچی و .... . فصل پایانی کتاب نیز دربارۀ فیلم‌نامه‌های ژانر نوآر می‌باشد.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمۀ محقق

مقدمۀ مترجم

فصل نخست: واژگان کلیدی

فصل دوم: پرتو وجوه قهرمانان

فصل سوم: 10 شاهکار از 10 کارگردان

فصل چهارم: فیلم‌نوشته‌ها

در خاتمه

... بیشتر
نویسنده:
گابریل لوچی
ناشر:
افراز
کلید واژه:
دانشنامۀ ژانر,سینما نوآر,فیلم نوآر,ژانرهای سینمایی,هنرمندان و بازیگران,گابریل لوچی,ابراهیم سلیمانی راد,نشر افراز
عنوان :
شاهنشاهی، اقتدار و استقلال داخلی در آناتولی هخامنشی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

تاریخ ایران در دورۀ هخامنشی یکی از دوره‌های مهم تاریخ ایران است که مورد توجه بسیاری از محققان در سراسر جهان و در دانشگاه‌های مختلف قرار گرفته است. این توجه بسیاری از مورخان غربی به تاریخ هخامنشیان، ریشه در جایگاه خاندان پارسی هخامنشی نه‌تنها در تاریخ ایران، بلکه در تاریخ جهان دارد. به همین دلیل شناخت تاریخ جهان، به فهم تاریخ ایران در عصر باستان و به‌ویژه دورۀ هخامنشی گره خورده است. این جایگاه مهم ایران در تاریخ جهان باستان به دلایل متعددی، حاصل تلاش و نبوغ خاندان اصیل پارسی به سرکردگی کورش بزرگ است که توانست با تأسیس حکومت جهانی هخامنشی، به مدت دو سده و اندی، بسیاری از ملت‌ها را که تحت فرمان حاکمانی ظالم قرار داشتند، تحت فرمان خود به آرامش و صلح دعوت کند.

البته اثربخشی هخامنشیان در تاریخ جهان، تنها محدود به فعالیت‌های سیاسی و امنیتی این خاندان برجسته نمی‌شود، بلکه اثرات مثبتی که هخامنشیان در حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی ـ دینی در جهان برجای گذاشتند، سالیان سال ملت‌ها را حتی پس از سقوط هخامنشیان وامدار خود کرد. این امر به دلیل رویکرد درست و صحیح هخامنشیان در ادارۀ جهان آن روزگار بود که این تأثیرات قرن‌ها بعد از سقوط هخامنشیان نه‌تنها در ایران، بلکه در سایر نقاط سایه سنگین هخامنشیان را با خود حمل کرد.

آزادی عملی که هخامنشیان به ملت‌های تحت فرمان خود می‌دادند تا بدان روز در تاریخ جهان بی‌نظیر و بی‌بدیل بود و اگر بعدها این تجربه در مقیاس محدودتری برای تاریخ جهان، نه به شدت و حدت هخامنشیان اتفاق افتاد، به‌یقین تحت تأثیر سایۀ سنگین هخامنشیان بود که در طول دو سده حکومت خود بر جهان آن را نهادینه کرده بود.

این کتاب اثر گرانسنگ پروفسور داسینبر استاد دانشگاه کلاردو بولدر آمریکاست که به‌خوبی این آزادی عمل هخامنشیان در حق ملت‌های تحت فرمان خود در بررسی منطقۀ آناتولی هخامنشی را به تصویر کشیده است. نویسندۀ کتاب، به ارزیابی آناتولی هخامنشی می‌پردازد و اذعان می‌کند که به طور کلی در واقع به دنبال توسعۀ دو جنبه از مطالعه دربارۀ شاهنشاهی هخامنشی و حکومت شاهنشاهی باستانی است؛ یکی هنگامی که آناتولی، بخشی از شاهنشاهی هخامنشی بود و دیگری بررسی الگوی جدیدی را در دستور کار خود برای درک شاهنشاهی باستانی قرار می‌دهد و آن را الگوی «اقتدار ـ استقلال داخلی» می‌نامد. بنابراین نویسنده، این کتاب را بر اساس موضوع و نه بر اساس مناطق، به کمک کلیۀ یافته‌های باستان‌شناسی و متنی در مناطق جداگانۀ آناتولی باستان پیش می‌برد و به اندازه‌ای شواهد باستان‌شناسی و سایر شواهد را در نظر گرفته تا چگونگی عملکرد شاهنشاهی هخامنشی را روشن کند.

فصل اول کتاب شامل یک مرور مختصر تاریخی از دورۀ هخامنشی است که بر فعالیت‌های شاهنشاهی در مرکز شاهنشاهی و حاشیه‌های غربی آن متمرکز است. این رویدادها به جای تاریخ اجتماعی، وقایع سیاسی را خلاصه می‌کند و اساساً مبتنی بر متون است.

بخش اول فصل دوم با بحث دربارۀ تقسیمات اداری هخامنشی، از جمله ساتراپ‌ها و ساتراپی‌های مختلف آناتولی، به عنوان راهی برای درنظر گرفتن تدارکات دولت آغاز شده است. سپس به بحث دربارۀ مالیات‌ها و خراج استان‌های مختلف پرداخته شده است. در این فصل دو ساتراپی در آناتولی به عنوان مطالعۀ موردی مورد بررسی قرار گرفته است: لیدیه به عنوان منطقۀ مرزی از طریق تعامل با یونانی‌ها در معرض خطر قرار داشت و باید به شیوه‌ای کنترل‌شده‌تر از کیلیکیه که به نظر می‌رسد از استقلال داخلی قابل توجهی برخوردار بود، اداره می‌شد. بخش دوم این فصل روش‌های مختلفی را برای ترکیب ایدئولوژی و حاکمیت با استفاده از نمونه‌های معماری و عملکردهایی که در خدمت اهداف عملی و نمادین قرار داشت، ارائه می‌دهد. این فصل با موضوع هدایای سلطنتی و نقش‌هایی که ممکن است در تحکیم تعامل افراد شرکت‌کننده در دولت متعلق به هخامنشی ایفا کنند، به پایان می‌رسد.

شواهد مربوط به ارتش هخامنشی در آناتولی گسترده است و منابع ادبی و باستان‌شناسی را نیز دربرمی‌گیرد. فصل سوم با بحث دربارۀ اقتدار نظامی، با این تصور که می‌توان در نتیجه قدرت نظامی متمرکز به اقتدار گسترده دست پیدا کرد، آغاز شده و سپس شواهد بررسی شده تا معلوم شود آیا آن انتظار را تأیید می‌کند یا خیر؟ منابع یونانی و دیگر منابع ادبی، برخی از جنبه‌های سازماندهی و استقرار ارتش هخامنشی را به‌ویژه در غرب آناتولی نشان می‌دهد.

فصل چهارم کتاب با بررسی مختصری از جنبه‌های فعالیت خوردن یک وعدۀ غذایی در پایتخت شاهنشاهی در پارسه آغاز می‌شود، سپس رویکردهای نظری و روش‌شناختی فعلی برای درک رفتارهای خوردن آن وعدۀ غذایی به منظور جاسازی ممارست هخامنشی در یک بحث گسترده‌تر مورد بررسی قرار گرفته و سرانجام نویسنده به سراغ آناتولی رفته تا خوردن و نوشیدن ساکنان نخبه و غیرنخبۀ آن را در دورۀ هخامنشی بسنجد.

تدفین در آناتولی برای مقامات مرکزی چه اهمیتی داشت و چه نوع استقلالی در این باب اعمال می‌شد؟ فصل پنجم کتاب دربارۀ این موضوع بررسی انجام داده است. این فصل به منظور روشن‌سازی ارتباطات و اختلافات در سراسر شبه جزیره، در سازماندهی جغرافیایی از دیگر مناطق فاصله گرفته و با لیدیه شروع شده است و در جهت عقربه‌های ساعت حرکت کرده و با آن بنای تاریخی خشتی تماشایی کاریه، آرامگاه بزرگ هایکارناسوس خاتمه یافته است.

دین هخامنشی به معنای دین رسمی سلسلۀ هخامنشی در داخل محفل دربار فارس است که از متون و نمایش‌های شاهنشاهی جمع شده است. مذهب هخامنشی به‌یقین در طول دورۀ فرمانروایی هخامنشی ساکن نبوده و شواهد و قرائن فراوان بیانگر تنوع بیان مذهبی در دربار است. فصل ششم کتاب دربارۀ پرستش الهی در دورۀ هخامنشیان است.

اگرچه هیچ مدرسه یا متنی از آناتولی هخامنشی یا بحث صریح دربارۀ آموزش وجود ندارد، اما منابع غنی حکایت از انواع مختلف آموزش می‌دهد؛ چه در زمینۀ کشاورزی و نیازهای خانوار برای غذا و لباس، کارگاه‌های خلاق صنعتگران، یا شیوه‌های حسابداری بایگانی‌های رسمی و بانکداران روحانی، جوانان و بزرگسالان در همه حال آموزش می‌بینند. فصل هفتم به این مسئلۀ آموزش پیر و جوان پرداخته است.

در آخرین فصل کتاب، نویسنده کوشیده تا دربارۀ برخی از هویت‌ها از جمله‌ هویت‌های مربوط به وضعیت، قومی، مذهبی و اداری در آناتولی هخامنشی توضیحاتی را ارائه دهد.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچۀ مترجم

پیش‌گفتار

فصل 1: مقدمه

فصل 2: حکومت بر آناتولی

فصل 3: کنترل آناتولی، محافظت از شاهنشاهی

فصل 4: خوردن و نوشیدن با سنخ و سبک

فصل 5: برخورد با مردگان

فصل 6: پرستش الهی

فصل 7: آموزش پیر و جوان

فصل 8: شاهنشاهی و هویت در آناتولی هخامنشی

... بیشتر
نویسنده:
السپت آر. ام. داسینبر
ناشر:
شفیعی
کلید واژه:
السپت آر. ام. داسینبر,محمد ملکی,تاریخ ایران,دورۀ هخامنشیان,استقلال داخلی,اقتدار شاهنشاهی,آناتولی هخامنشی,نشر شفیعی
عنوان :
فرامرزنامۀ کوچک
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

فرامرزنامۀ کوچک مشتمل بر 1576 بیت، از منظومه‌های پهلوانی کهن و پیشینه‌دار است که به قلم رفیع‌الدین مرزبان فارسی از شعرای قرن ششم بین سال‌های 555 تا 571 قمری سروده شده است. این منظومه از متون مهم در حوزۀ پژوهش‌های اساطیری و حماسی است و از نظر لغوی و دستوری و ادبی نیز متنی ارزشمند محسوب می‌شود.

سرایندۀ فرازمرزنامۀ کوچک در دو جا از خودش سخن می‌گوید: یکی در اوایل منظومه، پیش از شرح رفتن فرامرز به هند که خود را مرزبان می‌نامد و از 36 سالگی و پیری و موهای سپید و تنگدستی‌اش سخت شکوه می‌کند و از گنج‌داران می‌خواهد که بخشش پیشه گیرند و لابد به پاداش سرایش فرامرزنامه، به او صله هم ببخشند. جای دیگر آغاز داستان فرامرز با کید هندی است.

اکبر نحوی در پژوهشی مفصل دربارۀ سرایندۀ این منظومه و زمان سرایش آن، به نتایج درخشانی رسیده است. او بر اساس شواهد و قراین در متن منظومه و مقایسۀ آنها با برخی روایات منقول در کتاب‌های رجال، به این نتیجه رسید که مرزبان در بیت 114 همان رفیع‌الدین مرزبان فارسی معروف به دبیر است که منظومۀ خود را احتمالاً برای نصرت‌‌الدین محمد جهان پهلوان از سلسلۀ اتابکان آذربایجان سروده بود.

منبع نظم فرامرزنامۀ کوچک کاملاً شناخته شده و سرایندۀ آن دو بار آشکارا یادآور شده که منبع او به نامۀ خسروان آزادسرو می‌رسد. شاعر در آغاز نامه نوشتن فرامرز به کید هند چنین می‌گوید: کنون بازگردم به گفتار سرو*** چراغ مهان سرو ماهان به مرو. آزادسرو در قرن چهارم هجری در دربار احمد بن سهل، روایات رستم و خاندان او را در «نامۀ خسروان» خود که به نثر فارسی بوده، گردآورده بود و همین روایت به شاهنامه و شبرنگ‌نامه رسیده است.

داستان فرامرزنامۀ کوچک، رفتن فرامرز در زمان پادشاهی کیکاوس به هندوستان برای یاری به نوشاد هندی و شرح نبردهای اوست. این منظومه مانند همۀ منظومه‌های پهلوانی که پس از شاهنامه سروده شده‌اند، از این کتاب تأثیر پذیرفته است. با این حال اقتباس مستقیم از بیان فردوسی در فرامرزنامه پرشمار نیست و سراینده کوشیده در فضاسازی‌ها و تصویرپردازی‌های صحنه‌های نبرد و توصیف شخصیت‌ها و منش آنان، این اقتباس‌ها پوشیده‌تر باشد و در حد الهام شعری باقی بماند و به اقتباس مستقیم کشیده نشود.

