کلام الهی: از لوگوس تا کلام نفسی لوگوس رساله تیمائوس صانع قرون وسطی کلمه الله یا لوگوس شورای نیقیه عقل الهی مکتب رواقی منشأ جهان واحد و کثیر قدم قرآن مسیحیان اولیه الهیات اسکندرانی یهود نظم عقلانی عالم عقل درونی عالم کلام مخلوق علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی اشاعره (اهل سنت) معتزله (اهل سنت) کلام الهی کلام نفسی خدا حدوث قرآن انجیل تورات الهیات جامع ادیان علامه طباطبایی فلسفه یونان فلسفه نوافلاطونی مُثُل قرآن مصحف ( قرآن ) تثلیث مسیحی فخر رازی فلوطین(افلوطین) ارسطو افلاطون ابوبکر باقلانی محمد بن عبدالکریم شهرستانی امام الحرمین جوینی ابوالحسن اشعری (موسس مکتب اشاعره) سعدالدین تفتازانی، مسعود بن عمر ابو منصور ماتریدی Al-Māturīdī پل تیلیش هراکلیتوس عباد بن سلیمان صیمری ابوالهذیل علاف واصل بن عطا آریوس عبدالرحمن بدوی حضرت عیسی(ع) حضرت موسی(ع) معمر بن عباد سلمی محمد مجتهد شبستری Persian دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه بهار/1393 text عالی زاد , اعظم محمودی, ابوالفضل، مترجم, ۱۳۳۸.# هراکلیتوس افه‌سوسی, (از فیلسوفان ایونیایی دورهٔ پیشا سقراطی، فیلسوف تاریک، فیلسوف گریان), 540 ق.م اِفِسوس، سلجوک، ازمیر، ترکیه#480 ق.م اِفِسوس، سلجوک، ازمیر، ترکیه افلاطون, (معلم ارسطو ،بنیانگذار ایدئالیسم، معروف به افلاطون الهی و افلاطون اشراقی در جهان اسلام، تمام فلسفه را حاشیه بر آثار او دانسته اند), 427/428 پ. م#۳۴۸/۳۴۷ پ. م فلوطین, افلوطین (فیلسوف نوافلاطونی), 204م. لیکوپولیس#270م. کامپانیا، ایتالیا ., آریوس (پدران اولیه کلیسا، وی عیسی مسیح دارای مقام الوهیت نمی‎دانست و در مقامی پایین‌تر از خداوند قرار می‎داد), 256#336م عبد بن ام کلاب ، قرن اول اسکندرانی, فیلون (فیلسوف یهودی هلنی، مکتب یهودیت هلنیستی), -40ق. م. # ارسطو, معلم اول (Aristotélēs،فیلسوف مشائی یونانی), 384 ق.م#322 ق.م رواقی, زنون استد, , کریستوفر (Christopher Stead) اسمارت, نینیان (Ninian Smart، نویسنده و محقق اسکاتلندی، دین‌پژوه انگلیسی، پژوهشگر دانشگاه لنکستر، پیشگام تاسیس رشته دین پژوهی در دانشگاه های غرب، صاحب کتاب «ادیان جهان»), 1927م. کمبریج، انگلیس#2001 م. لانکستر، انگلیس تیلیش (تیلیخ), پل (الهی‌دان و فیلسوف اگزیستانسیالیست، بزرگترین متکلم مسیحی قرن بیستم آمریکا، فیلسوف دین، ایمان گرای معتدل، از مرتبطین نظریه مرگ خدا، یکی از سه چهره بزرگ الهیات پروتستان در قرن بیستم، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نماینده الهیات فلسفی در عصر حاضر), -1886م.امپراتوری آلمان#1965م.شیکاگو،امریکا اسکندرانی, کلمنت, ح 150 م-ح 215 م پیامبر الهی , حضرت عیسی (مسیح علیه السلام، از پیامبران الوالعزم، آورنده انجیل) طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم مجتهد شبستری, محمد (استاد سابق دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، نواندیش دینی معاصر), #1315ش.