رسالتان للخليفة عمر بن عبد العزيز في القضاء و القدر و الرد على القدرية -المعتزلة - عرض و دراسة جبریه (مذاهب کلامی) مرجئه قدریه معتزله (اهل سنت) قضا و قدر قضا و قدر عمرو بن عبید 1- قدریه Arabic text خلیفه اموی, عمر بن عبدالعزیز, 61-101 ق. فرقانی, محمد (جامعة الأمیر عبد القادر، الجزائر) میلود, رحمانی (الجزائر) دمشقی , غیلان (متکلم، فرقه قدریه، مرجئه قدریّه‌، فرقه غیلانیه، نوکر عثمان بن عفان، از تبار قبطیان مصر، مقیم شام), ؟.دمشق،سوریه#106ق.دمشق،سوریه جهنی , معبد (از اعلام قرن اول هجری، متکلم؛ فرقه مرجئه؛ مرجئه قدریه؛ از طبقه دوم یا سوم تابعین اهل بصره، از اولین نظریه پردازان در باره قدر=اختیار انسان؛ أول من تکلم بالقدر فی زمن الصحابة؛ ومن نشأت على رأیه فرقة القدریة؛ تکفیر شده ازسوی معاصران از جمله حسن بصری؛ قائل به اختیار در افعال انسانی و نفی قدر), 20؟ق. کوفه؟، عراق#80ق. عمرو بن عبید تیمی (تمیمی), ابوعثمان (عمر بن عبید بن باب، ، ایرانی الاصل، متکلم معتزلی، بزرگ وقت معتزله، از اهالی بصره، پیشوای شاخه «عَمْریه» از معتزله، معتقد به فسق طرفین جنگ جمل، دارای گرایش خوارجی، مغلوب در مناظره در باب امامت با هشام بن حکم), 80ق. بلخ، افغانستان#143یا144ق. مکه، عربستان واصل بن عطا , ابوحذیفه (مؤسس مکتب کلامی معتزلة، موسس نظریة "المنزلة بین المنزلتین"، متاثر از حسن البصری، اثر گذار بر عمرو بن عبید، أحمد بن أبی دؤاد، الجاحظ، الزمخشری، أحمد أمین مصری، صاحب کتب «أصناف المرجئة»، «التوبة»، «معانی القرآن»، «المنزلة بین المنزلتین»، «الدعوة»، «الفتیا» و «السبیل إلى معرفة الحق»), 80ق.مدینه،عربستان#131ق.بصره،عراق فزاری, عدی بن ارطاة (از فرماندهان و کارگزاران عمر بن عبدالعزیز در بصره ), #102ق. واسط، عراق ماجشون, عبدالعزیز بن عبدالله (از فقهای مدینه و رواة ثقة حدیث از نظر اهل سنت، معتزلی عدول کرده از اعتزال، اصفهانی الاصل), #164ق. بغداد، عراق article