فرامرزنامۀ کوچک مانند دیگر منظومه‌های قرن پنجم و ششم، برخی لغات و ترکیبات کهن را که بیشتر آنها در شاهنامه نیز وجود دارد، در خود دارد؛ از جمله آدرنگ، آویز، ابرش، ازار، بخسته، اندر نهادن، بدرگ، برکی، بسنج و .... .

در این تصحیح از نه دستنویس بهره برده شده که دستنویس اساس مصححان در کتابخانۀ ملی پاریس با تاریخ 1173 قمری نگهداری می‌شود.

فهرست مطالب کتاب:

کوته‌نوشت‌ها (دست‌نویس‌ها)

کوته‌نوشت‌های دیگر

برخی نشانه‌ها

پیش‌گفتار

متن فرامرزنامۀ کوچک

پیوست

یادداشت‌ها

لغات و ترکیبات برگزیده

نمایۀ اشخاص

نمایۀ جای‌ها

منابع

... بیشتر
نویسنده:
رفیع‌الدین مرزبان فارسی
ناشر:
بنیاد موقوفات دکتر افشار با همکاری نشر سخن
کلید واژه:
شعر فارسی,منظومه‌های فارسی,اشعار حماسی,رفیع‌الدین مرزبان فارسی,سرگذشت‌نامه,ابوالفضل خطیبی، رضا غفوری
عنوان :
مخاطرات خرد: پدیدارشناسی بحران عقل در فرهنگ اسلامی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

این کتاب گفتارهایی در باب بحران عقل در فرهنگ اسلامی است. عقل، نیروی رهایی‌بخش است به شرط اینکه انسان همواره از مخاطراتی که در کمین آن نشسته است، آگاه بوده و توان رویارویی با آنها را داشته باشد. در این میان شبه‌عقل همواره به جای عقل نقش بازی کرده و پیوسته وجوهی از عقلانیت تلاش کرده که خود را مطلق سازد. البته خطر اصلی که پیوسته در کمین خرد است، نه مطلق‌شدن عقل همگانی است و نه ظهور ناعقلانیت در قالب گفتارهای شبه‌عقلانی، بلکه از کف رفتن توانایی خرد در رویارویی با این وضعیت است. بدین‌سان بحران عقل تنها خطاهایی نیست که خرد در تحول تاریخی خود خواه‌ناخواه مرتکب آن می‌شود، بلکه بحران اصلی در ناتوانی از رویارویی با این همه خطاهاست. خطاهای عقل آن سویه‌های تاریک و دهشتناک تاریخ عقلانیت است و اگر عقل نتواند در رویارویی با این سویه‌های تاریک و اندیشیدن به آن، در مقام نیروی موثر در تاریخ و به عنوان مرجع اندیشنده و اعتباردهنده در بنیاد اشیا و امور چیرگی یابد، ناگزیر به یکی از اشکال بلاهت تبدیل خواهد شد.

نویسنده در این کتاب کوشیده عقل را همچون عقل به موضوعی برای خودش یعنی به موضوعی برای تعامل عقلانی بدل کند؛ به همین دلیل این کتاب بحثی در بحران عقل است؛ زیرا تنها از رهگذر دامن‌زدن به بحران و تبدیل کردن آن به سوژه‌ای برای تعقل، عقل می تواند به موقف خود یعنی به امر حاضر برای خود وقوف یابد و مستقر شود.

موضوع پژوهش نویسنده در این کتاب، نقد عقل فارسی یا عربی و اسلامی نیست، بلکه رسیدگی به این نکته است که کی، کجا و با چه شرایطی عقل از التفات به بحران خود ناتوان شده و از اندیشیدن به آن بازمانده و چرا این لحظات تاریک عقل، التفات خرد را کمتر به خود جلب کرده یا اصلاً جلب نکرده است. پژوهش‌هایی که در این کتاب گرد آمده، همگی در خدمت این معناست و هر یک وجهی از وجوه بحران عقل را نشان می‌دهند؛ از این رو برعکس مشاجرات کنونی دربارۀ عقل، این کتاب در کلیت خود می‌کوشد با تحریر محل نزاع، بر سرشت و سرنوشت خرد در تمدن اسلامی پرتوی بیفکند و از این رهگذر امکان تأمل در ذات یااندیشیدن عقل به عقل را مهیا کند. بدین ترتیب بازگشت به خرد همان اندیشیدن عقل به ظهور تاریخی خویش و بنابراین پیوند عقلانیت و تاریخ از یک‌سو و فرماسیون‌های تاریخی و اجتماعی عقل‌گرایی از سوی دیگر است.

مباحث مطرح شده در این کتاب در مجموع مشتمل بر سر موضوع اساسی است؛ اما هر سه موضوع دست به دست هم داده تا معضل خرد را به گونه‌ای مطرح کند. بخش اول به مسائل و چالش‌های منطق در جهان اسلام اختصاص دارد. این بحث در چارچوب جدال دین و فرهنگ جای می‌گیرد و چنان‌که در این بخش توضیح داده شده، سخت‌گیری دینی و آسان‌گیری فرهنگی که از آن به عنوان «نظریۀ دفع دینی و جذب فرهنگی» تعبیر شده است، موقعیت منطق را به عنوان معیار دانش یقینی و مآلاً استحاله‌ها و دگردیسی‌های آن را در آغوش یک فرهنگ دین‌پرورده توضیح می‌دهد. این اشارات نه تاریخ منطق است و نه تلاش برای تثبیت مجدد آن به عنوان یک معیار و متدولوژی، بلکه تلاشی است برای سنجش وضعیت عقل و بنابراین به سهم خود کوششی است برای تعلیق تاریخ و امکان دادن به ذات تاریخی منطق تا در آگاهی خواننده، خود را پدیدار کند.

بخش دوم به دشواری‌های عقل از زوایای گوناگون پرداخته است. نکتۀ کانونی در این بخش، تلاش برای ایجاد تصویر مناسب از موضوع و مسئله عقل در شکل تاریخی آن است. این تلاش با این فرض صورت گرفته که تنها از رهگذر آگاهی از سرشت تاریخی خرد می‌توان به سویه‌های تاریک آن پرتو افشاند. فصول بخش دوم نشان می‌دهد که مسئلۀ اصلی در تمدن اسلامی، استحالۀ اشکالی از خردگرایی به صورت‌های متعدد از نابخردی است. در متونی که از مآثر اسلامی در دست وجود دارد، هیچ‌یک «جدال عقل علیه عقل» را همانند دفتر فشرده اما مهم «رساله فی معانی العقل» اثر فارابی به گونۀ درخشان باز نمی‌کند و نشان نمی‌دهد. در فصلی از این بخش نویسنده کوشیده با بررسی همه‌جانبۀ این رساله، نه‌تنها بر وضعیت عقل در تاریخ اسلام پرتو افکند، بلکه در تصویر صورت مسئلۀ عقل نیز سهم بگیرد و نشان دهد که چالش اصلی در جهان اسلام، نه شرع و امر دینی، بلکه اشکال و صور گوناگونی از خردگرایی است. در بررسی کنونی این کتاب، این رساله هم یک سند تاریخی بوده و هم یک متن فلسفی که نویسنده نیز آن را از این دو حیث بررسی کرده است.

در حوزۀ فرهنگی فارسی، حوزۀ فرهنگی بلخ نمونۀ مثالی فرهنگ فارسی دیده شده و شواهد و براهین آن در فصل مربوط نشان داده شده است. سخن گفتن از بلخ به عنوان سنتز آتن و اورشلیم تنها به مدد نشان دادن خصوصیت و ساختار فرهنگی خاص آن ممکن است. فصلی که تفسیر ابن سینا و ابن رشد را از یکی از دفاتر متافیزیک ارسطو مقایسه می‌کند، کوشش دیگری برای طرح معضل خرد است. هدف نویسنده آن است که توجه خواننده را از مسائلی چون جایگاه، برد ذهنی و نبوغ فردی هر یک از دو مفسر به سوی امکانات و الزامات فرهنگی آن دو جلب کند و این به سهم خود، موقعیت پدیدارشناختی سزاوار توجهی به دست می‌دهد که غایت آن، افشاندن نوری بر سرشت عقل در یک فرهنگ دینی است. در این بخش فصلی نیز به ملاصدرا اختصاص یافته که استعلایی‌تر از هر مورد دیگر است؛ زیرا هدف آن نه در پیچیدن به مسائلی است که ملاصدرا مطرح کرده، بلکه تلاش برای فهم سرشت تفکر او در یک جغرافیای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خاص است.

بخش سوم از منظر دیگری معضل خرد را به بحث می‌گذارد: از منظر نسبت فلسفه و ایدئولوژی. ایدئولوژی را از آنجا که حجاب عقل است، می‌توان نوعی شبه‌فلسفه یا فلسفۀ دروغین دانست. فلاسفه همواره داعیۀ تحری حقیقت داشته و به همین جهت هم عظمت داشته و مورد احترام بوده و علاوه بر زبان، روش و خواستگاه، به لحاظ غایت نیز خاص و یگانه بوده است. فارابی از فیلسوفانی است که خواست حقیقت در آنها به خواست قدرت و ثروت تبدیل شده، به عنوان فیلسوفان دروغ و دنبال حطام دنیوی یاد کرده و این را بایستی بدین معنا گرفت که ایدئولوژی گرچه از ویژگی‌های عصر جدید است؛ اما ریشه‌های آن به مثابه بئس‌البدل فلسفه کمابیش همزاد فلسفه بوده و همواره پابه‌پای آن حضور داشته است.

موردی از سرکوب تفکر و سخن فلسفی به مدد ایدئولوژی در بررسی «نظریۀ اعتباریات» و پیامدهای فلسفی آن و نیز واکنش‌های انگیخته‌شده پیرامون آن نشان داده شده است. از عرضۀ ایدئولوژی به جامۀ خرد، دو نمونه به دست داده شده است: یکی از عرب و دیگری از عجم که مانند مورد فارابی، ملاصدرا و ابن رشد به تفصیل بررسی شده‌اند.

بنابراین در این کتاب، منطق، فلسفه و ایدئولوژی همگی در حکم میانجی‌هایی آشکارکننده و سوژه‌های تأمل فلسفی‌اند که از خاک و نیروی تربیتی فرهنگ تغذیه می‌کنند و بنابراین با هم پیوند خورده‌اند و اگر قرار باشد، موضوعی واحد مثلاً عقل را بازنمایی کنند، باید در پیوند با یکدیگر بررسی شوند. خرد، موضوع اصلی است؛ فرهنگ، سرشت و برد آن را معین می‌کند و ایدئولوژی موانع آن را نشان می‌دهد. آنجا که با معضل تاریخی خرد سروکار داریم، بررسی این مقتضیات و موانع می‌تواند موضوع کوششی اصیل و جدی باشد.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچه: اشارات و تنبیهات

کتاب اول: بحران منطق

چالش‌های منطق یونانی در جهان اسلام

فارابی و احیای «برهان» در تمدن اسلامی

برهان و تبادل فرهنگی

زوال برهان و التجا به خطابه

کتاب دوم: بحران عقل

عقل علیه عقل

بلخ؛ سنتز آتن و اورشلیم

آلفای کوچک: یک متن و دو تفسیر

گذار از فلسفه به تئوسوفی

کتاب سوم: بحران تفکر

نظریۀ اعتباریات

فلسفه و ایدئولوژی 1

فلسفه و ایدئولوژی 2

خاتمه: «قرون خالیه»

کتابنامه

اعلام

... بیشتر
نویسنده:
علی امیری
ناشر:
ناسوت
کلید واژه:
فلسفه,فرهنگ اسلامی,پدیدارشناسی,بحران عقل,علی امیری,بحران تفکر,بحران منطق
عنوان :
پابرهنه در برادوی: زندگی و آثار نیل سایمون
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

نیل سایمون (1927 ـ 2018) یکی از پرکارترین، موفق‌ترین و محبوب‌ترین نمایشنامه‌نویسان جهان و یکی از بهترین کمدی‌نویسان ادبیات نمایشی آمریکاست. او از نوجوانی به حرفۀ نمایش وارد شد و طی حدود چهل سال فعالیت در تئاتر بیش از سی نمایشنامه نوشت که اغلب آنها از موفق‌ترین نمایشنامه‌های تاریخ برادوی بوده‌اند. بیش از هرنمایشنامه‌نویس آمریکایی دیگر آثار پرتماشاگر و پرفروش نوشت و تهیه کرد و رکورد بیشترین تعداد اجرای صحنه‌ای نمایشنامه‌های یک نویسنده در تالارهای تئاتر آمریکا از آن اوست. او تنها نمایشنامه‌نویسی است که نامش در زمان حیات خودش بر یک تالار تئاتر در برادوی نهاده شد.