- پیامبر الهی, حضرت موسی بن عمران علیه السلام (کلیم الله؛ پیامبر اولی العزم؛ آورنده تورات؛ پیامبر یهود) اشعری , ابوالحسن علی بن اسماعیل (موسس مکتب کلامی اشعری), 260ق/874م.#324ق/936م. صیمری بصری, عبّاد بن سلیمان (متکلم معتزلی متمایل به اعتزال بصره، از معتزلیان شاذ، از اصحاب هشام فوطی، مولف کتاب "الانکار ان یخلق الناس افعالهم" در پذیرش انگارۀ خلق افعال), #قرن 3ق. واصل بن عطا , ابوحذیفه (مؤسس مکتب کلامی معتزلة، موسس نظریة "المنزلة بین المنزلتین"، متاثر از حسن البصری، اثر گذار بر عمرو بن عبید، أحمد بن أبی دؤاد، الجاحظ، الزمخشری، أحمد أمین مصری، صاحب کتب «أصناف المرجئة»، «التوبة»، «معانی القرآن»، «المنزلة بین المنزلتین»، «الدعوة»، «الفتیا» و «السبیل إلى معرفة الحق»), 80ق.مدینه،عربستان#131ق.بصره،عراق ابوالهذیل علاف , محمد بن هذیل (فیلسوف و متکلم معتزلی), 130تا 135ق.بغداد،عراق#226تا235ق.سامرا،عراق بدوی , عبدالرحمن (استاد فلسفه، گرایش وجودی، مدافع اسلامی، مکتب نومعتزلی؛ جریان عقل گرای نقادانه تلفیقی، از اندیشمندان معاصر عرب), -1917م.مصر#2002 م.قاهره، مصر سلمی, معمر بن عباد (متکلم معتزلی بصری), #215ق. نظام , ابواسحاق ابراهیم بن سیار (فیلسوف معتزلی، خواهر زاده ابوهذیل علاف) , 160؟ق.بلخ،افغانستان (بصره،عراق)#221ق.بغداد،عراق قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. شهرستانی , محمد بن عبدالکریم (متکلم، مورخ، محدث، فقیه شافعی، اصولی، مکتب اشعری، مولف کتب «الملل والنحل» و «نهایة الاقدام فی علم الکلام» و «مصارعة الفلاسفة» و «تفسیر مـفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار»، ازطرفداران اسماعیلیه؟), 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ باقلانی , ابوبکر محمد بن طیب (فقیه، اصولى، متکلم اشعرى ـ مالکى و عراقى ), 338 ه‍.ق (بصره )#403 ه‍.ق (بغداد (محل دفن: مقبره باب حرب بغداد)) امام الحرمین جوینی , ابوالمعالی عبدالملک بن عبدالله Abū l-Maʿālī ʿAbd al-Malik ibn ʿAbdallāh al-Ǧuwainī (متکلم اشعری، دانشمند قرن پنجم هجری، اصولی، فقیه شافعی، نخستین استاد نظامیه نیشابور), ‎۴۱۹ق./1029م. جوین، ربع نیشابور # # ۴۷۸ق./1086م. نیشابور فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان سعدالدین تفتازانی , مسعود بن عمر (فقیه شافعی و حنفی، ادیب، مفسر، متکلم مکتب اشعری و مکتب ماتریدی؟، منطقی، فیلسوف ارسطویی، شاگرد قطب رازی و عضدالدین ایجی، ایرانی) , 722ق./701ش./1323م. تفتازان، شیروان، استان خراسان شمالی # # 792ق./769ش./1390م. سمرقند، ازبکستان ماتریدی , ابو منصور محمد بن محمد Abu Mansur al-Maturidi (موسس مکتب کلامی ماتریدی، متکلم، ، أصولی، فقیه، مفسر قرآن، حنفی) , 238؟. ماترید، سمرقند، ازبکستان(خراسان بزرگ=ماوراءالنهر) ## 333ق./945م. سمرقند، ازبکستان(خراسان بزرگ=ماوراءالنهر) article