درسگفتار نقد هایدگر بر هگل، شرح و تفسیر نوشتار «هگل و یونانیان» هایدگر مارتین هایدگر فریدریش هگل احمد رجبی نیمسال دوم / ۱۴۰۳ درسگفتار نقد هایدگر بر هگل، شرح و تفسیر نوشتار «هگل و یونانیان» هایدگر<br />👤 دکتر احمد رجبی<br />🎓 مقطع: کارشناسی ارشد - دانشگاه تهران ( نیم‌سال دوم ۱۴۰۳)<br />🟢 معرفی دوره:<br />تقابل با «مطلق» هگلی را می‌توان به صورتی بسیار کلی قدر مشترک غالب جریان‌های فلسفی از نیمهٔ سدهٔ نوزدهم تا دوران معاصر دانست.<br />در این درسگفتار می‌کوشم با توجه به مسیر مطالعات و پژوهش‌های فعلی‌ام، بر تفسیر هایدگر از فلسفۀ هگل متمرکز شوم و با بحث دربارۀ نوشتار «هگل و یونانیان»، نشان دهم که چگونه مفهوم ناپوشیدگی و تمایز هستی‌شناختی، در خاستگاه درک هگل از دیالکتیک و «این‌همانی مطلق» قرار می‌گیرد، و همچنین اینکه چگونه از این طریق می‌توان درکی دقیق و هستی‌شناختی از خاستگاه اندیشهٔ خود هایدگر و همینطور تأثیر ژرف آن بر سایر فیلسوفان معاصر در فراروی از نظام هگلی به دست آورد. با این تاکید که نقد هایدگر به هگل، در قالب تقدم «تمایز» هستی‌شناختی بر «این‌همانی» روح مطلق هگل، بر خلاف فهم غالب فیلسوفان متاثر از هایدگر، به هیچ وجه به معنای نفی وحدت کل و رها ساختن عقلانیت و سپردن خویش به کثرت و دیگر‌بودگی بی‌پایان نیست، یعنی نباید «تمایز» هایدگر را به معنای موضع «غیریت مطلق» در تقابل با موضع «اینهمانی مطلق» هگل دانست، بلکه باید تفسیر دقیق‌تری از هایدگر به دست داد، در این جهت که هایدگر می‌کوشد «تمامیت» و روح مطلق هگلی را در خاستگاه نااندیشیدهٔ آن، یعنی در خاستگاه پیشا-تعین پوشیدگی برای حضور مطلق و ظهور تمامیت تعینات، بنیانگذاری کند.<br />⭕غرض از این بحث، طرح دو امکان بنیادین برای تبیین «مطلق» به مثابۀ بنیاد هستی‌شناسی است:<br /> <br />نخست، مطلق به مثابۀ تمامیت و وحدت کل تعینات هستی و این‌‌همانی تام، که اندیشۀ هگل را می توان قلهٔ آن در تاریخ فلسفه دانست. و دوم، مطلق به مثابۀ تمایز و پوشیدگی و خاستگاه پیشا-تعین، که هایدگر، به ویژه اندیشۀ متأخر هایدگر در جستجوی صورت‌بندی آن است و خاستگاهی است که تازه امکان نخست، یعنی تمامیت تعینات هستی را ممکن می‌سازد.<br />به تعبیری دیگر می‌توان گفت نقد هایدگر به هگل، دریچه‌ای را می گشاید تا ذیل آن، «وجود» صرفاً ذیل این‌همانی مطلق و وحدت کل و جامع همۀ تعینات وجودی (omnitudo realitatis) فهم و تفسیر نشود و بتوان به وجود، نه به مثابۀ این‌همانی مطلق، بلکه به مثابۀ «تمایز» مطلق اندیشید تا از این طریق فهم بنیادینی از مسألۀ آزادی به منزله حیث اکستاتیک و گشودگی عقل باز شود.<br />تاکید رهیافت تفسیری درس‌گفتار این است که نقد هایدگر بر روح مطلق هگل، نه در تقابل با عقلانیت فلسفی، بلکه در مقام خاستگاه‌یابی و بنیان‌گذاری آن است، خاستگاهی که چون در مطلق هگلی به‌مثابهٔ بازتاب مطلق عقل نزد خودش احراز نشده است، عقل و عقلانیت، مقوم ذاتی خویش، یعنی اکستاتیک بودن و گشودگی را از دست می‌دهد و عقلانیت گشوده به حقیقت وجود، در اراده‌گرایی نیهیلیستی منکر حقیقت نزد نیچه، فرو خواهد پاشید.<br />برای طرح این بحث، به نوشتار «هگل و یونانیان» از رسالۀ «نشانه‌های راه» خواهم پرداخت تا نشان دهم هایدگر چگونه فلسفۀ هگل را در امتداد متافیزیک یونانی و بسط تلقی خاص آن از وجود، در زنجیره مفهومی وجود=جوهر=حضور=تعقل می‌داند و به چه امکان بدیلی برای اندیشه در نسبت با آغاز متافیزیک یونانی اشاره دارد و هایدگر چگونه در مرزبندی روشن و بنیادین اندیشۀ خویش با هگل، می‌کوشد از نو به آرخۀ مطلق به شیوه ای متفاوت بیندیشد. text رجبی , احمد (عضو هیئت علمی گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ایران) هایدگر , مارتین (Martin Heidegger، فیلسوف معاصر آلمانی، فلسفه غربی، فلسفه قرن بیستم، مکتب پدیدارشناسی، هرمنوتیک، اگزیستانسیالیسم), 1889م. مسکیرش، امپراتوری آلمان#1976م. فرایبورگ، بادن-وورتمبرگ، آلمان هگل , گئورگ ویلهلم فریدریش (Georg Wilhelm Friedrich Hegel،فیلسوف بزرگ آلمانی : مکتب ایده‌آلیسم آلمانی، تاریخ‌گرایی، از مرتبطین نظریه مرگ خدا) , 1770#1831 Lectures