برادوی پیش از آنکه سایمون با کمدی‌هایش باب تازه‌ای در آن بگشاید، سال‌های متمادی در دنیای انگلیسی‌زبان مرکز نمایش برجسته‌ترین آثار جدی و تراژیک از نمایشنامه‌نویسانی چون یوجین اونیل، آرتور میلر و تنسی ویلیامز بود. تقریباً تمام نمایشنامه‌های سایمون، به‌ویژه آنها که در برادوی به روی صحنه رفته‌اند، به فیلم سینمایی تبدیل شده‌اندغ دستاوردی که به‌جرئت می‌توان گفت هیچ نویسنده یا نمایشنامه‌نویس دیگری به آن نائل نشده است. افزون بر آن او نزدیک به یک‌دوجین فیلمنامۀ غیراقتباسی هم برای سینما نوشت و بیش از هر نمایشنامه‌نویس دیگری نامزد جوایز اسکار و تونی شد.

از وقتی که نخستین نمایشنامه‌اش با عنوان «بیا شیپورت را بزن» در سال 1961 در برادوی بر صحنه رفت، هیچ فصل نمایشی نبوده که نمایشنامه‌ای از او ـ حتی در مورادی هم‌زمان دو یا چند نمایش از آثار او ـ روی صحنه‌های برادوی نرفته باشد. از سال 1970 تقریباً هیچ روزی نبود که یک اجرای حرفه‌ای از کمدی‌های نیل سایمون در گوشه و کنار آمریکا به نمایش درنیامده باشد. تعداد اجراهای نمایشنامه‌های او در برادوی ارقام شگفت‌انگیزی به نمایش می‌گذارند: پابرهنه در پارک (تولید سال 1963) 1530 اجرا، خاطرات برایتون بیچ (1983) 1299 اجرا، اتاقی در هتل پلازا (1968) 1097 اجرا، و زوج ناجور (1965) 966 اجرا.

شاید راز موفقیت سایمون در توانایی‌های او نهفته باشد که در داستان‌های جذاب نمایشنامه‌هایش با مهارت و استادی هرچه تمام‌تر خود را به رخ می‌کشید و از همان نخستین سال‌های فعالیتش نیز آشکار بود. چیره‌دستی در خلق طنز از مسائل حاد جامعه و زندگی روزمرۀ مردم عادی و طبقۀ متوسط آمریکایی، نگرش انسان‌دوستانه و غمخواری عمیقش با آدم‌های معمولی، توانایی نمایش رنج، اشتیاق و دل‌شوره در جملات بامزه‌ای که شخصیت‌های دوست‌داشتنی و فراموش‌نشدنی‌اش به زبان می‌آورند و اعتقاد و احترام عمیقش به نهاد خانواده و ارزش‌های سنتی از جمله ویژگی‌های مهم سایمون است که جایگاه والایی در نمایشنامه‌نویسی برای او به وجود آورده است.

این کتاب در پنج پرده به زندگی و آثار نیل سایمون نمایشنامه‌نویس مطرح آمریکایی پرداخته است. پردۀ یکم اختصاص به بررسی زندگی او دارد. در پردۀ دوم درون‌مایه‌های آثار او از قبیل سیاست و اجتماع، خانواده و ارزش‌های سنتی، شخصیت‌ها، رابطه با زن‌ها و .... بررسی شده است. پردۀ سوم اختصاص به شیوۀ نگارش سایمون دارد. در پردۀ چهارم و در دو بخش به معرفی فیلمنامه‌های دست اول و اقتباسی سایمون پرداخته شده است. در پردۀ آخر نیز برخی از نمایشنامه‌های او آورده شده است. در پایان کتاب نیز کتاب‌شناسی آثار سایمون در ایران گردآوری شده است.

فهرست مطالب کتاب: پیش‌پرده

پردۀ یکم: زندگی‌نامه

پردۀ دوم: درون‌مایه‌ها

پردۀ سوم: شیوۀ نگارش

پردۀ چهارم: سایمون و سینما

یکم: فیلمنامه‌های دست اول

دوم: فیلمنامه‌های اقتباسی

پردۀ آخر: نمایشنامه‌ها

کتاب‌شناسی نیل سایمون در ایران

منابع

... بیشتر
نویسنده:
مجید مصطفوی
ناشر:
نیلا
کلید واژه:
نمایشنامه‌نویسان آمریکایی,نیل سایمون,سرگذشت‌نامه,نمایشنامه‌های آمریکایی,نشر نیلا,مجید مصطفوی
عنوان :
سیر تحول ادبیات ژورنالیستی در زبان فارسی (دفتر اول): نخستین قلم‌های ژورنالیستی (عهد ناصری و مظفری)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

ژورنالیسم پدیده‌ای است که با ظهور بورژوازی در صحنۀ سیاسی اروپا به‌ویژه در فرانسه رخ نمود و در ایران شاید بتوان گفت با فکر و نهضت اتحاد اسلام و فعالیت‌های تبلیغی سیدجمال‌الدین اسدآبادی و پیروان او همچون محمد عبده و سپس با جنبش مشروطه پا گرفت. نمونه‌های آن را در آغاز، بیشتر در مطبوعات بیرون از مرزهای کشور، در هند و قلمرو عثمانی و لندن، از جمله در «حبل المتین»، «ثریا»، «اختر» و «قانون» می‌توان سراغ گرفت. 

ژورنالیسم با آنچه در روزنامه‌ها و نشریات ادواری مندرج است، مطابقت ندارد. همۀ نوشته‌هایی که در این نشریات جا گرفته، ژورنالیستی نیستند. در عهد ناصرالدین شاه و حتی مظفرالدین شاه به اصطلاح، روزنامه‌هایی دولتی منتشر شده که مطالب آنها اصولاً ژورنالیستی نیست. در برخی از متون قدیم فارسی به‌ویژه متون تاریخی، وصف صحنه‌هایی وجود دارد که خصلت بارز ژورنالیستی دارند. نمونه‌های درخشان را می‌توان در تاریخ بیهقی یافت؛ از جمله در وصف مجلسی که به هنگام بر دارکردن حسنک وزیر در غزنه برپا شد. بدین قرار ژورنالیسم را باید شیوه‌ای در سخن در نظر گرفت در هر رسانه‌ای که نمودار گردد اعم از مطبوعات، سخنرانی‌ها، رسانه‌های شنیداری و دیداری، حتی کتاب‌ها.

در دورۀ انقلاب مشروطه، روزنامه چنان ارجی یافت که روشنفکران و نویسندگان توانمندی همچون علی‌اکبر دهخدا به عرصۀ آن گام نهادند تا مطالب انتقادی خود را به زبانی سهل و ساده و شیرین بنویسند. باوجود جانفشانی‌های مشروطه‌خواهان، پیروزی دیر نپایید و قزاق‌های محمدعلی شاه مجلس را به توپ بستند. مشروطیت نوپا درهم شکست، مطبوعات خاموش شد و رهبران مردمی به قتل رسیدند یا به زندان افتادند. اما تغییری که در نثر فارسی آغاز شده بود، سیر پیش‌رونده‌اش را ادامه داد. بعد از اعلان مشروطیت در سال 1285 شمسی در دولت مظفری و انتشار انبوه جراید و مجلات، انقلاب ادبی حدت گرفت و رعایت شیوۀ قدیم از یاد رفت و نثر، ساده و بی‌پیرایه و آزاد گردید.

نویسندگان دورۀ بیداری، روزنامه‌نگار و پدیدآورندۀ رسالات سیاسی بودند؛ از این‌رو عامل عمدۀ پیشرفت نثر ادبی ایران، بیشتر رسالات سیاسی و روزنامه‌ای بود تا صرفاً آثار ادبی. عصر جدید عمدتاً دورۀ رواج نثر ساده‌ای شد که برای بیان مطالب سیاسی و اجتماعی باب روز مناسب‌تر از شعر بود.

اهمیت مطبوعات زبان فارسی در این است که تا دهۀ 1340 شمسی، پژوهشگران بیش از انتشار کتاب، مایل به نشر مقالات و نوشتارهای خود در جراید بودند؛ از این‌رو مطبوعات حاوی گنجینۀ پرمایه‌ای از نوشته‌های تاریخی و ادبی شدند که لابلای صفحات آنها در معرض فراموشی‌اند.

می‌توان سیر شکل‌گیری نثر ژورنالیستی را در چند دورۀ تاریخی ـ فرهنگی پی گرفت. نخستین دفتر این مجموعه به شناساندن طلایه‌داران این نثر از زمان پیدایش نشریات ادواری فارسی‌زبانان در هند تا پایان دورۀ مظفری اختصاص دارد. البته غرض صرفاً تاریخ‌نگاری نیست؛ زیرا پیش از این، مورخان این رشته همچون تربیت و صدرهاشمی و محیط طباطبایی و .... به آن مبادرت کرده‌اند؛ بنابراین در این کتاب به تاریخ مطبوعات به اندازه‌ای پرداخته شده که سررشتۀ امور به دست آید و بتوان سیر تحول زبان ژورنالیستی را پی گرفت.

این کتاب به شناساندن نشریات دورۀ نخست ژورنالیسم ایران، یعنی عصر ناصری و مظفری و روزنامه‌نگاران صاحب قلم آنها اختصاص یافته است. هنگام نگارش تک‌نگاری هر نشریه، بعد از معرفی صاحب قلم اصلی، ویژگی‌های روزنامه، شرح مندرجات و همکاران قلمی آنها معرفی شده و آنگاه به شاخصه‌های زبانی ژورنالیست‌های صاحب‌سبک پرداخته شده است. در نمایه نیز اعلام بر حسب ضرورت کاربردی آنها در مطالب مربوط به ژورنالیسم انتخاب و ثبت گردیده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمه

فصل اول: زمینه‌های ادبی و تاریخی

جلوه‌های ژورنالیستی در ادبیات فارسی

دورۀ قاجار تا انقلاب مشروطه: روزگار عزت و خواری

فصل دوم: آغازگران روزنامه‌نگاری فارسی

روزنامه‌نگاری فارسی در هند

پیدایش روزنامه در ایران

نگاهی به نخستین نشریات

زمینه‌ساز روزنامه‌نگاری جدید: میرزا حسین‌خان سپهسالار

فصل سوم: قلم‌های شاخص عصر ناصری

ویژگی‌های عمدۀ روزنامه‌های دورۀ ناصری

نخستین قلم ژورنالیستی: محمدحسن خان اعتمادالسلطنه

روزنامه‌نگار واژه‌گزین: میرزا تقی کاشانی

تحول عمدۀ روزنامه‌نگاری سال‌های 1298 ـ 1313 ق

مبدع طرزی نو در زبان ژورنالیستی: میرزا حبیب اصفهانی

ژورنالیست جدلی: میرزا ملکم خان

فصل چهارم: قلم‌های شاخص عصر مظفری

ویژگی‌های عمدۀ روزنامه‌های دورۀ مظفری

ساده‌نویس‌ترین روزنامه‌نگار برون‌مرزی: مؤید الاسلام

سره‌گرای متعادل: میرزا محمدمهدی تبریزی

چرخش از سجع‌پردازی به ساده‌نویسی: میرزا علی‌محمد کاشانی

نگارندۀ سفرنامه‌های روایی: میرزا علی‌محمد پرورش

در راه رسیدن به زبان ژورنالیستی: ادیب الممالک فراهانی

آغازگر روزنامه‌نگاری غیردولتی: میرزا محمدحسین فروغی

پایان سخن

نمایه (اشخاص و آثار)

... بیشتر
نویسنده:
جمعی از نویسندگان به سرپرستی احمد سمیعی گیلانی
ناشر:
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
کلید واژه:
روزنامه‌نگاری در ادبیات,نخستین قلم‌های ژورنالیستی,ادبیات عهد ناصری,ادبیات عهد مظفری,سیر تحول ادبیات ژورنالیستی
عنوان :
مبانی و مسائل زیباشناسی: بررسی امکان زیباشناسی از دورۀ باستان تا دورۀ معاصر
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

در مطالعۀ سرگذشت زیباشناسی نمی‌توان دورۀ باستان را به حالت تعلیق درآورد؛ هرچند مطالعاتی از این سنخ در آن زمان، مطالعات زیباشناختی نامیده نشده باشند. با نگاهی که منسوب به ویتگنشتاین است، یعنی نگاه برآمده از این نظر که معنای یک لغت یا اصطلاح می‌تواند حین کاربردش معین و مشخص شود، می‌توان دامنۀ چنین مطالعاتی را در تاریخ تا دورۀ باستان امتداد بخشید و مبانی نظری و مسائل زیباشناسی را آنجا نیز پی‌جویی کرد.

