بررسی تطبیقی تفسیر آیات وجه و ید خداوند در تفاسیر المیزان،مجمع البیان، کشاف و تفسیر طبری صفات خبریه وجه (صفات خبریه الهی) ید (صفات خبریه الهی) آیات صفات خبریه آیات متشابه معصومه قنبرپور آیات صفات خبریه صفات خبریه وجه (صفات خبریه الهی) ید (صفات خبریه الهی) تفسیر المیزان (علامه طباطبایی، قرآن به قرآن و اجتهادى‌) تفسیر کشاف : متقن ترین تفسیر اهل سنت، ممتاز به لحاظ نکات ادبی و بلاغی : زمخشری تفسیر مجمع البیان (اجتهادى‌) جامع البیان فی تفسیر القرآن (معروف به تفسیر طبری) : طبری Persian فهرست مطالب مقدمه.............................................................................................................................................................................1 علت انتخاب موضوع، اهمیت و فایده آن................................................................................................................4 پیشینه پژوهش ...........................................................................................................................................................5 سوال اصلی....................................................................................................................................................................5 سوالات فرعی پژوهش ...............................................................................................................................................5 فرضیه‌های پژوهش............................................................................................................................5 پیش فرض‌های پژوهش............... .............................................................................................................................6 اهداف پژوهش ............................................................................................................................................................6 1-1-9-روش پژوهش ................................................................................................................................................6 1-1-10- روش گردآوری اطلاعات و داده‌ها..........................................................................................................6 1-1-11- جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق .....................................................................................................6 1-1-12-نتایج علمی وعملی تحقیق......................................................................................................................6 1-1فصل اول کلیات و مفاهیم، بخش اول..............................................................................................................7 1-1-1-مفهوم شناسی تفسیر تطبیقی...................................................................................................................9 1-1-2-تفسیر در لغت...............................................................................................................................................9 1-1-3-تفسیر در اصطلاح......................................................................................................................................9 1-1-4-چیستی مطالعه تطبیقی...........................................................................................................................12 1-1-5-فرآیند مطالعه تطبیقی..............................................................................................................................13 1-1-6-فوایدتفسیرتطبیقی....................................................................................................................................15 1-2-بخش دوم معرفی تفاسیر شیعه و اهل سنت ................................................................................18 1-2-1-تفسیر المیزان...........................................................................................................................................19 1-2-2-تفسیر مجمع البیان فی تفسیر القرآن.................................................................................................20 1-2-3-تفسیر طبری.................................................................................................................................................21 1-2-4-تفسیر کشاف.................................................................................................................................................22 فصل دوم:بررسی دیدگاه مفسران شیعی و اهل سنت در رابطه با واژه "وجه" در قرآن.......... 2-1-بخش اول محکمات ومتشابهات در قرآن ...........................................................................................26 2-1-1-محکم و متشابه در لغت............................................................................................................................28 2-1-2-محکم و متشابه در اصطلاح.........................................................................................................................29 2-1-3-فلسفه آیات متشابه.....................................................................................................................................30 2-1-4-تأثیر مذاهب کلامی....................................................................................................................................33 2-1-5- تأویل.............................................................................................................................................................34 2-1-6-معنای اصطلاحی تأویل.............................................................................................................................35 2-2-بخش دوم بررسی وجه در آیات قرآن................................................................................................39 2-2-1-وجه در لغت................................................................................................................................................40 2-2-2- وجه در قرآن به معنای ذات خدا..........................................................................................................42 2-2-2-1-بررسی وجه در آیه27سوره الرحمن.................................................................................................43 2-2-2-1-1- نظرات مفسران شیعه...................................................................................................................43 2-2-2-1-2- نظرات مفسران اهل سنت..........................................................................................................44 2-2-2-1-3- اشتراکات دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت.........................................................................45 2-2-2-2- بررسی وجه در آیه 88 سوره قصص.............................................................................................46 2-2-2-2-1-نظرات مفسران شیعه...................................................................................................................46 2-2-2-2-2- نظرات مفسران اهل سنت..........................................................................................................48 