علم دینی، مبانی، چالش‌ها و کارکردها از منظر آیت الله جوادی آملی، محمد نقیب العطاس و پلانتینگا عبدالله جوادی آملی معرفت‌شناسی دینی (مسایل جدید کلامی) معرفت شناسی معاصر عبدالله جوادی آملی فلسفه دین آلوین پلانتینگا Alvin Plantinga معرفت‌شناسی دینی فلسفه تطبیقی عین الله خادمی عبدالله صلواتی فلسفه معاصر فلسفه اسلامی معاصر Persian کلیدواژه فارسی: علم دینی، چالش، کارکرد، جوادی آملی<br />کلیدواژه انگلیسی: religious knowledges, functions, Javadi Amoli فهرست مطالب چکیده ........................................................................................................................أ‌ فهرست مطالب ..........................................................................................................ب‌ 1-1. مقدمه ...........................................................................................................2 2-1. طرح تحقیق...............................................................................................3 1-2-1. بیان مسئله.................................................................................................................3 2-2-1. اهمیت و ضرورت......................................................................................................4 3-2-1. اهداف تحقیق............................................................................................................5 4-2-1. پیشینه پژوهش.........................................................................................................6 5-2-1. سوالات تحقیق..........................................................................................................10 6-2-1. روش شناسی تحقیق................................................................................................11 4-1. مفهوم‌شناسی..............................................................................................11 1-3-1. علم................................................................................................................................11 2-3-1. دین...............................................................................................................................12 3-3-1. علم دینی.....................................................................................................................14 4-3-1. چالش‌های علم دینی................................................................................................15 5-3-1. کارکردهای علم دینی...............................................................................................16 4-1. ساختار پژوهش...........................................................................................16 فصل دوم: علم دینی، مبانی، چالش‌ها و کارکرد‌ها از منظر آیت‌الله جوادی آملی 1-2. مقدمه.........................................................................................................19 2-2. مبانی علم دینی از نظر آیت الله جوادی آملی...........................................20 1-2-2. وحی به عنوان منبع اصلی علم دینی......................................................................20 2-2-2. عقل به عنوان ابزار فهم وحی.....................................................................................20 3-2-2. فطرت به عنوان پایه شناخت دینی..........................................................................21 4-2-2. جامعیت دین اسلام................................................................................................21 5-2-2. باور به تعاضد عقل و نقل.......................................................................................21 6-2-2. باورمندی به آلایش علوم رایج..............................................................................22 3-2. پسینی و پیشینی بودن مبانی.............................................................22 4-2. روش شناسی علم دینی از نظر آیت الله جوادی آملی.......................23 1-4-2. روش محتوایی.........................................................................................................24 2-4-2. روش فرایندی..........................................................................................................24 5-2. مسئله علم دینی از نظر آیت الله جوادی آملی..................................25 6-2. نقش باورهای دینی در علم آیت الله جوادی آملی.............................26 1-6-2. محوریت دین در توحید علوم..............................................................................26 2-6-2. همراستایی اهداف دین و علم..............................................................................27 3-6-2. محور نبودن نقش عالِم..........................................................................................27 7-2. چگونگی تفکیک مفاهیم علم و دین از جوادی آملی.......................27 1-7-2. مفهوم علم از دیدگاه جوادی آملی......................................................................28 2-7-2. مفهوم دین از نگاه جوادی آملی..........................................................................29 3-7-2. درهم تنیدگی علم و دین.....................................................................................29 8-2. چالش‌های علم دینی از نظر آیت الله جوادی آملی...........................30 1-8-2. تقابل علم دینی و الحادی....................................................................................30 2-8-2. تقابل عقل و نقل....................................................... ............................................32 3-8-2. طبیعت‌گرایی به جای خلقت‌باوری.....................................................................33 4-8-2. چالش تعارض احتمالی نتایج دانش تجربی و علم دینی................................35 5-8-2. استقرار علمِ هویت برانداز......................................................................................36 6-8-2. وجود تفکر قارونی در میان دانشمندان..............................................................37 9-2. پسینی و پیشینی بودن چالش‌ها........................................................38 10-2. کارکردهای علم دینی از نظر آیت الله جوادی آملی............................40 1-10-2. رفع تعارض میان علم و دین................................................................................40 2-10-2. تحول در تمدن‌سازی............................................................................................41 3-10-2. دستیابی به حیات طیبه........................................................................................42 4-10-2. وحدت علم...............................................................................................................42 5-10-2. وحدت دین...............................................................................................................43 6-10-2. هم‌افزایی عقل و نقل...............................................................................................44 7-10-2. وحدت حوزه و دانشگاه..........................................................................................44 8-10-2. نیل به سعادت دنیا و آخرت.................................................................................45 9-10-2. دسترسی به منبعی فراتر از عقل.........................................................................45 10-10-2. تکامل انسان.............................................................................................................46 11-10-2. جامعیت منابع معرفت............................................................................................46 