چالش‌‌هایی که در زیباشناسی مطرح می‌شوند، رنگ‌وبوی فلسفی دارند. هرچند دیدگاه‌های مختلف جامعه‌شناختی، روا‌ن‌شناختی، انسان‌شناختی، نشانه‌شناختی و اخیراً دیدگاه‌های علوم شناختی و اعصاب و دیدگاه‌های سیستمی و اجتماعی برای مطالعۀ آنچه موضوع و نفوذش به مدد تکنولوژی و ارتباطات پیوسته در حال گسترش است، ابزاری روش‌شناختی فراهم کرده و می‌کنند؛ اما از آنجا که فلسفه مهد روش‌شناسی به شمار می‌آید، در همۀ موارد نقش تأثیرگذاری دارد.

از آنجا که این کتاب، بر «نظریۀ زیباشناختی هنر» متمرکز است، بررسی این قسم از نظریه‌هایی بیشتر مدنظر است که ارزش هنر را درون هنر می‌جویند؛ یعنی مدعی هستند که هنر، ارزشی ذاتی و درونی دارد؛ زیرا این مورد، تفاوت دو گفتمان پیشامدرن و مدرن را دربارۀ زیباشناسی آشکارتر می‌کند. غرض اصلی از این آشکارسازی که نیم‌نگاهی به زیباشناسی معاصر را نیز در پی دارد، پرسش از امکان آن است. بر این اساس، پرسش اصلی این است که آیا می‌توان از سه دورۀ متفاوت تحت عنوان قبل و بعد از زیباشناسی (پیشازیباشناسی، زیباشناسی و پسازیباشناسی) سخن گفت؟

برای تأمین این هدف، ساختار اصلی کتاب در قالب دو فصل تنظیم شده است. فصل اول با وام‌گرفتن اصطلاح زیباشناسی از گفتمان دورۀ مدرن، امکان وجود زیباشناسی و مبانی و مسائل آن را در دوران پیشامدرن به بحث می‌گذارد. مطالب این فصل در بخش اول شامل بیان معیارهای زیبایی در گرایش‌های مختلف اندیشمندان پیشامدرن است و در بخش دوم شامل بیان مفهوم و کارکرد هنر و نیز بیان برداشت‌های متفاوت از تجربۀ زیباشناختی و شگردهای آفرینش زیباشناختی است. گفتنی است در قلمرو هنر پیشامدرن، واژۀ آفرینش باید با قید احتیاط به کار رود؛ زیرا آفرینش از نظر یک انسان باستانی و قرون وسطایی، کاری فراانسانی بوده است. یونانیان باستان به خلق از عدم باور نداشتند؛ به همین دلیل کار هنرمند، تقلید و بازنمایی یا واسطه‌ای برای تجلی حقیقت تلقی می‌شد و هنر به جای پیوند با خلاقیت که به آفرینندگی در معنای مدرن اشاره دارد، بیشتر با زیبایی پیوند داشت و از ناحیۀ زیبایی نیز با خیر و حقیقت در ارتباط بود.

مطالب فصل دوم در بخش اول، شامل بیان مهم‌ترین مؤلفه‌های گفتمان زیباشناسی مدرن است؛ از قبیل خیال، نبوغ، خلاقیت و نوآوری. در سایر بخش‌های این فصل بسط‌یافتن نظری این مؤلفه‌ها نزد برخی از متفکران و فیلسوفان تأثیرگذار در این حوزه پی‌جویی شده است. در تمام این موارد بررسی «نظریۀ زیباشناختی هنر» محور اصلی است؛ چراکه این نظریه، عقلانی‌سازی یا مدرن‌سازی نظام هنر را بر عهده داشته است و با این هدف، تلقی جدیدی از تجربۀ زیباشناختی ارائه داده است. در جریان این مطالعه مشخص می‌شود با افول زیباشناسی‌گرایی در معنای خاص که صرفاً ارزش‌های زیباشناختی و هنری را درون هنر می‌جوید، زیباشناسی‌های جدید و قابل تأملی ظهور کرده‌اند یا در حال ظهورند که در انتهای فصل دوم شرح مختصری از موضع آنها تحت عنوان زیباشناسی اکولوژیکی، شبیه‌سازی و رسانه ذکر شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمه

فصل اول: امکان زیباشناسی، مبانی و مسائل آن در دوران پیشامدرن

فصل دوم: مبانی و مسائل زیباشناسی در دوران مدرن و معاصر

کتابنامه

واژه‌نامه انگلیسی به فارسی

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
مریم بختیاریان
ناشر:
علم
کلید واژه:
تاریخ زیبایی‌شناسی,مسائل زیبایی‌شناسی,امکان زیبایی‌شناسی,مبانی زیباشناسی,مریم بختیاریان,نشر علم
عنوان :
راسل و مسئلۀ معرفت
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

در گذشته، فیلسوفان در همۀ جامعه‌ها و سنت‌های دینی، ذهن و دستگاه شناخت انسان را مانند آینه و دوربینی می‌دانستند که اگر با روش‌های مناسب و درست به کار گرفته شود، اگر در شرایط مناسب در مواجهه با جهان خارج قرار گیرد، و اگر مانع‌های احتمالی بین ذهن و شیئ خارجی از میان برداشته شود، قادر به شناخت جهان خارج خواهد بود. از سوی دیگر بدون بررسی و ارزیابی نقادانۀ امکان، حدود و گسترۀ معرفت، مسلم گرفته بودند که انسان قادر به شناخت خود و عالم خارج است. به همین دلیل فلسفه در گذشته بیشتر هستی‌شناسی بود تا معرفت‌شناسی.

کانت که او را نقطۀ عطف در تفکر فلسفی دانسته‌اند و فلسفه‌اش را یکسره ذهن‌شناسی و معرفت‌شناسی قلمداد کرده‌اند، پس از بیداری از خواب جزم‌اندیشی تقریباً همۀ اهتمام و تلاش‌های فکری‌اش صرف تحقیق و تفکر دربارۀ چگونگی ذهن، میزان توانایی آن، حدود و گسترۀ شناخت و امکان معرفت شد. از زمان کانت مسئلۀ ذهن‌شناسی و نظریۀ معرفت یکی از مهم‌ترین شاخه‌های فلسفه به شمار می‌آید. کانت افزون بر اینکه در برابر دو رویکرد جزم‌اندیشی و شکاکیت رویکرد نقدی را پیش نهاد، مدعی شد که ذهن و دستگاه ادراکی در فرایند شناخت بی‌طرف عمل نمی‌کند، بلکه محدودیت‌های ذهن در فرایند شناخت و در نتیجه در فراوردۀ معرفت دخالت دارد. از زمان کانت تا دورۀ جدید که فلسفۀ تحلیل زبانی پدید آمد، توجه فیلسوفان و متفکران معطوف به ذهن و مسئلۀ معرفت بود.

برتراند راسل از یک‌سو یکی از برجسته‌ترین معرفت‌شناسان دوران معاصر است و از سوی دیگر او را پدر پوزیتیویست‌های منطقی و فیلسوفان تحلیلی می‌دانند. گرچه به حلقۀ وین نپیوست، عضوهای حلقۀ وین او را بزرگ داشته‌اند و جزء مهم‌ترین فیلسوفان زمان خود شمرده‌اند. در این کتاب نویسنده کوشیده تا آرای راسل دربارۀ تعریف معرفت و جزءهای ذاتی معرفت ـ یعنی باور، صدق و توجیه ـ و نظریه‌ها و دیدگاه‌های گوناگون در این موضوع‌ها را تحلیل و نقد کند.

این کتاب افزون بر پیش‌گفتار، پنج فصل دارد. در فصل یکم، نخست گزارشی کوتاه و گذرا از رویدادهای زندگی راسل و تحول‌های روحی و فکری او آمده است. شاید آگاهی از این موردها به فهم فلسفه‌اش کمک کند. سپس بازنموده شده که او فیلسوفی است مسئله‌پرداز و نه نظام‌ساز. او نه‌تنها دغدغۀ نظام‌سازی نداشت، بلکه چنین پیداست که پس از گسستن از ایده‌آلیسم با هر نوع نظام‌سازی در فلسفه سر ناسازگاری داشت.

در چهار فصل بعدی کتاب، به بررسی تعریف معرفت، باور، صدق و توجیه در آراء و نظریات راسل اختصاص یافته است. در فصل دوم تعریف سه‌جزئی معرفت که در واقع راسل آن را پذیرفته بود، بررسی شده است. در فصل سوم به دیدگاه راسل در دوره‌های گوناگون زندگی‌اش دربارۀ باور، قسم‌های باور، محتوای باور، شک و ناباوری، قضیه، قضیۀ ذهنی و لفظی و .... پرداخته شده است. فصل چهارم تعریف صدق، معنا و معیار صدق، گزارش راسل از نظریه‌های صدق: نظریۀ مطابقت، پراگماتیسم، تلائم (انسجام)، احتمال و نقد آنها و سرانجام رأی برگزیدۀ فیلسوف، یعنی نظریۀ مطابقت با همۀ تحول‌های فیلسوف در آن باره را دربرمی‌گیرد. در فصل پنجم بعد از ارائۀ گزارشی از توجیه در سدۀ بیستم و نظریه‌های گوناگون دربارۀ توجیه، تسلسل گروی معرفتی، تلائم گروی معرفتی، مبناگروی معرفتی، و بافت‌گروی معرفتی رأس راسل در این‌باره آورده شده است. رأی او دربارۀ توجیه در دوره‌های گوناگون زندگی‌اش و دربارۀ معرفت شهودی، قاعده‌های استنتاج، تجربه‌گروی و خردگروی، بداهت، قضیه‌های پایه و .... از جمله مباحثی است که در این فصل بدان‌ها پرداخته شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار: اهمیت و جایگاه موضوع

فصل یکم: زندگانی، دورنمایی از فلسفه و تحول‌های فکری راسل

فصل دوم: تعریف معرفت

فصل سوم: باور

فصل چهارم: صدق و کذب

فصل پنجم: توجیه

واژه‌نامۀ انگلیسی به فارسی

منابع

... بیشتر
نویسنده:
مرتضی قرایی گرکانی
ناشر:
هرمس
کلید واژه:
مسئلۀ معرفت,برتراند راسل,پژوهش‌های فلسفی,دیدگاه دربارۀ شناخت,سرگذشت‌نامه,نشر هرمس,مرتضی قرایی گرکانی
عنوان :
کارتن ۲۰ دوسیه ۵: بخشی از اسناد سرقت از کتابخانه سلطنتی و علی کتابدارباشی (لسان‌الدوله)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

کتاب و کتابخانه در ایران فرازونشیب زیادی را به خود دیده است. پادشاهان در طول دورۀ خود همواره به کتاب‌سازی و استنساخ در زمانی که چاپ در ایران رونق نداشت، اقدام نموده‌اند و این امر در دورۀ قاجار نیز همچنان ادامه یافت. در سال ۱۲۷۰ قمری اسلحه‌خانه‌ای مخصوص برای اسلحه‌ها و آلات حربیه سلطنتی بنا شد که در آن تمام سلاح‌های قدیمی که غالباً جواهرنشان و کار استادان بزرگ بود، نگهداری می‌شد. بعد از تأسیس اسلحه‌خانه، کتابخانه‌ای مخصوص کتب سلطنتی به دستور ناصرالدین شاه بنا شد که همۀ کتاب‌ها اعم از خطی و چاپی، مرقعات نفیس و غیره در آنجا جمع‌آوری و زیرنظر مستقیم خود وی اداره می‌شد.

بعد از مرگ ناصرالدین شاه و جلوس مظفرالدین‌شاه، کتابدارباشی مجموعه مذکور یکی از همراهان وی بود که از تبریز به همراه او آمده بود. علی کتابدارباشی در طول مدت ۱۱ سال سلطنت مظفرالدین شاه از ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۴ قمری مدیریت و کتابداری این مجموعه را بر عهده داشت؛ اما پس از مرگ مظفرالدین شاه و به تخت نشستن محمدعلی شاه مجبور به واگذاری کتابخانه شد. او در طول تصدی‌اش کتاب‌های زیادی از کتابخانه خارج و با همدستی تنی چند از درباریان و پسرانش و با صحافی مجدد کتاب‌ها، آنها را به فروش می‌رساند. بعد از اینکه موضوع سرقت از کتابخانۀ سلطنتی برملا شد، خانۀ وی مورد بازرسی قرار گرفت و بخشی از کتب مسروقه به کتابخانه بازگردانده شد و به دنبال آن لسان‌الدوله و همدستانش توقیف و به عدلیه برای بازجویی معرفی و سپس محاکمه شدند.

این کتاب دربارۀ سرقت از کتابخانۀ سلطنتی و علی کتابدارباشی است که پس از جمع‌آوری و استنساخ اسناد در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. شیوۀ گردآوری مطالب در این کتاب به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی است که اسناد مورد استفاده از اسناد آرشیو ملی ایران، موزه و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی و سازمان اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت خارجه انتخاب شده است.