2-2-2-2-3-اشتراکات آیه فوق از دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت ...................................................48 2-2-2-3-بررسی آیه 28 سوره کهف..............................................................................................................49 2-2-2-3-1- نظرات مفسران شیعه.................................................................................................................49 2-2-2-3-2- نظرات مفسران اهل سنت..........................................................................................................50 2-2-2-3-3- اشتراکات و افتراقات آراء مفسران شیعه و اهل سنت در آیه 28 کهف............................51 2-2-2-4-بررسی وجه در آیه22 سوره رعد.....................................................................................................51 2-2-2-4-1- نظرات مفسران شیعه...................................................................................................................51 2-2-2-4-2- نظرات مفسران اهل سنت...........................................................................................................53 2-2-2-4-3- اشتراکات و افتراقات مفسران شیعه و اهل سنت در تفسیر آیه 22 سوره رعد................53 2-2-2-5-بررسی وجه در آیه 115 سوره بقره...................................................................................................53 2-2-2-5-1- نظرات مفسران شیعه.....................................................................................................................54 2-2-2-5-2- نظرات مفسران اهل سنت..............................................................................................................55 2-2-2-5-3- اشتراکات و افتراقات تفاسیر شیعه و اهل سنتدر آیه 115 سوره بقره..................................56 2-2-3- وجه در غیر معنای ذات خدا.....................................................................................................................57 2-2-3-1-وجه در آیه 22 سوره لقمان..................................................................................................................57 2-2-3-1-1- نظرات مفسران شیعه.......................................................................................................................57 2-2-3-1-2- نظرات مفسران اهل سنت...............................................................................................................58 2-2-3-1-3- اشتراکات آراء شیعه و اهل سنت...................................................................................................59 2-2-3-2-وجه در آیه 11 سوره حج......................................................................................................................59 2-2-3-2-1- نظرات مفسران شیعه.......................................................................................................................59 2-2-3-2-2- نظرات مفسران اهل سنت..............................................................................................................60 2-2-3-2-3- اشتراکات و افتراقات آیه 11 سوره حج........................................................................................61 2-2-3-3- وجه در آیه 112 سوره بقره.................................................................................................................62 2-2-3-3-1- نظرات مفسران شیعه........................................................................................................................62 2-2-3-3-2- نظرات مفسران اهل سنت...............................................................................................................63 2-2-3-3-3- اشتراکات و افتراقات در آیظ 112 سوره بقره.............................................................................65 2-2-3-4- وجه در آیه 20 سوره آل عمران.........................................................................................................65 2-2-3-4-1- نظرات مفسران شیعه.......................................................................................................................65 2-2-3-4-2- نظرات مفسران اهل سنت................................................................................................................66 2-2-3-4-3- اشتراکات و افتراقات در آیه 20 سوره آل عمران.......................................................................68 2-2-3-5- وجه در آیه 111 سوره طه..................................................................................................................69 2-2-3-5-1- نظرات مفسران شیعه.......................................................................................................................69 2-2-3-5-2- نظرات مفسران اهل سنت..............................................................................................................70 2-2-3-5-3- اشتراکات و افتراقات در آیه 111 سوره طه................................................................................72 فصل سوم: بررسی" ید" در آیات قرآن ، بخش اول...................................................................................75 3-1-ید در لغت ..........................................................................................................................................................77 3-2-آیات مربوط به خدا............................................................................................................................................79 3-2-1بررسی واژه ید در آیه 64 سوره مائده.........................................................................................................80 3-2-1-1- نظرات مفسران شیعه.............................................................................................................................80 3-2-1-2- نظرات مفسران اهل سنت....................................................................................................................82 3-2-1-3- اشتراکات و افتراقات آیه 64 سوره مائده..........................................................................................84 3-2-2- بررسی آیه 1 سوره ملک..........................................................................................................................84 3-2-2-1- نظرات مفسران شیعه...........................................................................................................................84 3-2-2-2- نظرات مفسران اهل سنت...................................................................................................................85 3-2-2-3- اشتراکات و افتراقات آیه 1 سوره ملک.............................................................................................86 3-2-3- واژه ید در آیه 75 سوره ص.....................................................................................................................86 3-2-3-1- نظرات مفسران شیعه.............................................................................................................................88 3-2-3-2- نظرات مفسران اهل سنت....................................................................................................................88 