ارزیابی دیدگاه علامه جعفری در باب «ناسازگارگرایی جبر و اختیار» علامه جعفری: محمدتقی جعفری علامه جعفری Persian کلیدواژه فارسی: علامه محمدتقی جعفری، جبر و اختیار، ناسازگار گرایی، اختیارگرایی، حیات معقول، وجدان، هرمنوتیک<br />کلیدواژه انگلیسی: Allameh Mohammad taghi Jafari, Determinism and free will, incompatibilism, Libertarianism, Hayate maqul, conscience, Hermeneutics مقدمه : فصل اول کلیات تحقیق 1 1-1. مقدمه و بیان مسئله 2 2-1 . پرسش‌های تحقیق 3 3-1 . فرضیه تحقیق 4 4-1 . روش تحقیق 4 5-1 . پیشینه تحقیق 4 6-1. اهمیت و ضرورت تحقیق 7 فصل دوم : مبانی نظری و چارچوب مفهومی مقدمه فصل 12 1-2 . نقشه مفهومی مسئله جبر و اختیار در فلسفه معاصر 12 1-1-2. جبرگرایی (Determinism) 12 2-1-2. سازگارگرایی (Compatibilism) 13 3-1-2 . ناسازگارگرایی (Incompatibilism) 13 2-2. سیر تاریخی مسئله در فلسفه و کلام اسلامی 14 1-2-2 . اشاعره ومعتزله 14 2-2-2 . نظریه الامر بین الامرین 14 3-2. جایگاه انسان و اختیار در کلیت اندیشه علامه جعفری 15 1-3-2 . حیات معقول به مثابه غایت متعالی زندگی 15 2-3-2 . رابطه ناگسستنی اختیار با کرامت، مسئولیت و معنا 15 فصل سوم : تبیین و تحلیل دیدگاه علامه جعفری در باب اختیار مقدمه فصل 18 1-3 . ادله اثبات اختیار: بنیان‌های وجدانی و اخلاقی 18 1-1-3. برهان وجدان: بدیهی‌ترین حقیقت نفسانی 18 2-1-3 . برهان مسئولیت و تکلیف: فروپاشی جهان انسانی بدون اختیار 19 2-3. ماهیت اختیار: اراده معقول (Reasonable Will) 19 3-3 . ادله رد جبرگرایی (تثبیت موضع ناسازگارگرایانه) 27 1-3-3. نقد جبرگرایی علمی 27 2-3-3 . نقد جبرگرایی کلامی (اشعری) 27 4-3. تفسیر علامه جعفری از «الامر بین الامرین» 28 5-3. نتیجه‌گیری فصل 28 فصل چهارم : تجلی اختیار در هرمنوتیک علامه جعفری؛ خوانشی اختیارگرایانه از نهج‌البلاغه و مثنوی مقدمه فصل 30 1-4 . اختیارگرایی در شرح نهج‌البلاغه: تبیین مسئولیت «انسان علوی» 30 1-1-4. کالبدشکافی خطبه‌ها و نامه‌های مرتبط با اراده انسان: انسان به‌مثابه موجودی قابل ساخت 30 2-1-4. تفسیر کلیدی از مناظره «قضا و قدر»: نقطه عطف خوانش اختیارگرایانه 31 3-1-4. تقوا به مثابه یک مراقبت فعالانه و انتخاب آگاهانه 31 2-4. اختیارگرایی در تفسیر مثنوی: جدال انسان با جبر در نگاه مولوی 31 1-2-4. تحلیل مناظره جبر و اختیار در دفتر پنجم مثنوی: توسل به وجدان 32 2-2-4 . رابطه «عشق» و «اختیار»: کمال اختیار، نه نفی آن 32 3-2-4. معنای «توکل» در کنار «تلاش»: بستن زانوی اشتر 32 3-4. نتیجه‌گیری فصل 33 فصل پنجم : پیامدهای «اختیارگرایی» در دیگر ساحات اندیشه علامه جعفری مقدمه فصل 35 1-5. پیامدها در فلسفه حقوق: اختیار به مثابه شالوده «حق»، «تکلیف» و «عدالت» 35 1-1-5 . حقوق بشر مبتنی بر کرامت اختیاری 35 2-1-5. فلسفه کیفر و عدالت کیفری: توجیه مجازات 35 3-1-5 . تکلیف به مثابه امانت الهی: بنیان رابطه حقوقی انسان و خدا 36 2-5 . پیامدها در فلسفه هنر: اختیار به مثابه سرچشمه «خلاقیت» و «تعهد»: 36 1-2-5. هنر به مثابه «آفرینشگری» نه تقلید جبری 36 1-2-5. تعهد در هنر: انتخاب مسئولانه هنرمند 36 3-5 . پیامدها در فلسفه دین: بازخوانی «دعا»، «تقدیر» و «هدایت» 37 1-3-5. دعا به مثابه عالی‌ترین شکل اعمال اراده 37 2-3-5 . بازخوانی «تقدیر» (قضا و قدر): تقدیر قوانین، نه تقدیر رویدادها 37 3-3-5. «هدایت» و «ضلالت» به مثابه امری اکتسابی 37 4-5. نتیجه‌گیری فصل 37 فصل ششم : ارزیابی و مقایسه دیدگاه علامه جعفری مقدمه فصل 40 1-6. تحلیل تطبیقی: دیدگاه علامه جعفری در آیینه دیگران 40 1-1-6. علامه جعفری و ایمانوئل کانت: شباهت در مبنا، تفاوت