کتاب به سه فصل متمایز تقسیم شده است. در فصل اول و بخش‌های اول تا سوم آن نگاهی به وضعیت کتابخانه در ایران، به کتابخانه یا کُتّابخانه در ایران و وضعیت کتابخانه در دوره صفویه اشاره شده است، سپس به وضعیت کتابخانه در دورۀ قاجاری و عصر ناصری و سرگذشت آن پرداخته شده است. در فصل دوم شخصیت و زندگی لسان‌الدوله از لابلای اسناد آمده است و به محاکمۀ او و شرکایی که در این عمل همراه بودند، اشاره شده است. در فصل سوم نیز مجموعۀ اسناد مربوط به لسان‌الدوله و کسان دیگری که در این پرونده دخیل بوده‌اند، برای اطلاع خوانندگان ارائه گردیده است.

اسناد موجود در این مجموعه مربوط به سال‌های 1273 ـ 1315 شمسی است که در کتاب کلیۀ اسناد به صورت سال‌شمار آورده شده است. در خوانش اسناد سعی شده تا حد امکان برای فهم بهتر متن از نشانه‌های دستور زبان امروزی استفاده شود.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

فصل اول: وضعیت کتابخانه در ایران

فصل دوم: مروری بر دفتر لسان‌الدوله از لابلای اسناد

فصل سوم: مجموعه اسناد

کتابنامه

ضمایم

فهرست اعلام

... بیشتر
نویسنده:
زهرا شریف‌کاظمی
ناشر:
ندای تاریخ
کلید واژه:
کتابخانه در ایران,کتابخانۀ سلطنتی,علی کتابدارباشی,سرقت اسناد,دورۀ قاجاریه,زهرا شریف‌کاظمی
عنوان :
رؤیای فهم متن
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

انتشار «نظریۀ رؤیاهای رسولانه» از سوی عبدالکریم سروش در سال 1392، عرصۀ قرآن‌پژوهی ایران را تحت تأثیر قرار داد. طرح این نظریه و متعاقب آن انتشار ده‌ها مقاله در رد و تأیید آن، ادبیات غنی و ارزشمندی را در حوزۀ وحی‌شناسی پدید آورده است. بر خلاف نظر برخی منتقدان که این مباحث را نشانۀ غفلت یا بیگانگی با مشکلات جامعه می‌دانند، انبوه واکنش‌های قلمی متفکران در موافقت یا مخالفت، به‌روشنی حکایت از ارتباط این موضوع با نظام اندیشگی ما دارد.

پیداست که ارجمندی انگیزه‌ها در توانمندسازی اندیشۀ دینی به معنای آن نیست که آراء و ایده‌های برآمده از آنها عاری از نقص و تهافت‌اند. نیل به چنین هدفی در گروی وجود فضای پرتحرک و خلاق فکری است که در آن آرا و ایده‌ها در معرض نقد و داوی عقل جمعی قرار گیرد. اما متأسفانه جامعۀ کنونی به سبب سیطرۀ سیاست بر کلیۀ شئون فرهنگی و اجتماعی، آن‌گونه که باید از چنین فضایی بهره‌مند نیست. با وجود این، واکنش گستردۀ اهل فکر و اندیشه چه در نقد و مخالفت و چه در تأیید و حمایت از نظریۀ رؤیاهای رسولانه حکایت از آن دارد که فضای سیاست‌زدۀ موجود، جریان روشنفکری دینی را از تعهدات و مسئولیت‌های خویش در توانمندسازی و تعالی اندیشۀ دینی غافل نساخته است. این کتاب به مثابۀ تلاشی متواضعانه ولی سرشار از دغدغه برای مشارکت در این مسیر به بررسی و نقد نظریۀ رؤیاهای رسولانه اختصاص دارد. کتاب از یک پیش‌گفتار و چهار مقاله در نقد این نظریه تشکیل شده است.

مقالۀ نخست شامل چهار بخش است که در قالب یک مجموعۀ سه‌قسمتی مرتبط با هم در شهریور و مهر سال 1392 در فضای مجازی (سایت جرس) منتشر شد. نتویسنده در این مقاله کوشیده تا نشان دهد نظریۀ رؤیاهای رسولانه اولا در سطح مفهومی، مبهم و غیرشفاف است. دوم اینکه فاقد کارآمدی لازم در تبیین آیات قرآن و نیز واقعیات اجتماعی ـ تاریخی مرتبط با نزول وحی به‌مثابۀ «گزارش‌های مشاهداتی» است. سوم اینکه مستندات قرآنی این نظریه ناقض مدعیات آن است و بالاخره اینکه این نظریه، امتناع رسالت و انتفاء شریعت است.

دکتر سروش در سال 1392 در مقالۀ «محمد «ص» راوی رؤیاهای رسولانه» به نقد منتقدان از جمله نقدهای نویسندۀ این کتاب پاسخ می‌گوید. نوشتار دوم این کتاب در واقع ناظر به آن بخش از جوابیۀ دکتر سروش است که به نقد نویسندۀ این کتاب اختصاص دارد. بنابراین در این نوشتار نفیاً و اثباتاً دربارۀ برخی مطالب مطرح‌شده در مقالۀ دکتر سروش که مشتمل بر پاسخ به نقدهای دیگران است، سخنی گفته نشده است.

مقالۀ سوم کتاب، حاوی متن بازنگری‌شدۀ سخنرانی نویسنده با عنوان «نظریۀ رؤیاهای رسولانه و مسئلۀ اعتبار و فهم متن» است. نویسنده در این نوشتار کوشیده از منظری پدیدارشناسانه به نقد نظریۀ کلان رؤیاهای رسولانه بپردازد و نشان دهد مطابق این نظریه اولاً متن مقدس نامعتبر بوده و فهمی معتبر/ موجه از آن ناممکن است. ثانیاً بر خلاف مدعای صاحب نظریۀ رؤیاهای رسولانه، این نظریه نه‌تنها «ما را از مفسران بی‌نیاز» و کار فهم قرآن را ساده‌تر نمی‌کند و «خوابگزاران را به جای مفسران» نمی‌نشاند، بلکه ما در فهم متن افزون بر مفسران نیازمند خوابگزاران کرده و در نتیجه بر دشواری و پیچیدگی فهم مت می‌افزاید.

نوشتار چهارم کتاب به مطالب و ملاحظاتی عمدتاً روش‌شناسانه در نقد نظریۀ رؤیاهای رسولانه اختصاص دارد و دربرگیرندۀ مطالبی است که در مقالات مندرج در این کتاب به اجمال از آنها سخن رفته یا به منظور رعایت و حفظ انسجام مقالات، به آنها اشاره نشده است.

فهرست مطالب کتاب:

تمهید

مقالۀ 1: نقد مبانی نظریۀ رؤیاهای رسولانه

بخش 1: اشکالات روش‌شناختی نظریۀ رؤیاهای رسولانه

بخش 2: لوازم نظریۀ رؤیاهای رسولانه

بخش 3: مستندات قرآنی نظریۀ رؤیاهای رسولانه

بخش 4: لوازم منطقی رؤیاهای رسولانه

مقالۀ 2: ابهام و مه‌آلودگی نظریۀ «رؤیاهای رسولانه» همچنان باقی است

مقالۀ 3: نظریۀ رؤیاهای رسولانه؛ مسئلۀ اعتبار و معنای متن

مقالۀ 4: نظریۀ رؤیاهای رسولانه؛ نقد روش‌شناسانه

منابع

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
محسن آرمین
ناشر:
حکمت
کلید واژه:
نقد کتاب,دیدگاه دربارۀ وحی قرآنی,دیدگاه دربارۀ حضرت محمد (ص),عبدالکریم سروش,دفاعیه‌ها و ردیه‌ها,نشر حکمت,محسن آرمین
عنوان :
تصوف در افغانستان معاصر
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

عرفان اسلامی از زمان پیدایش و شکل‌گیری تا به امروز تاریخ پر فراز و نشیب و مسیر بلندی را گذرانده و به مرور زمان با مبانی و اندیشه‌ها، مراکز، شخصیت‌ها و آثار گوناگون نمایان شده است. رسالت اصلی عرفان، آموزش طریقت معرفت اسماء و صفات الهی همراه با سیروسلوک معنوی برای دستیابی به سعادت انسانی و تحقق جهان معنوی است. عرفان افزون بر نقش‌آفرینی در زندگی فردی مانند دیگر جریان‌های فکری مهم، در تحولات تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی مسلمانان دارای نقش بوده و پیروان این جریان در جوامع اسلامی با اسامی گوناگون ظاهر شده‌اند و در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی میراث‌های ماندگاری را بر جای گذاشته‌اند. معماری عرفانی، میراث عرفانی مکتوب و هنر عرفانی برجای‌مانده از ایشان که در بسیاری از مساجد، تکایا، خانه‌ها، مقبره‌ها، خانقاه‌ها، دیرها، زاویه‌ها، کتیبه‌نگاری‌ها، کتاب‌ها، تذکره‌ها، فتوت‌نامه‌ها، سفرنامه‌ها، دیوان‌های شعر، تذهیب، کتاب‌آرایی، نقاشی، قوالی و موسیقی عرفانی نمایان و جلوه‌گر است، گواه این امر است و سهم ایشان را در تکوین، رشد و ماندگاری فرهنگ و تمدن اسلامی برای ما روشن می‌سازد. همچنین مقاومت در برابر ظلم و ستم صلیبیان، مغولان، استعمارگران و ساکت نبودن در برابر حکام مستبد و اهتمام به تقریب میان پیروان ادیان و مذاهب اسلامی، نقش و کارآیی سیاسی و اجتماعی این جریان را نشان می‌دهد.

با در نظر داشتن این نکات، تبیین سیر پدیداری عرفان و تصوف و چگونگی و نیز معرفی مشاهیر آن در جوامع گوناگون امروزین از جمله خراسان بزرگ دارای اهمیت است. خراسان بزرگ که افغانستان امروزین بخش مهمی از آن را شکل می‌دهد یکی از بسترهای مهم عارف‌پرور در جهان اسلام به شمار می‌آید. عرفان و تصوف و شخصیت‌های وابسته به این جریان در سده‌های گذشته، طیف مهمی از میراث فکری و فرهنگی خراسان بزرگ را شکل می‌دهند و بازخوانی فرهنگ و سنت اسلامی در این منطقه با نادیده گرفتن عرفا و متصوفه و آثار ایشان ناتمام خواهد بود.

نویسنده این کتاب را به منظور برطرف کردن اندکی از کاستی‌های موجود در تاریخ عرفان و تصوف سده‌های اخیر و نیز دورۀ معاصر افغانستان پدید آورده است. همچنین در این کتاب، نویسنده به دنبال آن بوده که پیشینۀ تصوف‌پژوهی و نیز جایگاه طریقت‌های صوفیه، در افغانستان دورۀ معاصر را نشان دهد به‌ویژه که این طریقت‌ها در عرصه‌های دینی و مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی افغانستان سده‌های اخیر قابل توجهی داشته‌اند نیز از آن‌رو که در سه دهۀ اخیر، با رشد برخی جریان‌های بنیادگرا و افراطی، در حال به حاشیه رانده شدن هستند.

با این رویکرد نویسنده به دنبال آن بوده که ببیند در سدۀ اخیر، چه کسانی در افغانستان عرفان و تصوف را به عنوان یک جریان فکری مورد مطالعه قرار داده‌اند و دستاورد این مطالعات در قالب چه آثاری نمایان شده است؟ مشایخ طریقت و عرفای کمتر شناخته‌شدۀ افغانستان تا سه سده قبل و سه سدۀ اخیر چه کسانی بوده‌اند؟ تصوف در قالب کدام طریقت‌ها در سه قرن اخیر در افغانستان رواج داشته است؟ عرفان و تصوف چه کارکردها و دستاوردهایی برای مردم و جامعۀ افغانستان به همراه داشته است؟ نیز تبیین نقطه‌ضعف‌ها و آسیب‌هایی که تصوف را در وضعیت امروزین آن در افغانستان تهدید می‌کنند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمۀ سیدحسن اخلاق

پیشگفتار نویسنده

فصل اول: پیشینۀ عرفان‌پژوهی در افغانستان معاصر

فصل دوم: طریقت نقشبندیه

فصل سوم: طریقت قادریه

فصل چهارم: طریقت چشتیه

فصل پنجم: سهروردیه و سایر طریقت‌ها

فصل ششم: کارکردها و آسیب‌شناسی تصوف در افغانستان معاصر

منابع

پیوست: خانقاه‌های افغانستان

نمایۀ مفاهیم

نمایۀ گروه‌ها و جریان‌ها

نمایۀ کتاب‌ها

نمایۀ مکان‌ها

نمایۀ اشخاص

تصاویر مراکز مشایخ طریقت افغانستان

... بیشتر
نویسنده:
سیدجمال‌الدین موسوی
ناشر:
کتاب طه
کلید واژه:
طریقت‌های صوفیه,عرفان‌پژوهی در افغانستان,تصوف در افغانستان,آسیب‌شناسی تصوف در افغانستان,نشر کتاب طه,سیدجمال‌الدین موسوی
عنوان :
دیوان حافظ خودمونی (آسان‌خوان و آسان‌فهم)
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

چرا حافظ، حافظۀ ایرانی‌هاست؟ چون خواسته و توانسته احساسات و عواطف درونی ما را به درستی نشان دهد و در آیینۀ شعرش بنمایاند؛ هرکسی شعر او را بخواند، قرائت و دریافت خود را دارد. خوانندۀ غربی از شعر حافظ برداشت خود را دارد و انسان شرقی نیز دریافت خود را. رندی حافظ نیز در همین جاست. یکی از وجوه رندی حافظ و راز ابهام شعر قدسی او همین است که ما را دقیقاً بر سر دوراهی قرار می‌دهد. شعر حافظ چون موم با ذهنیت خواننده درهم می‌آمیزد تا بتواند از حافظ برداشتی آزاد داشته باشد. بی‌شک آنان که معشوق حافظ را صرفاً زمینی یا آسمانی پنداشته‌اند به خطار رفته و اصل آزادی و رهایی شعر و مخاطب‌محوری حافظ را نادیده انگاشته‌اند. حافظ شاعر خاص و عام است. مردم در سور و شادی و آیین‌های خود آن را می‌خوانند و با آن فال می‌گیرند و مثل می‌زنند و خواص نیز در خلوت و جلوت و گفتار و نوشتار خود به شعر عرشی و قدسی حافظ تأسی می‌جویند. حافظان موسیقی و آواز ایرانی همواره و بیش از هر شاعر دیگر، شعر شورانگیز او را ترنم کرده و به گوش جان اهل ذوق رسانده‌اند. کدام شاعر را نشان دارید که تا این پایه بر ذهن و زبان مردم در طول هشت قرن تأثیر گذاشته است.