3-2-3-3- اشتراکات و افتراقات مفسران شیعه و اهل سنت............................................................................89 3-2-4بررسی آیه 10 سوره فتح.............................................................................................................................89 3-2-4-1- نظرت مفسران شیعه..............................................................................................................................90 3-2-4-2- نظرات مفسران اهل سنت....................................................................................................................92 3-2-4-3- اشتراکات و افتراقات آیه 10 سوره فتح............................................................................................95 3-2-5- بررسی آیه 26 سوره آل عمران...............................................................................................................95 3-2-5-1- نظرات مفسران شیعه............................................................................................................................95 3-2-5-2- نظرات مفسران اهل سنت....................................................................................................................96 3-2-5-3-اشتراکات و افتراقات آیه 26 سوره آل عمران....................................................................................98 3-2-6-واژه ید در آیه 29 سوره حدید...................................................................................................................98 3-2-6-1- نظرات مفسران شیعه............................................................................................................................98 3-2-6-2- نظرات مفسران اهل سنت..................................................................................................................100 3-2-6-3-اشتراکات و افتراقات آیه فوق.............................................................................................................101 3-2-7-ید در آیه 73 سوره آل عمران.................................................................................................................101 3-2-7-1- نظرات مفسران شیعه..........................................................................................................................101 3-2-7-2- نظرات مفسران اهل سنت.................................................................................................................102 3-2-7-3-اشتراکات و افتراقات در آیه 73 سوره آل عمران..........................................................................103 3-2-8- بررسی واژه ید در آیه 88 سوره مؤمنون.............................................................................................103 3-2-8-1- نظرات مفسران شیعه.........................................................................................................................104 3-2-8-2- نظرات مفسران اهل سنت.................................................................................................................105 3-2-8-3- اشتراکات و افتراقات در آیه 88 سوره مؤمنون.............................................................................106 3-3- آیات مربوط به انسان....................................................................................................................................106 3-3-1- بررسی آیه 57 سوره کهف.....................................................................................................................106 3-3-1-1- نظرات مفسران شیعه..........................................................................................................................106 3-3-1-2- نظرات مفسران اهل سنت.................................................................................................................107 3-3-1-3- اشتراکات و افتراقات در آیه 57 سوره کهف..................................................................................108 3-3-2- بررسی ید در آیه 28 سوره مائده.........................................................................................................108 3-3-2-1- نظرات مفسران شیعه............................................................................................................108 3-3-2-2- نظرات مفسران اهل سنت.............................................................................................................110 3-3-2-3- اشتراکات و افتراقات در آیه 28 سوره مائده.............................................................................111 فصل چهارم:دیدگاه فرق و مذاهب اسلامی و صفات خبریه خداوند................................................114 4-1- موضع اهل سنت درباره صفات خبری .............................................................................................118 4-1-1-تشبیه و تجسیم........................................................................................................................................118 4-1-2- توقف................................................................................................................................................118 4-1-3-اثبات بدون تأویل....................................................................................................................................119 4-1-4-اثبات بدون کیفیت..................................................................................................................................119 4-1-5-اشکالات امامیه به اهل سنت.................................................................................................................119 4-2- موضع امامیه درباره صفات خبری ..................................................................................................120 4-2-1-دیدگاه امامیه...........................................................................................................................................120 4-2-2-دیدگاه معتزله........................................................................................................................................124 4-3- دیدگاه ماتریدیه.....................................................................................................................................128 4-3-1- روش کلامی ماتریدیه............................................................................................................................128 4-3-2- تحلیل ماتریدیه از صفات خبری.........................................................................................................128 نتیجه گیری................................................................................................................................................................130 منابع و مأخذ ............................................................................................................................................................133 text امیری, شهرام قنبرپور , معصومه (استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی خوی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، خوی، ایران) Thesis Comparative