12-10-2. رویکردی حداکثری به دین...................................................................................47 11-2. پسینی و پیشینی بودن کارکردها.........................................................47 12-2. ملاحظات نگارنده............................................................................................................48 13-2. نتیجه‌گیری...........................................................................................50 فصل سوم: علم دینی، مبانی، چالش‌ها و کارکرد‌ها از منظر محمد نقیب العطاسٍ 1-3. مقدمه......................................................................................................53 2-3. مبانی علم دینی از نظر محمد نقیب العطاس........................................54 1-2-3. توحید به عنوان اساس علم دینی.........................................................................54 2-2-3. عقل به عنوان ابزار فهم وحی................................................................................55 3-2-3. هماهنگی عقل و نقل............................................................................................55 4-2-3. تأکید بر زبان و فرهنگ اسلامی.............. .............................................................55 5-2-3. جامعیت دین اسلام.................................................................................................55 6-2-3. خنثی نبودن علم....................................................................................................56 7-2-3. کمال‌طلبی انسان...................................................................................................56 3-3. پسینی و پیشینی بودن مبانی...............................................................57 4-3. روش شناسی علم دینی از نظر محمد نقیب العطاس..............................58 1-4-3. مرحله اول..................................................................................................................58 2-4-3. مرحله دوم..................................................................................................................58 5-3. مسئله علم دینی از نظر محمد نقیب العطاس.........................................59 6-3. نقش باورهای دینی در علم محمد نقیب العطاس....................................61 1-6-3. معیار تحقق علم........................................................................................................61 2-6-3. تار و پود شناخت......................................................................................................61 7-3. چگونگی تفکیک مفاهیم علم و دین از دیدگاه نقیب العطاس................62 1-7-3. علم از منظر العطاس................................................................................................62 2-7-3. دین از منظر العطاس...............................................................................................63 3-7-3. جایگاه علم در منظومه مفاهیم دینی..................................................................63 8-3. چالش‌ها.....................................................................................................64 1-8-3. چالش نااسلامی شدن زبان.......................................................................................65 2-8-3. آلایش علم رایج با آلودگی‌های تمدن غربی.........................................................66 3-8-3. مفهوم دوگانگی یا ثنویت........................................................................................67 4-8-3. چالش شکاکیت و نسبی‌گرایی................................................................................68 5-8-3. چالش سکولاریزاسیون..............................................................................................69 9-3. پسینی و پیشینی بودن مبانی.................................................................70 10-3. کارکردها.....................................................................................................70 1-10-3. تحقق تدریجی انسان کامل......................................................................................70 2-10-3. جامعیت منابع شناخت..............................................................................................71 3-10-3. رفع نسبیت و شکاکیت از چهره علم.....................................................................72 4-10-3. وحدت علم...................................................................................................................72 5-10-3 تحقق ساختاری علم دینی.......................................................................................74 6-10-3. اتحاد جهان اسلام (وحدت مذاهب اسلامی)...................................................75 7-10-3 رویکردی حداکثری به دین................................................................................75 11-3. پسینی و پیشینی بودن کارکردها.........................................................76 12-3. ملاحظات نگارنده...................................................................................77 13-2. نتیجه‌گیری.............................................................................................78 فصل چهارم: علم دینی، مبانی، چالش‌ها و کارکرد‌ها از منظر پلانتینگا 1-4. مقدمه......................................................................................................80 2-4. مبانی علم دینی از نظر پلانتینگا..........................................................81 1-2-4. معرفت‌شناسی اصلاح‌شده.................................................................................81 2-2-4. باورهای پایه‌ای....................................................................................................81 3-2-4. نقد طبیعت‌گرایی روش‌شناختی......................................................................81 4-2-4. خنثی نبودن علم................................................................................................82 5-2-4. خدادادی بودن معرفت.......................................................................................82 6-2-4. باورمندی به حس الوهی....................................................................................82 3-4. پسینی و پیشینی بودن مبانی...............................................................83 4-4. روش‌شناسی علم دینی از نظر پلانتینگا...............................................83 1-4-4. برنامه استعجالی........................................................ ..........................................83 2-4-4. برنامه حداکثری...................................................................................................84 3-4-4. روش سلبی...........................................................................................................84 4-4-4. روش ایجابی........................................................................................................84 5-4-4. تقویت حس خداشناسی....................................................................................85 5-4. مسئله علم دینی از نظر پلانتینگا.........................................................85 6-4. نقش باورهای دینی در علم پلانتینگا....................................................87 1-6-4. فضیلت‌گرایی و اخلاق‌مداری دینی..................................................................87 2-6-4. تجربه دینی به عنوان منبع معرفت.................................................................87 3-6-3. نقش حس الوهی.................................................................................................88 4-6-4. علم به مثابه بخشی از دین................................................................................88 7-4. چگونگی تفکیک و تبیین مفاهیم علم و دین از دیدگاه پلانتینگا....................................89 1-7-4. علم در نظر پلانتینگا............................................................................................89 2-7-4. دین در نظر پلانتینگا...........................................................................................90 8-4. چالش‌های علم دینی از منظر پلانتینگا.................................................91 1-8-4. تقابل علم دینی و الحادی...................................................................................91 2-8-4. طبیعت به جای خلقت.........................................................................................92 3-8-4. چالش مبناگرایی کلاسیک..................................................................................93 4-8-4. چالش داستان تکاملی حیات............................................................................94 5-8-4. چالش ایرادات قرینه‌گرایانه.................................................................................95 6-8-4. چالش تجربه‌گرایی................................................................................................96 7-8-4. در حاشیه بودن دین............................................................................................97 8-8-4. استقرار علم رایج بر مبانی الحادی....................................................................98 9-4. پسینی و پیشینی بودن چالش‌ها...........................................................99 10-4. کارکردهای علم دینی از منظر پلانتینگا.................................................100 1-10-4. منبع شدن دین در تولید علم............................................................................100 2-10-4. گستردگی باورهای پایه.......................................................................................101 3-10-4. شکست تحدید علم..............................................................................................101 4-10-4. توسعه توجیه باورهای معرفتی.........................................................................102 5-10-4. رونق دوباره مسیحیت..........................................................................................103 6-10-4. توسعه احکام عقل.................................................................................................103 7-10-4. رویکردی حداکثری به دین................................................................................104 11-4. پسینی و پیشینی بودن کارکردها..........................................................105 12-4. ملاحظات نگارنده...........................................................................................................105 13-4. نتیجه‌گیری.............................................................................................107 فصل پنجم: تحلیل یافته‌ها، نتیجه‌گیری و پیشنهادها 1-5. مقدمه......................................................................................................110 2-5. بررسی تطبیقی......................................................................................110 1-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در چیستی علم دینی بین این سه متفکر.................110 1-1-2-5. وجه تشابه در مفهوم‌شناسی علم دینی......................................................111 2-1-2-5. وجه تفاوت در معناشناسی علم دینی........................................................112 2-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در نقش باورهای دینی در علم....................................113 1-2-2-5. وجوه تشابه در نقش باورهای دینی در علم...............................................113 2-2-2-5. وجه تفاوت در نقش باورهای دینی در علم................................................114 3-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در چگونگی تفکیک مفاهیم علم و دین.....................115 1-3-2-5. وجه تشابه در چگونگی تفکیک و تبیین مفاهیم علم و دین..................116 2-3-2-5. وجه تفاوت در چگونگی تفکیک و تبیین مفاهیم علم و دین.................116 4-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در مبانی علم دینی از منظر این سه متفکر..............118 1-4-2-5. وجوه تشابه در مبانی علم دینی از منظر این سه متفکر..........................118 2-4-2-5. وجه تفاوت در مبانی علم دینی از منظر این سه متفکر..........................119 5-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در روش شناسی علم دینی از نظر این سه دانشمند..120 1-5-2-5. وجه تشابه در روش‌شناسی علم دینی از منظر این سه دانشمند..............121 2-5-2-5. وجوه تفاوت در روش‌شناسی علم دینی از منظر این سه دانشمند...........121 6-2-5. وجوه تشابه و تفاوت در چالش‌های علم دینی بین این سه اندیشمند..........123 1-6-2-5. وجه تشابه در چالش‌های علم دینی میان این سه اندیشمند......................123 2-6-2-5. وجه تمایز در چالش‌های علم دینی میان این سه اندیشمند.......................124 7-2-4. وجوه تشابه و تفاوت در کارکرد‌های علم دینی بین این سه اندیشمند.........124 1-7-2-5. وجه تمایز در کارکردهای علم دینی میان این سه دانشمند.......................124 2-7-2-5. وجوه تشابه در کارکردهای علم دینی میان این سه دانشمند....................125 3-5. نتیجه‌گیری کلی....................................................................................126 4-5. پیشنهاد ها.............................................................................................131 1-4-5. پیشنهادهای نظری..................................................................................................132 2-4-5. پیشنهادهای اجرایی................................................................................................132 1-2-4-5. سازمان‌سازی..........................................................................................................132 2-2-4-5. تشکیل کنفدراسیون علم دینی.........................................................................133 3-2-4-5. تأسیس دانشگاه اسلامی.....................................................................................133 5-5. محدودیت‌‌ها و موانع..............................................................................133 1-5-5. محدودیت زمانی......................................................................................................133 2-5-5. محدودیت منابع.......................................................................................................134 3-5-5. سایر محدودیت‌ها.....................................................................................................134 منابع و مآخذ.........................................................................................................135, text قنواتی, علی (دانشجوی دکتری الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران) خادمی, عین الله (استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی), 1340ش.# صلواتی , عبدالله(استاد گروه فلسفه و کلام اسلامیدانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران) جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# العطاس, محمد نقیب(Syed Muhammad Naquib al-Attas،اسلام‌شناس، فیلسوف مالزیایی و بنیان‌گذار مؤسسه بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی-ایستاک- است. آثار مشهور وی عمدتاً در تربیت نسل جدید بر اساس مبانی اسلامی و نقد مبانی تربیت اخلاقی غرب است.), 1933م.#2026م. پلانتینگا, آلوین (فیلسوف دین مسیحی امریکایی), -1932م.ان آربر،میشیگان،امریکا # Thesis