گنجینۀ ادبی و میراث ماندگار زبان فارسی مزیت هویتی ماست. نسل امروز و فردا باید از این گنج شایگان بهره گیرند تا بتوانند روح خود را تلطیف و زبان خود را فرهیخته و اخلاق را مدار زندگی قرار دهند. متون کهن ادبی برای آنکه بتواند امروزی شود، باید متناسب با فناوری‌های روز و نیاز مخاطبان و سطح دانش آن روزآمد شود. شاید یک دلیل کم‌اقبالی مردم و جوانان به متون ادب گرانسنگ فارسی نسبت به گذشته که همگان با این متون مأنوس بودند، این است که سطح عمومی سواد نسبت به گذشته پایین‌تر آمده و خواندن و درک متون ادبی را مشکل کرده است و از همین‌رو باید راهکارهایی جست و تدابیری اندیشید تا بتوان متون را آسان‌خوان و آسان‌فهم کرد.

تلاش این مجموعه از متون ادبی برای آسان‌خوانی از این نیاز سرچشمه گرفته است. «دیوان حافظ خودمونی» نخستین آنهاست که در این کتاب تقدیم خوانندگان فرهیخته و علاقمندان به زبان و ادب فارسی در هر کجای عالم می‌شود. مخاطبان این کتاب همۀ ادب‌دوستان و عامۀ مردم و دانشجویان و غیرفارسی‌زبانان در اقصای عالم هستند. پسوند «خودمونی» هم گویای این انس دیرینه با این شاعر بلندآوازه است که چون عزیزترین و نزدیک‌ترین کسان، با او راز دل گفته‌ شده و طریق زندگی با او پیموده شده است.

ویژگی‌های این کتاب بدین قرار است: دیوان کامل حافظ «غزل‌ها، مثنوی‌ها، قصیده‌ها، قطعه‌ها و رباعی‌ها»؛ نگارش دیوان با خط (فونت) بدر که خوانش شعر را بسیار آسان می‌کند؛ شرج غزل‌ها؛ اشاره به وزن و بحر تمام اشعار؛ حرکت‌گذاری و استفاده از علائم سجاوندی برای خواندن درست شعر؛ معنا و توضیح واژگان دشوار؛ معنای تمام مصراع‌ها و بیت‌های دشوار فارسی؛ معنای تمام مصراع‌ها و بیت‌های عربی؛ اشاره به احادیث و آیات قرآن؛ اشاره به آرایه‌های ادبی شاخص هر بیت؛ چه کسانی غزل‌ها را با آواز خوش خوانده‌اند (نام آهنگ و نام آلبوم)؛ QR code فایل صوتی غزل‌ها در پایین هر غزل (به صورت جداگانه و با خوانش صحیح).

فهرست مطالب کتاب:

آسان‌خوانی و آسان‌فهمی دیوان حافظ

فال‌زدن به دیوان حافظ

جدول فال‌نامه

فهرست الفبایی غزل‌ها

قصیده‌ها

مثنوی‌ها

قطعه‌ها

رباعی‌ها

منابع

... بیشتر
نویسنده:
به کوشش غلامعلی گرایی، زهراسادات حسینی، مجید شمس‌الدین
ناشر:
خاموش
کلید واژه:
شرح شعر,دیوان حافظ,شعر حافظ,دیوان اشعار,شعر فارسی,نشر خاموش,غلامعلی گرایی، زهراسادات حسینی، مجید شمس‌الدین
عنوان :
در ـ جهان ـ بودن: شرحی بر قسمت نخست وجود و زمان هایدگر
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

آنچه هایدگر در کتاب «وجود و زمان» دنبال می‌کند، چیزی جز ژرفابخشیدن به فهم ما دربارۀ معنای بودن چیزها (اشیاء، مردم، انتزاعات، زبان و ....) نیست. او می‌خواهد انحای متفاوت وجود را از یکدیگر بازشناسد و آنگاه نشان دهد که چگونه این شیوه‌های مختلف با وجود انسان و نهایتاً با زمان‌مندی مرتبط هستند.

هایدگر ادعا می‌کند که سنت در توصیف و تفسیر وجود انسان دچار سوءفهم شده است؛ از همین‌روی او به عنوان نخستین گام طرحش می‌کوشد تا چیستی انسان را از نو تحلیل کند. روشن است که اگر نتایج این طرح ارائه شوند، برای هر کسی که می‌خواهد بداند خودش چه نحوه‌ای از وجود است، اهمیت دارد. نتایجی که هایدگر به آنها دست پیدا می‌کند، برای علوم انسانی هم بسیار مهم و حیاتی است؛ زیرا روشن است که نمی‌توان چیزی را فهمید مگر آنکه برداشت درستی از وجود چیزی داشته باشیم که می‌کوشیم آن را بفهمیم. بنابراین مثلاً اگر کسی تصور کند که انسان، حیوان ناطقی است که بر اساس باورها و تمایلات خود عمل کرده و مسائل را حل می‌کند، او نظریه‌ای برای ذهن، تصمیم‌گیری، پیروی از قواعد و نظایر آن می‌پروراند تا این نحوۀ وجود را توجیه کند. اما اگر معلوم شود چنین توصیفی دربارۀ واقعیت انسان سطحی و کم‌مایه است، آن‌گاه همۀ آن کوشش‌های سخت، بیهوده و بی‌نتیجه خواهد بود.

او همچون شناخت‌گرایان و ساختارگرایان می‌خواهد در تحلیل خود دربارۀ انسان، نقش سوژۀ آگاه را به حداقل برساند. به همین سبب، گاهی تمایز اندیشۀ او با تفکر ساختارگرایان تشخیص داده نمی‌شود. اما نقد او نسبت به هوسرل و سنت دکارتی بسیار ریشه‌ای‌تر است. هایدگر برخلاف کسانی که به دنبال ایجاد ساختارهای مشخص هستند، تحلیلی از قصدیت یا معنا عرضه می‌کند که موجب می‌شود هم الگوهای صوری بی‌معنا مورد تردید قرار گیرند و هم این مدعای سنتی که نسبت بنیادین میان ذهن و جهان، رابطه‌ای بین سوژه و ابژه‌ها از طریق معانی ذهنی است.

هایدگر در تلاش خود برای بازگشت به سوی پدیدارها می‌کوشد تا خود را از قید پنداشت‌های سنتی و واژگان روزمره رها سازد. او از میان فلاسفۀ سنتی، بیش از همه ارسطو را تحسین می‌کند که به گفتۀ وی «آخرین نفر از فلاسفۀ بزرگی بود که چشمانی برای دیدن داشت و نیز چیزی پراهمیت‌تر، یعنی قدرت و سرسختی برای پیش رفتن به سمتی که جستار خود را وادار به بازگشت به جانب پدیدارها کند ..... و از اساس نسبت به همۀ گمان‌پردازی‌های عنان‌گسیخته و بی‌اساس بی‌اعتماد باشد، هرچند عمیقاً به فهم متعارف نزدیک باشند». اما حتی ارسطو هم تحت تأثیر افلاطون بود و از این‌رو به اندازۀ کافی به ریشه‌ها نفوذ نکرد. به همین سبب هایدگر قصد داشت تا طرح خود را از نو با فهم فعالیت‌های روزمرۀ مشترکی آغاز کند که در آنها سکنا داریم؛ یعنی فهمی که به گفتۀ او با این وجود که نزدیک‌ترین چیز به ماست، دورترین هم هست. کتاب «وجود و زمان» او بنا دارد چیزی را آشکار کند که از پیش با آن آشنا هستیم و در این مسیر فهم ما دربارۀ خودمان را بپیراید و بدین‌سان نحوۀ وجود ما را دگرگون کند.

بسیاری از متفکرین برجستۀ علوم انسانی و علوم اجتماعی وام‌داری خود را به هایدگر تصدیق می‌کنند. حتی هابرماس که اندیشه‌ورزی خود را تحت تأثیر هایدگر آغاز کرد؛ ولی بعدها از او فاصله گرفت و خط مشی فلسفی سنتی‌تری را شکل داد، دربارۀ «وجود و زمان» چنین قضاوت می‌کند: «احتمالاً عمیق‌ترین نقطۀ عطف در فلسفۀ آلمانی از زمان هگل».

این کتاب شرح نخستین قسمت از کتاب «وجود و زمان» هایدگر است. دریفوس در این کتاب که حاصل بیست‌وپنج سال تدریس اوست، عناصر اصلی تحلیل بنیادین دازاین را به‌دقت توضیح می‌دهد. او در این کتاب کوشیده با ارائۀ مثال‌های متعدد و مقایسۀ آراء هایدگر با اندیشمندان هم‌عصرش، مفاهیم پیچیده‌ای چون جهان‌مندی، دغدغه، تأثریافتگی، فهم، گفتار و نیز نقد عمیق و بنیادین هایدگر بر انتولوژی سنتی را با بیانی روشن و سلیس شرح دهد.

فهرست مطالب کتاب:

درآمد: چرا وجود و زمان را بخوانیم؟

1. مقدمۀ هایدگر دربارۀ محتوای کتاب

2. مقدمۀ روش‌شناختی هایدگر

3. طرح اولیۀ در ـ جهان ـ بودن

4. در دسترس‌بودگی و فرادست‌بودگی

5. جهان‌مندی

6. نقد هایدگر نسبت به صورت‌های اخیر دکارت‌گروی

7. مکان‌مندی و مکان

8. «کیستی» دازاین روزمره

9. ساختار سه‌لایۀ در ـ بودن

10. تأثریافتگی

11. فهمیدن

12. گفتار و معنا

13. درافتادن

14. ساختار دغدغه

15. دلالت‌های فلسفی یک هرمنوتیک روزمره

یادداشت‌ها

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
هیوبرت دریفوس
ناشر:
نی
کلید واژه:
هستی‌شناسی,مارتین هایدگر,فلسفۀ آلمانی,فضا و زمان,وجود و زمان هایدگر,هیوبرت دریفوس,زکیه آبادانی,نشر نی
عنوان :
تاریخ و سنت زردشتی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

در کشاکش سپری شدن هزاره‌ها و واکاوی روزگاران کیش زردشتی، تنها اندک متن‌های مقدسی باقی مانده که دشوار می‌توان صدای پای زمان را در آنها شنید. فزون بر این دگرگونی‌های تاریخ ایران، فرازوفرودهای سیاسی، ظهور و سقوط پادشاهی‌های بزرگ، تازش‌ها و یورش‌های ویرانگر به ایران‌شهر و نیز تغییرات عمیق دینی و فروافتادن دیانت زردشتی از جایگاه دین رسمی به کیش اقلیتی کوچک و بی‌تأثیر در روند تاریخی و تاریخ فرهنگی ایران روزگار اسلامی، عواملی مهم و موانعی سترگ بر سر راه درک درست از تاریخ و سنت زردشتی می‌تواند باشد. سنت زردشتی در روزگار اسلامی بیانگر دگرگونی‌های آن در بستر جامعۀ اسلامی است و جلوه‌هایی از تعامل آن دو را درون سنت یادشده نشان می‌دهد. در سنت زردشتی بعد از اسلام و میراث مکتوب آن چهره‌ای هرچند نزار ولی زنده و در حال تحول از کیشی کهن مشاهده می‌شود.