در جایگاه هستی‌شناختی اختیار 40 2-1-6. علامه جعفری و ملاصدرا: تفاوت در تفسیر الامر بین الامرین 41 2-6 . بررسی نقاط قوت دیدگاه علامه جعفری 42 1-2-6 . قدرت تبیین‌کنندگی در حوزه حیات انسانی 42 2-2-6 . سازگاری با شهود عمومی و تجربه پدیدارشناختی 42 3-2-6 . ارائه یک انسان‌شناسی پویا و کمال‌گرا 42 3-6 . بررسی چالش‌ها و نقاط ضعف (تحلیل انتقادی) 43 1-3-6. چالش علمی: معمای مداخله «خود» در جهان فیزیکی 43 2-3-6. چالش کلامی-متافیزیکی: معمای علم پیشین الهی 44 3-3-6. چالش فلسفی-روش‌شناختی: اتکا بر برهان وجدان 44 4-6. نتیجه‌گیری فصل 45 فصل هفتم : سنجش تطبیقی دیدگاه علامه جعفری و ابن‌سینا 1-7. مقدمه: طرح مسئله تقابل دو پارادایم 47 2-7. تبیین مبانی دیدگاه ابن‌سینا: اختیار در چارچوب ضرورت علّی 47 1-2-7. اصل بنیادین متافیزیک سینوی: قاعده ",الشیء ما لم یجب لم یوجد", 47 2-2-7. تحلیل جایگاه اراده انسان در زنجیره طولی علل 48 3-2-7. تعریف اختیار از منظر ابن‌سینا: یک تفسیر ",سازگارگرایانه", 48 3-7. نقد علامه جعفری بر مبانی سینوی و طرح نظریه ناسازگارگرایی 48 1-3-7. نقطه عزیمت علامه جعفری: اولویت ",پدیدارشناسی اخلاقی", بر ",متافیزیک انتزاعی", 49 2-3-7. نقد مفهوم ",اراده معلوله",: تمایز میان اختیار صوری و اختیار حقیقی 49 3-3-7. تفکیک میان انواع جبر: نقد تسری جبر علمی به حوزه انسانی 49 7-4. تحلیل تطبیقی و جمع‌بندی نهایی فصل 50 1-4-7. ریشه‌یابی اختلاف: تقابل دو جهان‌بینی 50 2-4-7. نتیجه‌گیری نهایی فصل 50 فصل هشتم : سنجش تطبیقی دیدگاه علامه جعفری و ملاصدرا 1-8. مقدمه: ورود به افق حکمت متعالیه 54 8-2. تبیین دیدگاه ملاصدرا: اختیار در پرتو حرکت جوهری و توحید افعالی 54 1-2-8. حرکت جوهری و نقش انسان در صیرورت خویش 54 2-2-8. توحید افعالی و فاعلیت طولی: تبیین رابطه فعل انسان با فعل خدا 55 3-2-8. تبیین نظریه ",الامر بین الامرین", 55 3-8. ارزیابی و نقد علامه جعفری بر راه‌حل صدرایی 55 1-3-8. تقدیر از پویایی حکمت متعالیه 55 2-3-8. چالش ",مسئولیت مطلق", در پرتو توحید افعالی 56 3-3-8. استقلال فاعل اخلاقی به مثابه یک ضرورت 56 4-8. تحلیل تطبیقی و جمع‌بندی نهایی فصل 56 1-4-8. ریشه‌یابی اختلاف: تقابل اولویت‌ها 56 2-4-8. نتیجه‌گیری نهایی فصل 57 فصل نهم : نتیجه‌گیری، ارزیابی نهایی و پیشنهادات مقدمه فصل: از تحلیل تا ترکیب، ترسیم یک تصویر نهایی 61 1-9. بازبینی مسیر تحقیق: مروری بر منطق پژوهش 61 2-9 . سنتز نهایی یافته‌ها: اولویت «اصل انسان‌گرایانه» و پیامدهای آن 62 1-2-9. تبیین اصل انسان‌گرایانه 62 2-2-9 . این اصل به مثابه منشأ نقاط قوت 63 3-2-9 . این اصل به مثابه منشأ نقاط ضعف و چالش‌های نظری 63 4-2-9 . پاسخ نهایی به پرسش تحقیق 64 3-9 . اهمیت و دستاوردهای تحقیق 67 4-9 . محدودیت‌های تحقیق 68 5-9 . افق‌های نو: پیشنهادات برای تحقیقات آینده 68 6-9 . سخن پایانی فصل 69 فصل دهم : نظریه مختار؛ ارائه یک مدل تحلیلی برای فهم دیدگاه علامه جعفری مقدمه فصل: فراتر از نقد، به سوی یک چارچوب تبیینی 75 1-10. بازخوانی تنش بنیادین: ضرورت ارائه یک مدل تحلیلی 75 2-10 . ارائه نظریه مختار: مدل اختیارگرایی پراگماتیک دووجهی 76 1-2-10. وجه اول 76 2-2-10 . وجه دوم 77 3-10 . تلفیق دو وجه: اولویت بنیادین ساحت عملی بر ساحت نظری 77 4-10. پیامدها و دستاوردهای نظریه مختار 78 5-10. نتیجه‌گیری فصل 78 فهرست منابع 80, text مهرابی راد, مرتضی احمدی, فاطمه (استاد راهنما) فلاحی اصل, حسین (استادیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه لرستان) جعفری تبریزی, محمدتقی (علامه جعفری، فیلسوف و دانشمند معاصر), 1304ش.#1377ش. Thesis