عنوان این کتاب، عنوانی بحث‌برانگیز است و کاستی‌های غیرقابل اغماض در پوشش دادن به محتوا و اهداف این پژوهش دارد؛ ولی واجد این ظرفیت است که رفته‌رفته به عنوانی بدل شود که چشم‌اندازی تازه در مطالعات کیش زردشتی ایجاد کند. شاید همین ابهام‌های نهفته در آن، تناسبی با واقعیت موضوع تحولات این کیش کهن در روزگار چیرگی اسلام بر ایران داشته باشد.

آنچه از مفهوم «سنت» اراده می‌شود، گستره‌ای وسیع از تحولات جامعۀ شریعت‌مدار زردشتی و حفظ و انباشت آن در قالب «میراث» مکتوب و شفاهی یا مادی و معنوی است. ارکان اصلی این گستره شامل تاریخ کیش زردشتی و جامعۀ مؤمنان آن، الگوی مهاجرت‌ها و جابجایی‌های جمعیتی و کانون‌های زردشتی در دوره‌های مختلف، شناخت حلقه‌ها و هیربدستان‌های پدیدآورندۀ متون و مفاهیم دینی و متولی شریعت رایج، همچنین برشماری میراث مکتوب برجای‌مانده و بررسی و طبقه‌بندی و احیا و تحلیل و تفسیر آن است.

این کتاب به منظور ارائۀ بینشی تاریخی دربارۀ متن‌های فارسی زردشتی، اهمیت، شرایط و جایگاه آنها فراهم آمده است. در فصل نخست، شرحی از کتابخانه‌ها و گنجینه‌های خطی زردشتی در سراسر جهان آمده و فهرست‌های مهم معرفی و چگونگی شکل‌گیری کتابخانه‌ها، مجموعه‌ها و شرایط آنها گزارش شده‌اند؛ با این هدف که پژوهشگر از مطالعۀ آن تصویری از محل نگهداری متون به دست آورد و دریابد که برای دسترسی به آنها چگونه و با چه ابزاری باید اقدام کند.

فصل دوم کتاب، پژوهشی دربارۀ تحولات تاریخی کانون‌های زردشتی‌نشین ایران در دورۀ بعد از ورود اسلام است که هدف از تدوین آن، ارائۀ چارچوبی از واقعیت‌های تاریخی و چگونگی نقل و انتقال جامعۀ زردشتی پدیدآورندۀ این متون است. در این فصل کوشیده شده تا به کمک گزارش‌های تاریخی، وضعیت کانون‌های مختلف زردشتی‌نشین ایران در روزگار اسلامی بررسی شده و تصویری از تحولات آنها به دست داده شود و شاید بتوان گفت در اینجا برای نخستین بار یک چارچوب مشخص ارائه شده است.

فصل سوم به تعریف مفهوم سنت، ابعاد آن، وضعیت میراث مکتوب این حوزه، تقسیم‌بندی و طبقه‌بندی این میراث و چگونگی پیدایش متون می‌پردازد؛ با این هدف که پژوهشگر جایگاه و اهمیت و ابعاد متون فارسی زردشتی را دریابد و پدیدآورندگان آنها را نیز بشناسد.

در پیوست نخست کتاب، کوشش شده تا نام تمامی شخصیت‌های زردشتی که در لابلای متون آورده شده‌اند، به ترتیب زمان فهرست شوند. به کمک همین فهرست می‌توان هنگام مطالعه و بررسی نسخه‌ها و متون نویافته‌، نام‌ها و شخصیت‌های علمی و دینی زردشتی را به‌آسانی شناسایی کرد و جایگاه تاریخی آنها را مشخص کرد.

پیوست دوم نمودار تبارنامه‌ها، شجره‌نامۀ دودمان‌های موبدی زردشتی شناخته‌شدۀ یزد، کرمان، سیستان و خراسان است. این نمودار در جزئیات خالی از خطا نیست؛ ولی تصویری کلی از دودمان‌های موبدی که پدیدآورندگان متون و ناقلان سنت بوده‌اند را ارائه می‌دهد.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچه

گفتار نخست: دست‌مایه‌های پژوهش

گفتار دوم: بر بستز زمان

گفتار سوم: میراث سنت زردشتی

سخن پایانی

پیوست یک: گاه‌نمای متون سنت زردشتی

پیوست دو: تبارنامۀ دودمان‌های موبدی زردشتیان ایران

کتاب‌نامه

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
حمیدرضا دالوند
ناشر:
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
کلید واژه:
تبارنامۀ دودمان‌های موبدی زردشتیان ایران,سنت زردشتی,تاریخ زردشتی,متون زردشتی,گنجینه های زردشتی موجود در جهان,حمیدرضا دالوند
عنوان :
دستور جامع زبان اوستا: برگرفته‌هایی از دستورهای کان‌گا، جک‌سن و شرو
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

زبان اوستا، کهن‌ترین زبان ایرانی است که به صورت سرودهای دینی‌ای که گمان می‌رود، سرودۀ خود زرتشت پیامبر باستانی ایران بوده باشد، به امروزیان رسیده است. زمان سرایش این سرودها، نیمۀ یکم هزارۀ دوم پ.م بوده است. متن این سرودها، پس از سرایش نخستین، دستخوش فرازوفرودهای اجتماعی بسیاری شده است. زبان اوستا با زبان هندی باستان (سنسکریت) خویشاوند نزدیک است؛ از این‌رو دستور این دو زبان همسانی بسیاری دارد. زبان اوستا دو لهجۀ اصلی دارد؛ یکی اوستایی کهن و دیگری اوستایی جوان یا پسین نامیده می‌شود.

الفبای ویژۀ زبان اوستا، دین دبیره نام دارد. اگرچه شیوۀ نگارش اوستا به ظاهر درهم‌وبرهم به نظر می‌رسد؛ اما مطالعات نشان داده که این شیوه از دیدگاه واج‌شناختی یکدست و به‌هنجار است. با استفاده از همسانی‌های فراوان اوستایی و سنسکریت می‌توان صورت درست این نابهنجاری‌ها را به دست آورد.

دستور زبان اوستای «کان‌گا» تنها دستور معتبری است که با الفبای اوستایی یا دین دبیره منتشر شده است. سال انتشار این دستور 1891 میلادی است. یک سال بعد از این تاریخ، یعنی در سال 1892، دستور دیگری به قلم اوستاشناس برجستۀ آمریکایی به نام ویلیامز جک‌سن در اشتوتگارت منتشر شد. این دستور به رسم معمول اوستاپژوهان غربی، نه با دین دبیره که با نویسه‌گردانی لاتین نوشته شده است.

بیشتر متن این کتاب، ترجمۀ بندبه‌بند دستور کان‌گا است. در ترجمه کوشش شده متن دقیق اما درهم‌فشردۀ او در سطح صفحه گسترش یابد تا بهتر دیده و فهمیده شود. جای برخی از بندها را نوشتۀ نگارنده یا دیگران گرفته است. در آغاز هر بندی که از کان‌گا است، شمارۀ آن بند، همان صورتی را دارد که در کتاب او می‌آید؛ مثلاً در آغاز بندی که در دستور کان‌گا شمارۀ «8» را دارد، این شماره به صورت «8» تکرار می‌شود. هر مطلبی که با چنین نشانه‌ای آغاز نشده باشد، از کان‌گا نیست. هر جا لازم بوده مطالب دستوری‌ای کان‌گا با «فرهنگ کامل اوستایی به گجراتی و انگلیسی» او سنجیده شده است. در آغاز هر مطلبی که از ویلیامز جک‌سن است، شمارۀ همان بند در کتاب او آمده است. نوشته‌های نقل‌شده از درس‌نامۀ اینترنتی پرفسور شرو در میان «» آمده و با ذکر نام او همراه است. بیشتر آنچه از کانگا در کتاب آمده، با نظر ویلیامز جک‌سن و شرو سنجیده و موارد اختلاف ذکر شده است.

بنابراین اساس کار در این دستور، بر ترجمۀ دستور کان‌گا و سنجش گام‌به‌گام هر بند با دستور ویلیامز جک‌سن و درس‌نامۀ اینترنتی پرفسور شرو و نیز مراجعۀ پیوسته به «فرهنگ کامل اوستایی به گجراتی و انگلیسی» کان‌گا قرار دارد. کان‌گا در این فرهنگ، افزون بر معنای انگلیسی و گجراتی، هر جا که مناسب دیده، معادل مدخل‌ها را به سنسکریت و فارسی و پهلوی و لاتین هم آورده است و جالب‌تر آنکه نشانی صورت‌های صرف‌شدۀ هر مدخل را نیز به دست داده است. با پیش رو داشتن فهرست نشانه‌های اختصاری گجراتی و انگلیسی ـ که در آغاز فرهنگ آمده است ـ به‌آسانی می‌توان گونۀ دستوری هر مدخل و نیز نام متنی را که جای کاربردش است، دانست.

فهرست مطالب کتاب:

یادداشت آغازین

بخش یکم: زبان‌ها و متن‌های باستانی ایرانی

بخش دوم: واج‌شناسی و الف‌با

بخش سوم: ریشه

بخش چهارم: صرف صامتی

بخش پنجم: صفت

بخش ششم: شمار

بخش هفتم: ضمیر

بخش هشتم: فعل

بخش نهم: صرف نشوها

بخش دهم: لهجۀ گاهانی

بخش یازدهم: نحو

... بیشتر
نویسنده:
ایرج کابلی
ناشر:
فرهنگ معاصر
کلید واژه:
دستور زبان,دستور زبان اوستایی,متون اوستایی,متن‌های باستانی ایرانی,نشر فرهنگ معاصر,زبان اوستایی,ایرج کابلی
عنوان :
حکیم عمر خیام؛ مرگ و حیات؛ دیدگاه‌های فلسفی استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

حکیم عمر خیام، فیلسوف بزرگ و ریاضی‌دان عالی‌مقام نحلۀ فلسفی خیام مشایی است. اثر معروف او «الکون والتکلیف» است و هستی را با تکلیف همراه کرده است؛ یعنی انسان به تشخیص نیک و بد مکلف است. این در نظر سقراط به مفهوم فضیلت شباهت دارد. فضیلت به نظر سقراط، بر تفکیک و تمایز میان «بودن» و «پنداشتن» استوار است. افلاطون سقراط را فرد ممسکی گزارش نکرده است؛ در حالی که خیام فرد دیندار و عارفی بوده است. آثار دیگر او عبارتند از: رساله فی کلیة الوجود، رساله فی الوجود، و الضیاء العقلی فی موضوع العلم الکلی. اما مهم‌ترین اثر وی همان «الکون والتکلیف» است که به دنبال حل معمای هستی است و تا آخر عمر به مبدأ هستی فکر می‌کرده است. در میان همه مسائل مهم و مشکل فلسفی، به مسئله تفاوت موجودات و اشرف بودن برخی از آنها به بر برخی دیگر اشاره کرده و آن را مشکل‌ترین مسئله شمرده است. شاید مشکل بودن از این جهت است که به مسئلۀ کثرت و کیفیت پیدایش آن از وحدت منجر می‌شود.

خیام زبان فلسفه را تنگ و دشوار می‌بیند و به زبان شعر روی می‌آورد که گسترۀ آن بیشتر از فلسفه است. رباعیات منسوب به خیام گاهی با تردید و دل‌نگرانی همراه است؛ ذکاءالملک فروغی ۱۷۸ رباعی را انتخاب و بقیه را حذف کرد و در کتابی به نام «طربخانه» منتشر کرد؛ استاد جلال‌الدین همایی در مقدمه‌ای که بر این کتاب نوشت، کار فروغی را بی‌نقص و شماری از رباعیات را مشکوک دانسته است.

در باب مرگ خیام، از قول محقق داماد و امام محمد بغدادی نقل شده که گفته است: حکیم با خلال، دندان خود را پاک می‌کرد و سرگرم تأویل در «الهیات شفا» بود؛ چون به فصل واحد و کثیر رسید،  خلال دندان را در میان دو ورق نهاد و گفت: نیکان و صالحان را فراخوانید تا وصیت کنم. آنگاه وصیت کرد و برخاست و نمازگزارد. هیچ نخورد و نیاشامید و چون نماز عشا بخواند، به سجده رفت و در حال سجود می‌گفت: «اللهم انی عرفتک علی مبلغ امکانی فاغفر لی فان معرفتی ایاک وسیلتی الیک» و سپس مرد.

این کتاب نتیجۀ مباحث مطرح‌شده در برنامۀ تلویزیونی «معرفت» است که در سال‌های گذشته و در روزهای جمعه از شبکه چهار پخش می‌شد. در گفتگوهای این کتاب، بیشتر به موضوع مرگ و حیات و ابهاماتی که به حکیم عمر خیام نسبت داده شده پرداخته شده است تا روشن شود مرگ از نظر او منشأ حیات و الهام‌بخش آن است و موت و حیات هر دو مخلوق خدای متعال هستند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

گفتگوی اول: بعثت

گفتگوی دوم: خیام و هدفمندی عالم

گفتگوی سوم: خیام و مرگ‌اندیشی او

گفتگوی چهارم: رابطۀ مرگ و حیات

گفتگوی پنجم: اقسام فرجام

گفتگوی ششم: ارض ملکوت

گفتگوی هفتم: معاد

گفتگوی هشتم: ماه رمضان

فهرست آیات

فهرست روایات

اشعار (به ترتیب مطرح شدن در گفتگوها)

منابع

نمایه

... بیشتر
نویسنده:
غلامحسین ابراهیمی دینانی به کوشش اسماعیل منصوری لاریجانی
ناشر:
سروش
کلید واژه:
غلامحسین ابراهیمی دینانی,فلسفۀ اسلامی,فیلسوفان ایرانی,عمر خیام نیشابوری,سرگذشت‌نامه,مرگ و حیات از دیدگاه خیام
عنوان :
قدرت نوستالژی: درون‌مایه‌های نوستالژیک در آثار نمایشی بهرام بیضایی
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

انسان همواره تلاش می‌کند به درک درستی از وجود برسد و به چیزی ماهیت خود پی ببرد. او خودآگاه یا ناخودآگاه به دنبال هویت خود است؛ همان‌گونه که تاریخ بشر این جستجو را در قالب اولین سوال طرح کرده که «من کیستم؟» و زمینه‌ساز چیستی و چرایی خود بوده، جستجوی هویت برای یافتن پاسخ این پرسش می‌تواند شخص را به دورترین زوایای ذهنش سوق دهد. حضور چشمگیر مفاهیم نوستالژیک در آثار اساتید درام‌نویس، ما را بر آن می‌دارد تا با مطالعات تخصصی و آکادمیک این مسیر را برای غنی‌ترکردن ادبیات نمایشی پیگیری کنیم.

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، مفاهیمی چون اصالت، زمان، تغییر، روان، تنهایی، فقدان و مرگ، میل به جاودانگی، حافظه و هویت، عناصر اصلی برای رسیدن به مفهوم نوستالژی است؛ اما از آنجا که هر کدام از این مفاهیم تعاریف گسترده و وسیع دارند، در این کتاب در حد ضرورت به آنها پرداخته شده است.

نوستالژی واژه‌ای یونانی است و از دو کلمۀ بازگشت به خانه و درد تشکیل شده است. در زبان فارسی معادلی که کاملاً دربرگیرندۀ مفهوم این کلمه باشد، وجود ندارد؛ از این‌رو بعضاً با ترکیب‌های چون غم غربت و حسرت گذشته معادل‌سازی شده که کاملا گویا نیست. از آنجا که عناصر اصلی آمیخته این حس نوعی غم آمیخته با خوشی است، شاید واژۀ «غم خوش» معادلی مناسب برای این معنا باشد. مثل زمانی که شخص پس از سال‌ها سراغ محله‌های کودکی‌اش رفته و خاطرات تلخ و شیرینی از حسرت و لذت به او دست می‌دهد. نوستالژی از مباحث چالش‌برانگیز روانشناسی، تاریخ، جامعه‌شناسی، فلسفه و ادبیات است که مفهوم آن در گذر زمان از نام یک بیماری روانی، به پارادوکسی از یک حس تلخ خوشایند تغییر کرده و با رویکردی فلسفی به عنوان یک دال می‌تواند هزاران مدلول داشته باشد.

در زمینۀ ادبیات نمایشی و سینما، بهرام بیضایی به عنوان مؤلفی متعهد و پایبند به ارزش‌ها، خودآگاه یا ناخودآگاه از درون‌مایه‌های نوستالژیک در قالب هویت تاریخی، آرمانشهر، کهن‌الگو، خاطرۀ جمعی و اسطوره برای دراماتیزه‌کردن شخصیت‌هایش سود برده و کوشیده تا کاراکترهای آثارش، ضمن پاسخ دادن به این کاستی، ارزش‌های دیرین را زنده کند و هرجا که از اشاره‌های مستقیم بازمانده، به خیال و جادو و دنیای مجازی پناه برده و با تعزیه و خیمه‌شب‌بازی و تخته روحوضی به بیان حسرت و دلتنگی‌هایش از جهان پیرامون پرداخته و با بازگویی موضوعاتی نوستالژیک چون: نارضایتی از وضعیت موجود، کنکاش برای بازیابی هویت، دور ماندن از مبدا وجود، جدایی از وطن و معشوق، بازیابی روزگاران خوش گذشته، بازگشت به اسطوره‌ها، استقبال از مرگ برای رسیدن به رستاخیز، مرثیه برای ارزش‌های ازدست‌رفته و ارج نهادن به پیشینه و خاطرۀ جمعی، مخاطب را با خود همراه می‌کند.

جستجوی اصلی بیضایی، دست‌یافتن به هویت بشری است و هدف این کتاب نیز رمزگشایی از رازهای پنهان نوستالژیک در هویت‌بخشی به کاراکترهای آثار نمایشی اوست. کارکرد هویت، گاه در شمایل یک شخصیت، گاه اشیاء؛ مکان و زمان و حتی نام‌ها ظهور می‌یابد و در نهایت مطالعۀ آثار نمایشی بیضایی، مخاطب را با دنیای پر از رمزوراز و افسون آشنا می‌سازد تا با پرداختن به هر کدام، دریچه‌ای از معرفت و شناخت جهان هستی بر روی او گشوده شود.

بیضایی بنا ندارد فقط یک قصه‌گوی صرف باشد؛ هر اثر او انبوهی از معماهاست که مخاطب را به اندیشه وامی‌دارد تا ضمن مشارکت در دریافت آثارش، همراه با او به لایه‌های درونی‌تر نوشته‌هایش دست یابد؛ لایه‌هایی که هرکدام امکان بازشناخت بیشتر این آثار را بر اساس آرای جیمسون فراهم می‌آورد.

فهرست مطالب کتاب:

سخن اول

تولد نوستالژی

نوستالژی: آنچه نیست

نشانه‌شناسی نوستالژی

هویت، جایگاه حافظه و گذشته

نوستالژی و اشتیاق به گذشته

نوستالژی و پیشگویی آینده

نوستالژی: پناهگاه پایدار زمان

نوستالژی و روان: احساسات فروخورده و تعلقات ناپایدار انسان

نوستالژی و اصالت: دلتنگی ‌برای اصل و ریشه

کهن‌الگوها

خاطرۀ جمعی

نوستالژی و اسطوره

نوستالژی و تاریخ

آرمان‌شهری به نام ناکجاآباد

نوستالژی و آفرینش ادبی

جهانی‌شدن

سنت و مدرنیته

نوستالژی و عصر پست‌مدرن

سینمای پست‌مدرن

بهرام بیضایی

درون‌مایه‌های نوستالژیک آثار نمایشی بیضایی

منابع

... بیشتر
نویسنده:
آذر مهرابی
ناشر:
شباهنگ
کلید واژه:
نمایشنامه‌های فارسی,نوستالژی در نمایشنامه‌های بیضایی,بهرام بیضایی,فیلمنامه‌های فارسی,نشر شباهنگ,آذر بهرامی
عنوان :
دیباچه ای بر بیاض یا سفینۀ صائب
خلاصه مطلب :

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

مولانا صائب تبریزی بی‌تردید از بزرگ‌ترین شاعران زبان فارسی است که نام و آوازۀ بلندش اقطار مشرق‌زمین قرن یازدهم هجری را درنوردیده بود. او سرآمد شاعران عصر صفوی، گل سرسبد گویندگان سبک مشهور به هندی و از ائمۀ غزل‌سرایان فارسی است. نام شاعر محمدعلی و تخلصش «صائب» است. شعر و اندیشه و شخصیتش ممتاز بوده و افزون و بر شاعران و نویسندگان هم‌روزگارش، تذکره‌نویسان و منتقدان برجستۀ خلف نیز با تعظیم بل اعجاب از او یاد کرده‌اند. آثار مکتوب باقی‌مانده از او عبارتند از: دیوان اشعار، بیاض یا سفینه، فتح قندهار، دیوان تناسبات، واجب الحفظ، مرآت الجمال، آرایش‌نگار.

از دیرباز شاعران و شعردوستان و ادیبان و ادب‌دوستان، به منظور مراجعه و استفاده و کسب التذاذ خود یا دیگران، از انتخاب آثار منظوم یا منثور و گاه هر دو، مجموعه‌هایی را فراهم آورده‌اند که در دوره‌های مختلف با نام‌هایی مانند بیاض، سفینه، جُنگ و مجموعه از آنها یاد شده است. یکی از این مجموعه فراهم‌آوردۀ مولانا صائب تبریزی است.

مولانا صائب تبریزی مجموعۀ مفصل و ارزشمندی از سروده‌ها و نوشته‌ها و نویسندگان هم‌روزگارش برای خود برگزیده و همراه با منتخباتی از آثار خود، در جُنگی حجیم گرد آورد که بیشتر با عنوان‌های «بیاض صائب» و «سفینۀ صائب» و گاه «تذکره» یا «تذکرة الشعرای صائب» از آن یاد شده است.

این مجموعه از همان روزگار مؤلف، شهرت بسیار یافته و مرجع منتقدان و سخن‌شناسان شده و تذکره‌نویسان نامدار از جمله بنداربن داس مؤلف سفینۀ خوشگو، والۀ داغستانی مؤلف تذکرۀ ریاض الشعراء، علی‌خان آرزو مؤلف تذکرۀ مجمع النفایس و .... بدان استناد کرده‌اند و حتی ثبت بیتی را در آن بر قابلیت شاعری گمنام حجت دانسته‌اند.

شمار ابیات مندرج در مجموعۀ صائب را به تفاوت 16914، حدود نوزده یا بیست هزار، نزدیک به 25 هزار، افزون بر 25 هزار، و حتی سی هزار و شمار سرایندگان آنها را نیز به تفاوت از چهارصد نفر تا هشتصد نفر یاد کرده‌اند. پیکرۀ اصلی این بیاض، شامل دو پیش‌متن و سه بخش اصلی (منتخب اشعار سرایندگان پیش از صائب از متقدمان و متوسطان، منتخب سروده‌های شاعران هم‌روزگار صائب، منتخب اشعار شخص صائب) بوده است.

این بیاض نه‌تنها آیینۀ تمام‌نمای ذوق و سخن‌شناسی مولانا صائب، بلکه نموداری از ذوق ایرانی به‌ویژه پسند و سلیقۀ ادبی در عصر صفوی بوده است. به جز سروده‌های دل‌انگیزی که در این مجموعه گردآمده، کثرت تخلص‌های زیبا در آن نیز قابل توجه است. نیز در حکم تذکره‌ای است خالی از هرگونه شرح و بسط که تکمله‌ای می‌تواند باشد برای تذکره‌های فارسی به‌ویژه تذکره‌های محلی مربوط به شهرهایی چون تبریز و اصفهان که سهم بیشتری از مجموعه به آنها اختصاص یافته است.

در این کتاب، پس از معرفی کوتاه مولانا صائب، بیاض یا سفینۀ او، دستویس اصفهان، چاپ عکسی و ارزش‌های آن سفینه به تفصیل شناسانیده شده؛ جامع سفینه و کاتب نسخه، با دلایل درون‌متنی و برون‌متنی تعیین گردیده، یادکردها و نقل‌قول‌های تذکره‌ها و تحقیقات معاصران از سفینۀ صائب بررسی و به تطبیق و مقابلۀ آنها با چاپ عکسی نسخۀ اصفهان پرداخته شده است. همچنین متن مصحح دو دیباچه که در عصر تألیف بیاض صائب بر آن نوشته شده و سه فهرست کامل عناوین مندرجات و اسامی صاحبان آثار (با جستجو در متن اشعار ذیل هر نام و گاه مراجعه به دواوین آنان) و اسامی کتاب‌های مذکور در نسخه با این پژوهش همراه و تصاویر مرتبط با مباحث این پژوهش بدان پیوست شده است.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچه

این پژوهش

دربارۀ ضبط اسامی مندرج در سفینۀ صائب

مولانا صائب

بیاض یا سفینۀ صائب

متن دیباچۀ بیاض یا سفینۀ صائب

چاپ عکسی سفینۀ صائب

دستنویس اصفهان از سفینۀ صائب

فهرست عناوین مندرجات سفینۀ صائب

فهرست الفبایی اسامی صاحبان آثار در سفینۀ صائب

فهرست الفبایی اسامی کتاب‌ها در سفینۀ صائب

تصاویر

فهرست‌ها

منابع

... بیشتر
نویسنده:
محسن ذاکرالحسینی
ناشر:
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
کلید واژه:
صائب تبریزی,سفینۀ صائب,شعر فارسی,سرگذشت‌نامه,گزیده اشعار,شاعران دورۀ صفوی,محسن ذاکرالحسینی